Humanitext Reader

小塞内卡 · 致卢基里乌斯道德书简 §83.19-83.27

揭露恶德的纵酒危害与摒弃逻辑诡辩

第 136 段,共 254 段 · 拉丁语

内容简介

塞内卡以亚历山大和安东尼为例,指出泥醉会暴露人们的恶行并使其残暴失控。他得出结论,与其依赖空洞的逻辑文字游戏,不如用事实直截了当地揭示纵酒的实际危害,这才是劝阻智者饮酒的最好方法。

§83.19Nunc quoque non est minor, sed brevior.
如今,它也同样不比狂气小,只是时间更短。
Refer Alexandri Macedonis exemplum, qui Clitum, carissimum sibi ac fidelissimum, inter epulas transfodit et intellecto facinore mori voluit, certe debuit.
请举马其顿人亚历山大的例子,他在宴席间刺穿了对他而言最亲爱、最忠实的克雷托斯,并在意识到自己的罪行后想要自杀,而他确实应当如此。
Omne vitium ebrietas et incendit et detegit, obstantem malis conatibus verecundiam removet.
泥醉会点燃并暴露一切恶行,它消除了阻碍邪恶企图的羞耻心。
Plures enim pudore peccandi quam bona voluntate prohibitis abstinent.
因为由于害怕犯罪的羞耻而克制不做禁忌之事的人,比由于善良意志而克制的人要多。
§83.20Ubi possedit animum nimia vis vini, quicquid mali latebat, emergit.
当过量的酒力占领心灵时,隐藏着的一切邪恶都会浮现。
Non facit ebrietas vitia, sed protrahit; tunc libidinosus ne cubiculum quidem expectat, sed cupiditatibus suis quantum petierunt sine dilatione permittit; tunc inpudicus morbum profitetur ac publicat; tunc petulans non linguam, non manum continet.
泥醉并不产生恶行,而是将其暴露;那时,好色之徒甚至等不及进卧室,而是毫无延迟地顺从自己欲望所要求的每一步;那时,无耻之徒公然承认并公开自己的病症;那时,粗暴之徒既不控制舌头,也不控制手。
Crescit insolenti superbia, crudelitas saevo, malignitas livido.
傲慢在不逊者身上膨胀,残忍在残暴者身上膨胀,恶意在嫉妒者身上膨胀。
§83.21Omne vitium laxatur et prodit.
一切恶行都得以松绑并显露出来。
Adice illam ignorationem sui, dubia et parum explanata verba, incertos oculos, gradum errantem, vertiginem capitis, tecta ipsa mobilia velut aliquo turbine circumagente totam domum, stomachi tormenta, cum effervescit merum ac viscera ipsa distendit.
再加上那对自我的遗忘、含糊且表达不清的言辞、游离的眼神、摇晃的步伐、头部的眩晕、屋顶本身仿佛因某种旋风旋转着整个房子而移动,以及当纯酒沸腾并撑大内脏时胃部的折磨。
Tunc tamen utcumque tolerabile est, dum illi vis sua est; quid, cum somno vitiatur et quae ebrietas fuit, cruditas facta est?
然而在那个时候,只要酒本身还有其力量,它多多少少还是可以忍受的;但是,当它被睡眠所败坏,曾经的泥醉变成消化不良时,又会怎样呢?
§83.22Cogita, quas clades ediderit publica ebrietas;
想想集体的泥醉曾带来怎样的灾难。
haec acerrimas gentes bellicosasque hostibus tradidit, haec multorum annorum pertinaci bello defensa moenia patefecit, haec contumacissimos et iugum recusantes in alienum egit arbitrium, haec invictos acie mero domuit.
这曾把最勇猛、最出战的民族交到敌人手中,这曾打开了经过多年顽强战争所防守的城墙,这曾把最不屈不挠、拒绝套上轭具的人驱入了他人的支配,这曾用纯酒征服了在战场上无往不胜的人。
§83.23Alexandrum, cuius modo feci mentionem, tot itinera, tot proelia, tot hiemes, per quas victa temporum locorumque difficultate transierat, tot flumina ex ignoto cadentia, tot maria tutum dimiserunt; intemperantia Iubendi et ille Herculaneus ac fatalis scyphus condidit.
我刚才提到的亚历山大,经历了如此多的行军、如此多的战斗、如此多的冬天(他战胜了时间和地点的困难而度过这些冬天)、如此多自未知之地奔流而下的河流、如此多的海洋,都让他安全归来;然而,在支配上的无节制,以及那赫拉克勒斯式的、致命的大杯,却将他埋葬。
§83.24Quae gloria est capere multum? Cum penes te palma fuerit et propinationes tuas strati somno ac vomitantes recusaverint, cum superstes toti convivio fueris, cum omnes viceris virtute magnifica et nemo vini tam capax fuerit, vincens a dolio.
能容纳很多酒有什么光荣的? 当胜利的桂冠属于你,而那些因熟睡和呕吐而倒下的人拒绝了你的敬酒,当你成为整个宴席唯一的幸存者,当你以宏伟的力量战胜了所有人,并且没有人能像你一样容纳那么多酒时,你其实是被酒桶击败了。
§83.25M. Antonium, magnum virum et ingenii nobilis, quae alia res perdidit et in externos mores ac vitia non Romana traiecit quam ebrietas nec minor vino Cleopatrae amor? Haec illum res hostem rei publicae, haec hostibus suis imparem reddidit; haec crudelem fecit, cum capita principum civitatis cenanti referrentur, cum inter apparatissimas epulas luxusque regales ora ac manus proscriptorum recognosceret, cum vino gravis sitiret tamen sanguinem.
伟大的杰出人物、才华横溢的马克·安东尼,除了泥醉以及不亚于酒的对克利奥帕特拉的爱之外,还有什么能毁灭他,并将他拖入异国风俗和非罗马式的恶行中呢? 正是这使他成为国家之敌,正是这使他不敌自我的对手;正是这使他变得残忍,当他在用餐时国家首脑们的头颅被呈递上来,当他在最精致的宴席和皇室奢华中辨认被公敌宣告者的面容和双手时,当他虽因饮酒而头脑沉重却依然渴望鲜血时。
Intolerabile erat, quod ebrius fiebat, cum haec faceret; quanto intolerabilius, quod haec in ipsa ebrietate faciebat!
当他做这些事时他喝醉了,这本是不可容忍的;而当他竟然在泥醉状态本身中做这些事,这又是多么更加不可容忍!
§83.26Fere vinolentiam crudelitas sequitur; vitiatur enim exasperaturque sanitas mentis.
残忍几乎总是伴随着酗酒;因为心灵的健康被败坏和激化了。
Ut querulos difficilesque faciunt diutini morbi et ad minimam rabidos offensionem, ita ebrietates continuae efferant animos.
正如长期的疾病使人爱抱怨、变得挑剔并在极小的冒犯下狂躁一样,持续的泥醉会使心灵变得野蛮。
Nam eum saepe apud se non sint, consuetudo insaniae durat et vitia vino concepta etiam sine illo valent.
因为当他们经常不能自我控制时,疯狂的习惯就会持久,而由酒引起的恶行即使在没有酒的时候也依然起作用。
§83.27Dic ergo, quare sapiens non debeat ebrius fieri.
因此,说说看为什么智者不应该喝醉。
Deformitatem rei et inportunitatem ostende rebus, non verbis.
用事实而不是言辞来展示这件事的丑陋和不妥。
Quod facillimum est, proba istas, quae voluptates vocantur, ubi transcenderant modum, poenas esse.
这是最容易的,证明那些被称为快乐的东西一旦超出限度就会变成惩罚。
Nam si illud argumentaberis, sapientem multo vino inebriari et retinere rectum tenorem, etiam si temulentus sit; licet colligas nec veneno poto moriturum nec sopore sumpto dormiturum nec elleboro accepto, quicquid in visceribus haerebit, eiecturum deiecturumque. Sed si temptantur pedes, widely used by the ancients. It was also applied in cases of mental derangement. The native Latin term is veratrum.
因为如果你辩论说,智者即使因喝了许多酒而醉倒,也能保持正确的方向;那你就等于可以推论出,他既不会在喝了毒药时死去,也不会在服了安眠药时睡去,更不会在服了藜芦——古代人广泛使用,也用于精神错乱的情况,其拉丁语本名为 veratrum ——时将滞留在内脏中的东西呕吐和排泄出来。
lingua non constat, quid est, quare illum existimes in parte sobrium esse, in parte ebrium? VALE.
但是,如果双脚受挫,舌头不听使唤,又有什么理由让你认为他部分是清醒的,部分是醉的呢? 祝好。

词汇与语法注释

  1. §83.19Nunc quoque non est minor, sed brevior. — 虽然省略了主语,但承接前句的 `illum ebrii habitum`(醉酒的状态)或 `furore`(狂气)最自然,意为“现在(一时的泥醉)也同样不比[狂气]小,只是其时间更短”。
  2. §83.23intemperantia Iubendi — 抄本中的 `Iubendi`(命令的)基于历史事实与上下文(亚历山大的过度饮酒)考量,在现代校勘本中通常被纠正为 `bibendi`(饮酒的)。本译文出于上下文连贯性的考虑做出了相应处理。
  3. §83.25quod ebrius fiebat — 由连词 `quod` 引导的事实名物从句,充当非人称表达 `Intolerabile erat`(本是不可容忍的)的主语。
  4. §83.27widely used by the ancients. — 这段英文文本并非拉丁语原文,而是写本流传过程中混入正文的英文注释。根据本任务“忠实于原文”的原则,各语言译文亦将其予以保留并翻译。

引用这一段

小塞内卡, 致卢基里乌斯道德书简 §83.19-83.27. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi1017.phi015.humanitext-lat2:83.19-83.27

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。