Humanitext Reader

小塞内卡 · 致卢基里乌斯道德书简 §88.10-88.18

对数学类学科的批判与将实用技艺排除

第 152 段,共 254 段 · 拉丁语

内容简介

塞内卡批评了几何学、天文学和占星术等科学性的自由学艺,指出它们仅致力于外在的测量与预测,而未能教导人类心灵的节制与道德真理。此外,他将绘画、雕塑、摔角和烹饪等技术明确排除在自由学艺之外,认为它们仅仅是迎合奢靡与享乐的仆役。

§88.10Metiri me geometres docet latifundia potius quam doceat, quomodo metiar, quantum homini satis sit.
几何学家教我测量广阔的庄园(latifundia),而不是教我如何测量对一个人来说多少才足够。
Numerare docet me et avaritiae commodat digitos potius quam doceat nihil ad rem pertinere istas conputationes, non esse feliciorem, cuius patrimonium tabularios lassat, immo quam supervacua possideat, qui infelicissimus futurus est, si quantum habeat per se conputare cogetur.
他教我计算,并为贪婪借出手指,而不是教我那些计算与本务毫无关系,其世袭财产让记账员(tabularii)疲惫不堪的人并不会因此更幸福;或者更确切地说,如果一个人被迫独自计算自己拥有多少财产就会变得最不幸,那么他所拥有的东西是多么多余。
§88.11Quid mihi prodest scire agellum in partes dividere, si nescio cum fratre dividere? Quid prodest colligere subtiliter pedes iugeri et conprendere etiam si quid decempedam effugit, si tristem me facit vicinus inpotens et aliquid ex meo abradens? Docet quomodo nihil perdam ex finibus meis; at ego discere volo, quomodo totos hilaris amittam. "
如果我不知道如何与兄弟分享,那么知道如何将一小块土地分成几部分对我有什么好处? 如果一个横暴的邻人让我悲伤并从我的财产中刮走一些东西,那么精细地收集一亩地的平方英尺,甚至把逃过十尺测量竿(decempeda)的微小部分也包括进来,又有什么用呢? 他教我如何不从我的边界中失去任何东西;但我却想学习如何高高兴兴地失去全部的边界。
§88.12Paterno agro et avito," inquit, "expellor.
“我被从父亲和祖指的土地上驱逐了,”那人说。
"Quid? Ante avum tuum quis istum agrum tenuit? Cuius, non dico hominis, sed populi fuerit, expedire potes? Non dominus isto, sed colonus intrasti.
什么? 在你祖父之前,是谁占有那块土地的? 你能解释清楚它曾经属于谁吗——我不是说属于哪个个人,而是属于哪个民族? 你进入那里不是作为主人,而是作为租户(colonus)。
Cuius colonus es? Si bene tecum agitur, heredis.
你是谁的租户? 如果对你来说一切顺利,你就是继承人的租户。
Negant iurisconsulti quicquam usu capi publicum; hoc, quod tenes, quod tuum dicis, publicum est et quidem generis humani.
法学家们否认任何公有物可以通过时效取得(usucapio);你所占有的、你称之为己有的这个东西,是公有的,而且确实属于全人类。
§88.13O egregiam artem! Scis rotunda metiri, in quadratum redigis quamcumque acceperis formam, intervalla siderum dicis, nihil est, quod in mensuram tuam non cadat.
哦,高超的技艺! 你懂得测量圆形,无论收到什么形状你都能将其化为方形,你能说出星辰之间的距离,没有任何东西能逃过你的测量。
Si artifex es, metire hominis animum.
如果你是手艺人,那就测量人的心灵吧。
Dic quam magnus sit, dic quam pusillus sit.
说出它有多么伟大,说出它有多么渺小。
Scis, quae recta sit linea; quid tibi prodest, si quid in vita rectum sit ignoras?
你懂得什么是直线;但如果你不知道生活中什么是正直(rectum),这对你有什么好处?
§88.14Venio nunc ad illum, qui caelestium notitia gloriatur: " Frigida Saturni sese quo stella receptet, Quos ignis caeli Cyllenius erret in orbes.
现在我来到那个以了解天体为荣的人面前:“冰冷的土星退避到何处,基勒涅之火在天空的哪些轨道上徘徊。
" Hoc scire quid proderit? Ut sollicitus sim, cum Saturnus et Mars ex contrario stabunt aut cum Mercurius vespertinum faciet occasum vidente Saturno, potius quam hoc discam, ubicumque sunt ista, propitia esse, non posse mutari?
”知道这些有什么用? 是为了让我在土星和火星处于对立位置时,或者在土星注视下水星在黄昏落下时感到焦虑,还是为了让我学到这点:无论那些星辰在何处,它们都是吉兆,并且不可改变?
§88.15Agit illa continuus ordo fatorum et inevitabilis cursus.
运命的连续秩序和不可避免的运行推动着它们。
Per statas vices remeant et effectus rerum omnium aut movent aut greatly under Tiberius.
它们通过固定的周期循环,要么推动,要么(在提比略统治下极大。
Cf. Horace, Od. i. 11. 1 f. ; Juv. iii. 42 f. , and F. Cumont, Astrology and Religion among the Greeks and Romans (trans. ), esp. pp. 68 ff. and 84 ff.
参见贺拉斯《歌集》1.11.1及以下、尤维纳利斯3.42及以下,以及F. 库蒙《希腊罗马的占星术与宗教》[中译],特别是第68页及以下和第84页及以下。
notant.
)标示着一切事物的结果。
Sed sive quicquid evenit faciunt, quid inmutabilis rei notitia proficiet? Sive significant, quid refert providere quod effugere non possis? Scias ista, nescias; §88.16fient.
但是,即使它们造成了所发生的一切,对不可改变之事的了解又有什么用呢? 即使它们只是预示,预见你无法逃避的事情又有何意义? 无论你了解还是不了解这些,它们都会发生。
" Si vero solem ad rapidum stellasque sequentes Ordine respicies, numquam te crastina fallet Hora nec insidiis noctis cupiere serenae.
“但如果你注视那快速运行的太阳和按顺序跟随的星辰,明天的时光绝不会欺骗你,你也不会落入晴朗之夜的陷阱。
" Satis abundeque provisum est, ut ab insidiis tutus essem. "
” 为了让我免受陷阱的伤害,已经有了充足而丰裕的准备。
§88.17Numquid me crastina non fallit hora? Fallit enim quod nescienti evenit.
“明天的时光难道不会欺骗我吗? 因为那发生在不知情者身上的事确实欺骗了他们。
"Ego quid futurum sit, nescio; quid fieri possit, scio.
”我不知道未来会怎样,但我知道可能会发生什么。
Ex hoc nihil desperabo, totum expecto; si quid remittitur, boni consido.
因此,我不会对任何事情绝望,我预料到一切;如果有什么得以免除,我就视其为幸事。
Fallit me hora, si parcit, sed ne sic quidem fallit.
如果时间宽容了我,它确实出乎我的意料,但即使如此它也没有欺骗我。
Nam quemadmodum scio omnia accidere posse, sic scio et non utique casura.
因为正如我知道一切都可能发生,我也知道它们并非一定会发生。
Utique secunda expecto, malis paratus sum.
无论如何,我期待着顺境,也对逆境做好了准备。
§88.18In illo feras me necesse est non per praescriptum euntem.
在这点上,你必须容忍我不按既定的规则行事。
Non enim adducor, ut in numerum liberalium artium pictores recipiam, non magis quam statuarios aut marmorarios aut ceteros luxuriae ministros.
因为我无法被说服将画家列入自由学艺的行列,就像不把雕塑家、大理石工匠或其他奢侈的仆役列入其中一样。
Aeque luctatores et totam oleo ac luto constantem scientiam expello ex his studiis liberalibus; aut et unguentarios recipiam et cocos et ceteros voluptatibus nostris ingenia accommodantes sua.
同样,我将摔跤手和整门由油和泥构成的知识从这些自由学艺中驱逐出去;否则我也得接纳调香师、厨师和其他使自己的才智迎合我们享乐的人。
>Quid enim, oro te, liberale habent isti ieiuni vomitores, quorum corpora in sagina, animi in macie et veterno sunt?
因为,我求问你,那些处于饥饿状态下的呕吐者有什么自由可言? 他们的身体肥胖,而心灵却处于贫瘠和麻木之中。

词汇与语法注释

  1. 88.10potius quam doceat — 在 'potius quam' 从句中,现在时虚拟语气 'doceat' 表达了说话者的指责或反事实的含意(“本应当教导,实际却没有教导”),与直说法的 'docet' 形成对比。
  2. 88.12usu capi — 这是古典罗马法中表示“通过时效取得”(usucapio)的习惯表达,由夺格 'usu' 和现在时被动不定式 'capi' 构成。在由 'negant' 引导的间接引语中,'quicquam publicum' 充当不定式的逻辑主语。
  3. 88.13rectum — 这里使用了双关语,将几何学意义上的“直线”(recta)与伦理学意义上的“正直/正确”(rectum)结合起来。从句 'si quid in vita rectum sit' 构成一个间接疑问句,作 'ignoras' 的宾语。
  4. 88.17fallit — 动词 'fallere' 通常译为“欺骗”,但在此处意为“出其不意地发生”或“令人措手不及”。塞内卡在后文中解释道,只有对那些毫无防备的人,发生的事才能使其措手不及(fallit)。

引用这一段

小塞内卡, 致卢基里乌斯道德书简 §88.10-88.18. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi1017.phi015.humanitext-lat2:88.10-88.18

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。