§83.19Nunc quoque non est minor, sed brevior.
今やそれも、より小さくはないが、より短い(狂気なのだ)。
Refer Alexandri Macedonis exemplum, qui Clitum, carissimum sibi ac fidelissimum, inter epulas transfodit et intellecto facinore mori voluit, certe debuit.
マケドニアのアレクサンドロスの例を引きなさい。 彼は自らにとって最も愛しく最も忠実であったクレイトスを、宴会の席で突き刺し、犯行を理解すると自ら死ぬことを望んだ。 確かにそうすべきであった。
Omne vitium ebrietas et incendit et detegit, obstantem malis conatibus verecundiam removet.
泥酔はあらゆる悪徳を燃え上がらせ、また暴き出す。 悪い企てを阻んでいる慎みを取り除くのだ。
Plures enim pudore peccandi quam bona voluntate prohibitis abstinent.
というのも、より多くの人々が、善い意志によってではなく、罪を犯すことへの恥によって、禁じられた事柄を控えているからである。
§83.20Ubi possedit animum nimia vis vini, quicquid mali latebat, emergit.
ワインの過度の力が心を支配するとき、隠れていた悪という悪が浮き上がってくる。
Non facit ebrietas vitia, sed protrahit;
泥酔は悪徳を作り出すのではなく、それを引きずり出すのである。
tunc libidinosus ne cubiculum quidem expectat, sed cupiditatibus suis quantum petierunt sine dilatione permittit;
そのとき、好色な者は寝室すら待つことなく、自らの欲望が求めるだけのものを遅滞なく許してしまう。
tunc inpudicus morbum profitetur ac publicat;
そのとき、破廉恥な者は自らの病を公言し、公にさらす。
tunc petulans non linguam, non manum continet.
そのとき、粗暴な者は舌も手も抑えない。
Crescit insolenti superbia, crudelitas saevo, malignitas livido.
傲慢さは不遜な者において、残酷さは残虐な者において、悪意は嫉妬深い者において増大する。
§83.21Omne vitium laxatur et prodit.
あらゆる悪徳が解き放たれ、現れ出る。
Adice illam ignorationem sui, dubia et parum explanata verba, incertos oculos, gradum errantem, vertiginem capitis, tecta ipsa mobilia velut aliquo turbine circumagente totam domum, stomachi tormenta, cum effervescit merum ac viscera ipsa distendit.
あの、自己の忘却、曖昧で十分に説明されない言葉、不確かな目つき、ふらつく足取り、頭のめまい、まるで何らかの旋風が家全体を回転させているかのように屋根そのものが動いて見えること、純粋なワインが沸き立ち、内臓そのものを引き伸ばすときの胃の苦痛を加えなさい。
Tunc tamen utcumque tolerabile est, dum illi vis sua est;
しかし、そのときには、ワインにまだそれ自体の力がある間は、どうにか耐えられるものである。
quid, cum somno vitiatur et quae ebrietas fuit, cruditas facta est?
だが、それが眠りによって損なわれ、泥酔であったものが消化不良となったときはどうだろうか。
§83.22Cogita, quas clades ediderit publica ebrietas;
国家的な泥酔がどれほどの惨劇をもたらしたかを考えなさい。
haec acerrimas gentes bellicosasque hostibus tradidit, haec multorum annorum pertinaci bello defensa moenia patefecit, haec contumacissimos et iugum recusantes in alienum egit arbitrium, haec invictos acie mero domuit.
これが、最も勇猛で好戦的な諸民族を敵に引き渡し、これが、長年の頑強な戦争によって守られてきた城壁を開かせ、これが、極めて不従順で軛を拒む者たちを他人の支配へと追いやり、戦場で無敵であった者たちを純粋なワインによって征服したのである。
§83.23Alexandrum, cuius modo feci mentionem, tot itinera, tot proelia, tot hiemes, per quas victa temporum locorumque difficultate transierat, tot flumina ex ignoto cadentia, tot maria tutum dimiserunt;
私が先ほど言及したアレクサンドロスは、あれほど多くの行軍、あれほど多くの戦闘、時間と場所の困難を克服して通り抜けたあれほど多くの冬、未知の地から流れ落ちるあれほど多くの河川、あれほど多くの海が、無事に帰した。
intemperantia Iubendi et ille Herculaneus ac fatalis scyphus condidit.
しかし、支配することへの不節制と、あのヘラクレスの、そして宿命的な大杯が、彼を葬ったのである。
§83.24Quae gloria est capere multum? Cum penes te palma fuerit et propinationes tuas strati somno ac vomitantes recusaverint, cum superstes toti convivio fueris, cum omnes viceris virtute magnifica et nemo vini tam capax fuerit, vincens a dolio.
多くを容れることができることに何の栄誉があろうか。 勝利の栄冠が君の手中にあり、眠りに倒れ嘔吐している者たちが君の乾杯を拒み、君が宴会全体の生き残りとなり、君が素晴らしい力量によってすべての人に打ち勝ち、誰もこれほどワインを容れることができなかったとしても、君は樽によって負かされているのである。
§83.25M. Antonium, magnum virum et ingenii nobilis, quae alia res perdidit et in externos mores ac vitia non Romana traiecit quam ebrietas nec minor vino Cleopatrae amor? Haec illum res hostem rei publicae, haec hostibus suis imparem reddidit;
偉大な人物であり高貴な才能の持ち主であったマルクス・アントニウスを、泥酔と、ワインに劣らぬクレオパトラへの愛以外の何が破滅させ、異邦の風習やローマ人らしからぬ悪徳へと移り変わらせたであろうか。 このことが彼を国家の敵とし、このことが彼を自らの敵に対して無力な者とした。
haec crudelem fecit, cum capita principum civitatis cenanti referrentur, cum inter apparatissimas epulas luxusque regales ora ac manus proscriptorum recognosceret, cum vino gravis sitiret tamen sanguinem.
このことが彼を残酷な者に仕立て上げた。 彼が食事をしているときに国家の指導者たちの首が届けられたとき、極めて贅沢な宴会と王家の奢侈の中でプロスクリプティオの顔や手を彼が識別していたとき、ワインで頭が重くなっていながら、それでも血を渇望していたときに。
Intolerabile erat, quod ebrius fiebat, cum haec faceret;
彼がこれらのことを行うときに酔っ払っていたということは耐え難いことであった。
quanto intolerabilius, quod haec in ipsa ebrietate faciebat!
彼がこれらのことをまさに泥酔の中で行っていたということは、どれほどいっそう耐え難いことであろうか。
§83.26Fere vinolentiam crudelitas sequitur;
一般に、大酒飲みの後には残酷さが続く。
vitiatur enim exasperaturque sanitas mentis.
なぜなら、精神の健全さが損なわれ、荒廃するからだ。
Ut querulos difficilesque faciunt diutini morbi et ad minimam rabidos offensionem, ita ebrietates continuae efferant animos.
慢性の病気が人を不平がちで気難しくし、ごくわずかな不快に対しても狂暴にさせるように、絶え間ない泥酔は心を野蛮にする。
Nam eum saepe apud se non sint, consuetudo insaniae durat et vitia vino concepta etiam sine illo valent.
なぜなら、彼らはしばしば正気でいないため、狂気の習慣が持続し、ワインによって植え付けられた悪徳は、ワインがないときでも効力を持つからだ。
§83.27Dic ergo, quare sapiens non debeat ebrius fieri.
したがって、なぜ賢者が酔うべきではないのかを語りなさい。
Deformitatem rei et inportunitatem ostende rebus, non verbis.
そのことの見苦しさと不適切さを、言葉ではなく事実によって示しなさい。
Quod facillimum est, proba istas, quae voluptates vocantur, ubi transcenderant modum, poenas esse.
最も容易なこととして、快楽と呼ばれているあのようなものが、限度を超えたときには刑罰となることを証明しなさい。
Nam si illud argumentaberis, sapientem multo vino inebriari et retinere rectum tenorem, etiam si temulentus sit; licet colligas nec veneno poto moriturum nec sopore sumpto dormiturum nec elleboro accepto, quicquid in visceribus haerebit, eiecturum deiecturumque. Sed si temptantur pedes, widely used by the ancients.
というのも、もし君が、賢者は多くのワインによって酔わされても、たとえ酩酊していても正しい歩みを維持すると議論するならば、毒を飲んでも死ぬことはなく、催眠剤を飲んでも眠ることはなく、ヘレボルスを摂取しても(これは古代人に広く使われ、精神錯乱の場合にも適用された。
It was also applied in cases of mental derangement. The native Latin term is veratrum.
ラテン語本来の語は veratrum である)、内臓に留まるものを吐き出したり排泄したりすることはない、と結論づけてもよいことになるからだ。
lingua non constat, quid est, quare illum existimes in parte sobrium esse, in parte ebrium? VALE.
しかし、もし足がふらつき、舌が回らないとすれば、なぜ君は彼を部分的には素面であり、部分的には酔っているとみなすのか。 健やかに。