Humanitext Reader

小塞内卡 · 致卢基里乌斯道德书简 §14.10-14.18

以哲学免受危害与智者的处世之道

第 18 段,共 254 段 · 拉丁语

内容简介

塞内卡阐述了智者应当依靠哲学来避免憎恨、嫉妒和轻蔑,并通过将斯多葛学派的隐退生活与卡托对政治斗争的干预进行对比,建议温和处世。他强调智者关注意图而非结果,最后引用伊壁鸠鲁关于摆脱财富焦虑的格言结束信件。

§14.10Tria deinde ex praecepto veteri praestanda sunt ut vitentur: odium, invidia, contemptus.
其次,根据古老的教导,应当做好三件事以避免它们:憎恨、嫉妒、轻蔑。
Quomodo hoc fiat, sapientia sola monstrabit Difficile enim temperamentum est, verendumque, ne in contemptum nos invidiae timor transferat ne dum calcare nolumus, videamur posse calcari.
如何做到这一点,唯有智慧会予以指明。 因为这种调和是困难的,并且必须担心,对嫉妒的恐惧是否会把我们推向轻蔑,是否在我们不想被践踏的时候,显得我们可以被践踏。
Multis timendi attulit causas timeri posse.
能够让人惧怕,给许多人带来了必须惧怕的理由。
Undique nos reducamus; non minus contemni quam suspici nocet.
让我们从各个方面退缩回来;受到怀疑的危害不亚于受到蔑视。
§14.11Ad philosophiam ergo confugiendum est; hae litterae, non dico apud bonos, sed apud mediocriter malos, infularum loco sunt.
因此,我们必须皈依哲学;这些学问,我且不说在善人之中,即使在温和的恶人之中,也处于神圣绶带的地位。
Nam forensis eloquentia et quaecumque alia populum movet, adversarios habet; haec quieta et sui negotii contemni non potest, cui ab omnibus artibus etiam apud pessimos honor est.
因为法庭的雄辩以及其他任何鼓动民众的东西都有对手;而这种安静且只顾自己事务的哲学不能被轻视,它甚至在最坏的人那里也受到所有学术的尊重。
Numquam in tantum convalescet nequitia^ numquam sic contra virtutes coniurabitur, ut non philosophiae nomen venerabile et sacrum maneat.
邪恶永远不会发展到如此强大的地步,永远不会有人如此联合起来反对美德,以至于哲学之名不再保持尊严和神圣。
Ceterum philosophia ipsa tranquille modesteque tractanda est.
此外,哲学本身应当温和而谦逊地对待。
" §14.12Quid ergo?" inquis, "Videtur tibi M. Cato modeste philosophari, qui bellum civile sententia reprimit? Qui furentium principum armis medius intervenit? Qui aliis Pompeium offendentibus aliis Caesarem simul lacessit duos?"
“那么又怎样呢? ”你说,“在君看来,马克·卡托是在谦逊地研究哲学吗? 他用自己的意见压制内战? 他在狂暴的领袖们的兵器中间进行调解? 在一些人触犯庞培,另一些人触犯恺撒的时候,他同时向这两个人发起挑战?
§14.13Potest aliquis disputare an illo tempore capessenda fuerit sapienti res publica.
” 有人可以争论在那个时候智者是否应当接掌国家事务。
"Quid tibi vis, Marce Cato? Iam non agitur de libertate; olim pessumdata est.
“马克·卡托,你想干什么? 现在已经不再是关于自由的问题了;自由早已毁灭。
Quaeritur, utrum Caesar an Pompeius possideat rem publicam; quid tibi cum ista contentione? Nullae partes tuae sunt;
问题在于恺撒还是庞培占有国家;你与那种争斗有什么关系?
dominus eligitur.
你没有任何角色;主人正在被挑选。
Quid tua, uter vincat? Potest melior vincere, non potest non peior esse, qui vicerit.
谁获胜与你何干? 较好的人可能获胜,但获胜的人不可能不变得更坏。
"Ultimas partes attigi Catonis.
”我提到了卡托最后的角色。
Sed ne priores quidem anni fuerunt qui sapientem in illam rapinam rei publicae admitterent; quid aliud quam vociferatus est Cato et misit irritas voces, cum modo per populi levatus manus et obrutus sputis exportandus extra forum traheretur, modo e senatu in carcerem duceretur?
但即使在更早的年份,也无法让智者参与到对国家的掠夺中去;卡托除了大声疾呼并发出无用的话语之外,还做了什么呢? 当时他时而被民众抬在手上,吐唾沫,被拖到广场外抬走,时而从元老院被带到监狱。
§14.14Sed postea videbimus, an sapienti opera rei publicae danda sit; interim ad hos te Stoicos voco, qui a re publica exclusi secesserunt ad colendam vitam et humano generi iura condenda sine ulla potentioris offensa.
但我们以后再看智者是否应当为国家尽力;在此期间,我邀请你关注这些斯多葛派学者,他们被排除在国家之外,退隐以培养生活,为人类制定法律,而没有对权贵造成任何冒犯。
Non conturbabit sapiens publicos mores nec populum in se vitae novitate convertet.
智者不会扰乱公共风俗,也不会以自己生活的新奇来吸引民众的注意。
§14.15"Quid ergo? Utique erit tutus, qui hoc propositum sequetur?" Promittere tibi hoc non magis possum quam in homine temperanti bonam valitudinem, et tamen facit temperantia bonam valitudinem.
“那么又怎样? 遵循这一宗旨的人就一定会安全吗? ” 我无法向你保证这一点,就像我无法向一个节制的人保证健康的身体一样,然而节制确实能带来健康的身体。
Perit aliqua navis in portu; sed quid tu accidere in medio mari credis? Quanto huic periculum paratius foret multa agenti molientique, cui ne otium quidem tutum est? Pereunt aliquando innocentes; quis negat? Nocentes tamen saepius.
有些船在港口里沉没;但你认为在海中会发生什么呢? 对于一个多行多谋的人来说,危险是多么容易随时准备着,对他来说,甚至闲暇也是不安全的。 无辜的人有时也会毁灭,谁能否定? 然而有罪的人更经常毁灭。
Ars ei constat, qui per ornamenta percussus est.
即使防具被刺穿而受伤,他的技艺依然是确凿的。
§14.16Denique consilium rerum omnium sapiens, non exitum spectat.
总之,智者看重的是凡事的意图,而不是结果。
Initia in potestate nostra sunt; de eventu fortuna iudicat, cui de me sententiam non do.
开端在我们的掌控之中;命运裁决结果,而我不把对自己的判决权交给命运。
"At aliquid vexationis adferet, aliquid adversi.
“但它会带来一些烦恼,一些逆境。
"Non damnat latro, cum occidit.
”强盗杀人时并不是在惩罚。
§14.17Nunc ad cotidianam stipem manum porrigis.
现在你为日常的施舍伸出了手。
Aurea te stipe implebo, et quia facta est auri mentio, accipe quemadmodum usus fructusque eius tibi esse gratior possit.
我将用黄金的施舍填满你,既然提到了黄金,请接受如何让它的使用和享有对你更为愉快。
"Is maxime divitiis fruitur, qui minime divitiis indiget.
“最享受财富的人,最不需要财富。
""Ede," inquis, "auctorem.
”“说出作者是谁,”你说。
"Ut scias quam benigni simus, propositum est aliena laudare; Epicuri est aut Metrodori aut alicuius ex illa officina.
为了让你知道我们有多么慷慨,我们的宗旨是赞美他人的东西;这是伊壁鸠鲁、美特罗多罗或那个作坊里某个人的话。
§14.18Et quid interest quis dixerit? Omnibus dixit.
谁说的有什么关系?
Qui eget divitiis, timet pro illis.
他是对所有人说的。 需要财富的人为财富感到害怕。
Nemo autem sollicito bono fruitur; adicere illis aliquid studet.
然而没有人能享受令人焦虑的财产;他致力于为其增加一些东西。
Dum de incremento cogitat, oblitus est usus.
当他思考增加时,他就忘记了使用。
Rationes accipit, forum conterit, kalendarium versat; fit ex domino procurator.
他接受账目,奔波于广场,翻阅利息账簿;他从主人变成了管家。
VALE.
祝好。

词汇与语法注释

  1. 14.10Multis timendi attulit causas timeri posse. — 不定词短语 `timeri posse`(可能被畏惧/具有让人畏惧的能力)充当动词 `attulit` 的主语,并带与格 `multis`(给许多人)和对格 `timendi causas`(畏惧的理由,其中 timendi 为动名词属格)。它解释了一种悖论:即成为他人畏惧的对象,最终反而给自己带来了必须畏惧周遭的理由。
  2. 14.10suspici — 动词 `suspicere` 的现在时被动不定词。此处并非取其常见义“被仰望、受尊敬”,而是“被怀疑、被提防、被瞩目”之意,与 `contemni`(受到蔑视)形成对比,符合“吸引世人注意和警惕与受到蔑视同样危险”的语境。
  3. 14.13Quid tua, uter vincat? — 省略了无人称动词 `interest`(或 `refert`)。`tua` 是物主代词阴性单数夺格,与此类无人称动词连用表示“对你而言(重要)”。`uter vincat`(两者中谁获胜)是间接疑问从句,充当主语。整句意为反问“无论谁赢,与你何干?”。
  4. 14.15Ars ei constat, qui per ornamenta percussus est. — `constat` 在此处表示“依然确立/保持有效”。`ornamenta` 指“铠甲、防护装备”。此句通过比喻指出,即使一个人穿透了防护装备而被击中(`percussus est`),他所拥有的“技艺”(`ars`,在此比喻哲学的处世之术)本身的正确性与价值并不会因此被否定。

引用这一段

小塞内卡, 致卢基里乌斯道德书简 §14.10-14.18. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi1017.phi015.humanitext-lat2:14.10-14.18

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。