Humanitext Reader

小塞内卡 · 致卢基里乌斯道德书简 §81.1-81.8

对待忘恩负义与坚持施惠

第 127 段,共 254 段 · 拉丁语

内容简介

针对遇到忘恩负义者的抱怨,塞涅卡指出不能因此停止施予恩惠,并探讨了先前的恩惠与后来的伤害应当如何权衡与抵消。

§81.1Querens incidisse te in hominem ingratum.
你抱怨自己遇到了一个忘恩负义的人。
Si hoc nunc primum, age aut fortunae aut diligentiae tuae gratias.
如果这如今是第一次,那就向命运或你自己的谨慎表示感谢吧。
Sed nihil facere hoc loco diligentia potest nisi te malignum.
但在这种情况下,谨慎除了让你变得刻薄之外,什么也做不了。
Nam si hoc periculum vitare volueris, non dabis beneficia; ita ne apud alium pereant, apud te peribunt.
因为如果你想避免这种危险,你就不会施予恩惠;这样,恩惠为了不废弃在别人那里,就将废弃在你这里。
Non respondeant potius quam non dentur.
宁可恩惠得不到回报,也不要不施予。
Et post malam segetem serendum est; saepe quicquid perierat adsidua infelicis soli sterilitate, unius anni restituit ubertas.
即使在收成不好之后,也必须播种;往往由于贫瘠土地的持续不育而损失的一切,单单一年的丰收就能使之恢复。
§81.2Est tanti, ut gratum in venias, experiri et ingratos.
为了找到一个知恩图报的人,去尝试那些忘恩负义的人也是值得的。
Nemo habet tam certam in beneficiis manum, ut non saepe fallatur; aberrent, ut aliquando haereant.
没有人在施予恩惠时拥有如此确信的手眼,以至于不会经常被欺骗;让他们犯错吧,以便他们有时能命中目标。
Post naufragium maria temptantur.
在海难之后,人们依然尝试海洋。
Faeneratorem non fugat a foro decoctor.
破产者不会把放贷者从市场上赶走。
Cito inerti otio vita torpebit, si relinquendum est, quicquid offendit; te vero benigniorem haec ipsa res faciat.
如果必须放弃一切令人不快的事物,生命很快就会在无所事事的懒散中麻木;而这件事本身反倒应该让你更加慷慨。
Nam cuius rei eventus incertus est, id ut aliquando procedat, saepe temptandum est.
因为对于结果不确定的事情,为了让它有时能成功,必须经常尝试。
§81.3Sed de isto satis multa in iis libris locuti sumus, qui de beneficiis inscribuntur.
但关于那件事,我们在那些题为《论恩惠》的书里已经谈得足够多了。
Illud magis quaerendum videtur, quod non satis, ut existimo, explicatum est, an is, qui profuit nobis, si postea nocuit, paria fecerit et nos debito solverit.
似乎更应该探讨的是,我认为尚未得到充分解释的问题:即那个曾对我们有益的人,如果后来伤害了我们,是否就已经两清并免除了我们的债务。
Adice, si vis, et illud: multo plus postea nocuit quam ante profuerat.
如果你愿意,也可以加上这一点:他后来的伤害远远超过了他先前的施益。
§81.4Si rectam illam rigidi iudicis sententiam quaeris, alterum ab altero absolvet et dicet: "Quamvis iniuriae praeponderent, tamen beneficiis donetur, quod ex iniuria superest.
如果你寻求那位严格法官的正直判决,他会用一者免除另一者,并说:“尽管伤害占了上风,但伤害所超出的部分,仍因先前的恩惠而予以赦免。
"Plus nocuit; sed prius profuit.
”他造成的伤害更多,但他先前施益在先。
Itaque habeatur et temporis ratio.
因此,也应当考虑到时间因素。
§81.5Iam illa manifestiora sunt, quam ut admoneri debeas quaerendum esse, quam libenter profuerit, quam invitus nocuerit, quoniam animo et beneficia et iniuriae constant.
现在,这些事情已经非常明显,以至于无需提醒你也知道应当探究:他是多么乐意地施益,又是多么不情愿地伤害,因为恩惠和伤害都取决于心意。
"Nolui beneficium dare; victus sum aut verecundia aut instantis pertinacia aut spe.
“我本不想施予恩惠;我只是屈服于羞耻心,或迫切要求者的执拗,或某种期望。
" §81.6Eo animo quidque debetur, quo datur, nec quantum sit, sed a quali profectum voluntate, perpenditur.
” 每一笔债务都应以施予时的同等意图来偿还,衡量它的不是数量的多寡,而是它源于怎样的意愿。
Nunc coniectura tollatur; et illud beneficium fuit et hoc, quod modum beneficii prioris excessit, iniuria est.
现在让推测走开;那件事是恩惠,而这件超出了先前恩惠限度的事则是伤害。
Vir bonus utrosque calculos sic ponit, ut se ipse circumscribat; beneficio adicit, iniuriae demit.
好人会这样摆放算筹,以至于让自己吃亏;他对恩惠有所增加,对伤害有所减少。
Alter ille remissior iudex, quem esse me malo, iniuriae oblivisci iubebit, officii meminisse. "
而另一位更宽容的法官——我更希望自己是这样的人——会命令我们忘记伤害,记住恩义。
§81.7Hoc certe," inquis, "iustitiae convenit, suum cuique reddere, beneficio gratiam, iniuriae talionem aut certe malam gratiam.
“这当然,”你说,“符合正义,即给每个人他应得的:对恩惠予以感激,对伤害予以报复,或至少予以恶意。
"Verum erit istud, cum alius iniuriam fecerit, alius beneficium dederit; nam si idem est, beneficio vis iniuriae extinguitur.
”当一个人造成伤害而另一个人给予恩惠时,这才是正确的;因为如果是同一个人,伤害的力量就会被恩惠所消解。
Nam cui, etiam si merita non antecessissent, oportebat ignosci, post beneficia laedenti plus quam venia debetur.
因为对于一个即使先前没有功绩也应当予以原谅的人,在施予恩惠后又进行伤害时,欠他的就不仅仅是宽恕了。
§81.8Non pono utrique par pretium.
我不给这两者定下同等的价格。
Pluris aestimo beneficium quam iniuriam.
比起伤害,我更看重恩惠。
Non omnes grati sciunt debere beneficium; potest etiam inprudens et rudis et unus e turba, utique dum prope est ab accepto; ignorat autem, quantum pro eo debeat.
并非所有知恩图报的人都知道该如何背负恩惠;即使是鲁莽、粗俗的人和大众中的一员也可以做到,尤其是当他距离接受恩惠的时间还很近的时候;但他不知道自己为此欠了多少。
Uni sapienti notum est, quanti res quaeque taxanda sit.
只有智者才知道每样事物应该评定为多少价值。
Nam ille, de quo loquebar modo, stultus etiam si bonae voluntatis est, aut minus quam debet aut alio quam debet tempore aut quo non debet loco reddit.
因为我刚才谈到的那个愚人,即使怀有善意,也会在少于应有数额、或不该回报的时候、或不该回报的地方来回报。
Id quod referendum est, effundit atque abicit.
那件应当用来回报的东西,被他挥霍并抛弃了。

词汇与语法注释

  1. 81.1Querens incidisse te in hominem ingratum — 省略了主动词,分词 "querens"(抱怨)在信件开头起到了引出对话的作用。这里可以理解为省略了 "es"(你正在),或者作为“关于你抱怨……”的引入句。
  2. 81.1ita ne apud alium pereant, apud te peribunt — "ne... pereant" 是目的从句(免得它们废弃)。"apud te peribunt" 意为“在你自己这里(因未施予而)废弃”,指出了一个悖论:如果因为害怕别人不感恩而不施予恩惠,那么恩惠(以及行德的机会)在自己手里就已经丧失了。
  3. 81.2Est tanti, ut gratum invenias, experiri et ingratos — "tanti" 是价值属格(值得)。不定式短语 "experiri et ingratos"(也去尝试忘恩负义的人)作主语,而 "ut gratum invenias" 是表示目的的虚拟语气从句(为了找到一个知恩图报的人)。
  4. 81.4Quamvis iniuriae praeponderent, tamen beneficiis donetur, quod ex iniuria superest — "donetur" 是现在时被动虚拟语气(应当被宽免/免除)。"quod ex iniuria superest"(伤害所剩余的部分,即伤害的超出部分)是其主语,而 "beneficiis" 是与格(因恩惠之故而免除)。
  5. 81.6Vir bonus utrosque calculos sic ponit, ut se ipse circumscribat — "calculum ponere" 是一个习惯用语,意为“摆放算筹(计算)”。"circumscribere" 在此意为“欺骗、限制或使处于不利地位”,整体意思是“好人在计算时会让自己吃亏(处于不利地位)”。

引用这一段

小塞内卡, 致卢基里乌斯道德书简 §81.1-81.8. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi1017.phi015.humanitext-lat2:81.1-81.8

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。