Humanitext Reader

小塞内卡 · 致卢基里乌斯道德书简 §109.1-109.10

智者之间的相互助益与美德实践

第 218 段,共 254 段 · 拉丁语

内容简介

针对“智者是否能互相帮助”这一问题,塞内卡指出,智者之间可以通过共同实践美德、分享新发现以及通过友谊相互提升,从而实现互利。

§109.1An sapiens sapienti prosit scire desideras.
你想知道智者是否能对智者有所裨益。
Dicimus plenum omni bono esse sapientem et summa adeptum; quomodo prodesse aliqui possit summum habenti bonum, quaeritur.
我们说智者充满了所有的善,并且已经达到了顶峰;一个人如何能够帮助一个拥有最高善的人,这就是问题所在。
Prosunt inter se boni; exercent enim virtutes et sapientiam in suo statu continent.
善人们互相裨益;因为他们实践美德,并将智慧保持在原有的状态。
Desiderat uterque aliquem, cum quo conferat, cum quo quaerat.
双方都渴望有一个人,可以与之切磋,与之共同探求。
§109.2Peritos luctandi usus exercet; musicum, qui paria didicit, movet.
练习锻炼了摔跤的熟练者;一个学过同等技艺的人能触动音乐家。
Opus est et sapienti agitatione virtutum: ita quemadmodum ipse se movet, sic movetur ab alio sapiente.
智者同样需要美德的操练:因此,正如他自己推动自己,他也被另一个智者所推动。
§109.3Quid sapiens sapienti proderit? Impetum illi dabit, occasiones actionum honestarum commonstrabit.
智者能给智者带来什么帮助? 他将给他一股动力,向他指明高尚行动的机会。
Praeter haec aliquas cogitationes suas exprimet: docebit, quae invenerit.
除此之外,他还会表达自己的一些想法:他会传授自己所发现的东西。
Semper enim etiam a sapiente restabit, quod inveniat et quo animus eius excurrat.
因为即使对于智者来说,也总会留下一些有待发现的东西,以及他的心灵可以探索的领域。
§109.4Malus malo nocet facitque peiorem, iram eius incitando, tristitiae adsentiendo, voluptates laudando, et tunc maxime laborant mali, ubi plurimum vitia miscuere, et in unum conlata nequitia est.
恶人伤害恶人并使其变得更坏,通过煽动他的愤怒、赞同他的悲伤、赞美他的享乐;而当恶人将他们的恶习最大程度地融合在一起、邪恶汇聚于一处时,他们受害最深。
Ergo ex contrario bonus bono proderit.
因此,相反地,善人将对善人有所帮助。
"Quomodo? "inquis.
你会问:“如何帮助呢?
§109.5Gaudium illi adferet, fiduciam confirmabit, ex conspectu mutuae tranquillitatis crescet utriusque laetitia.
” 他将给他带来喜悦,坚定他的信心,从看到彼此的宁静中,双方的快乐都会增加。
Praeterea quarumdam illi rerum scientiam tradet; non enim omnia sapiens scit.
此外,他将向他传授某些事物的知识;因为智者并非无所不知。
Etiam si sciret, breviores vias rerum aliqui excogitare posset et has indicare, per quas facilius totum opus circumfertur.
即使他无所不知,也有人能为事物想出更简捷的途径并指出这些途径,通过它们,整个工作可以更容易地运转。
§109.6Proderit sapienti sapiens, non scilicet tantum suis viribus, sed ipsius, quem adiuvat.
智者对智者有所帮助,这显然不仅凭借他自己的力量,也凭借他所帮助之人的力量。
Potest quidem ille etiam relictus sibi explicare partes suas; nihilominus adiuvat etiam currentem hortator.
确实,即使被单独留下,他也能发挥自己的职责;然而,即使对于正在奔跑的人,鼓劲者也能有所帮助。
"Non prodest sapienti sapiens, sed sibi ipse.
“智者并非对智者有所帮助,而是对他自己。
Hoc scias: detrahe illi vim propriam, et ille nihil aget. "
你应该知道这一点:夺走他自身的力量,他就什么也做不成。
§109.7Illo modo dicas licet non esse in melle dulcedinem: nam ipse ille, qui esse debeat, ita aptatus lingua palatoque est ad eiusmodi gustum, ut illa talis sapor capiat, aut offendetur.
” 照这种说法,你也可以说蜂蜜中没有甜味;因为那个要去吃它的人,其舌头和上腭被调节成适应那种味道的状态,从而使这些器官捕捉到那样的风味,否则就会感到排斥。
Sunt enim quidam, quibus morbi vitio mel amarum videatur.
因为有些人由于疾病的缺陷,觉得蜂蜜是苦的。
Oportet utrumque valere, ut et ille prodesse possit et hic profuturo idonea materia sit. "
双方都必须健全,这样前者才能有所帮助,而后者也能成为适合接受帮助的材料。
§109.8Si in summum," inquit, "perducto calorem calefieri supervacuum est, et in summum perducto bonum supervacuum est si qui prosit.
“如果对于一个已经达到最高热度的人来说,再使其受热是多余的,那么对于一个已经达到最高善的人来说,如果有人帮助他,也是多余的。
Numquid instructus omnibus rebus agricola ab alio instrui quaerit? Numquid armatus miles, quantum in aciem exituro satis est tuti, amplius arma desiderat? Ergo nec sapiens; satis enim vitae instructus, satis armatus est. "
难道一个装备了所有工具的农夫还会寻求别人来装备他吗? 难道一个全副武装、足够安全以走向战场的士兵还会渴望更多的武器吗? 因此,智者也是如此;因为他已经为生活做好了充分的准备,全副武装。
§109.9Ad haec respondeo: et qui in summo est calore, opus est calore adiecto, ut summum teneat.
” 对此我回答:即使是处于最高热度的人,也需要外加的热度来保持最高状态。
"Sed ipse se," inquit, "calor continet.
他说:“但是热度是自我维持的。
"Primum multum interest inter ista, quae comparas; calor enim unus est, prodesse varium est.
”首先,你所比较的这些事物之间有很大的不同;因为热是单一的,而帮助是多样的。
Deinde calor non adiuvatur adiectione caloris, ut caleat; sapiens non potest in habitu mentis suae stare, nisi amicos aliquos similes sui admisit, cum quibus virtutes suas communicet.
其次,热并不需要通过增加热度来使其受热;但智者如果不能接纳一些与自己相似的朋友、与他们共享自己的美德,他就无法保持自己心灵的固有状态。
§109.10Adice nunc, quod omnibus inter se virtutibus amicitia est.
现在再加上这一点:所有美德之间都互有友谊。
Itaque prodest, qui virtutes alicuius paris sui amat amandasque invicem praestat.
因此,爱一个与自己同等之人的美德、并反过来使自己的美德同样可爱的人,就是在提供帮助。
Similia delectant; utique ubi honesta sunt et probare ac probari sciunt.
相似的事物令人愉悦;尤其是当它们高尚,且懂得如何赞许和被赞许时。

词汇与语法注释

  1. §109.1An sapiens sapienti prosit — 使用虚拟语气现在时主动行动的 prosit 引导的间接疑问从句,作为动词 desideras 的宾语不定式 scire 的补足语。连词 an 虽然通常用于双重疑问句的后半部分,但在此处单独引导表示“是否”的间接疑问句。
  2. §109.1plenum omni bono esse sapientem — 由 dicimus 引导的带对格的不定式结构(A.C.I.),其中 sapientem 是逻辑主语,plenum esse 是不定式。omni bono 是夺格(表示充满的夺格),由形容词 plenum 所支配。
  3. §109.2Opus est et sapienti agitatione virtutum — 使用“opus est + 与格 + 夺格”的句式,意为“某人(与格)需要某物(夺格)”。在此处,sapienti 是与格,agitatione 是夺格,virtutum 作为属格修饰 agitatione。
  4. §109.5Etiam si sciret, ... posset — 使用虚拟语气未完成过去时 sciret 和 posset 的反事实条件句(针对现在事实相反的假设),意为“即便他(现在)知道,他也能想出(而实际上他并不全知道)”。
  5. §109.7dicas licet — 非人称动词 licet 与虚拟语气 dicas(未带 ut)连用的结构,意为“你可以说(或:你也可以说)”。短语 non esse in melle dulcedinem 是作为 dicas 宾语的带对格的不定式句(A.C.I.)。
  6. §109.8in summum perducto calorem — 介词 in 与其宾语 calorem(对格)之间插入了完成时被动分词 perducto(与格,作名词性使用,意为“对于被带入……的人”)的强烈的倒置(Hyperbaton)。前置词短语为 in summum calorem(达到最高热度)。

引用这一段

小塞内卡, 致卢基里乌斯道德书简 §109.1-109.10. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi1017.phi015.humanitext-lat2:109.1-109.10

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。