§108.29Praeterea, inquit, hoc senectuti cognomen inposuit, tristem illam vocat:
"
subeunt morbi tristisque senectus. "
Alio loco dicit:
"
Pallentesque habitant morbi tristisque senectus.
此外,他说,维吉尔给衰老冠以这个称号,称其为悲哀的: “疾病降临与悲哀的衰老” 在另一个地方他说: “面色苍白的疾病与悲哀的衰老居住于此。
"
Non est quod mireris ex eadem materia suis quemque studiis apta colligere; in eodem prato bos herbam quaerit, canis leporem, ciconia lacertam.
” 你没有理由感到惊奇,每个人都从同一素材中收集适合自己研究所需的东西;在同一片牧草地上,牛寻找草,狗寻找野兔,鹳寻找蜥蜴。
§108.30Cum Ciceronis librum de Re Publica prendit hinc philologus aliquis,hinc grammaticus, hinc philosophiae deditus, alius alio curam suam mittit.
当某位文献学者、某位文法学家以及某位致力于哲学的人拿起西塞罗的《国家论》时,他们各自将注意力投向不同的地方。
Philosophus admiratur contra iustitiam dici tam multa potuisse.
哲学家惊叹于反对正义竟能说出如此多的话。
Cum ad hanc eandem lectionem philologus accessit, hoc subnotat: Duos Romanos reges esse, quorum alter patrem non habet, alter matrem.
当文献学者接近这一相同的阅读时,他会注记这一点:罗马有两位国王,其中一个没有父亲,另一个没有母亲。
Nam de Servi matre dubitatur; Anci pater nullus, Numae nepotis, dicitur.
因为塞维乌斯的母亲存疑;而安库斯被说成没有父亲,是努马的孙子。
§108.31Praeterea notat eum, quem nos dictatorem dicimus et in historiis ita nominari legimus, aput antiquos magistrum populi vocatum.
此外,他注记道,那个被我们称为 dictator、并在历史中读到被如此命名的人,在古人那里被称为 magister populi。
Hodieque id extat in auguralibus libris, et testimonium est, quod qui ab illo nominatur, magister equitum est.
今天这依然存在于鸟卜官的书籍中,其证据是,被他提名的人就是 magister equitum。
Aeque notat Romulum perisse solis defectione; provocationem ad populum etiam a regibus fuisse; id ita in pontificalibus libris esse et alii quiqui putant et Fenestella.
同样,他注记道,罗慕路斯因日食而消逝;甚至在国王时期就有向民众申诉的权利;这记录在祭司的书籍中,费内斯特拉和其他无论什么人都这样认为。
§108.32Eosdem libros cum grammaticus explicuit, primum verba expressa, reapse dici a Cicerone, id est re ipsa, in commentarium refert, nec minus sepse, id est se ipse.
当文法学家拆解相同的书籍时,首先他在注释中记录下那些明确表达的词汇,比如西塞罗说了 reapse,即 re ipsa,同样也说了 sepse,即 se ipse。
Deinde transit ad ea, quae consuetudo saeculi mutavit, tamquam ait Cicero: "quoniam sumus ab ipsa calce eius interpellatione revocati.
接着他转向那些时代习俗已然改变的事物,正如西塞罗所说:“既然我们被他的打断从最开始的 calx 召回。
"Hanc quam nunc in circo cretam vocamus, calcem antiqui dicebant.
”今天我们在赛马场中称为 creta 的东西,古人称之为 calx。
Deinde Ennianos colligit versus et in primis illos de §108.33Africano scriptos:
"
cui nemo civis neque hostis
Quibit pro factis reddere opis pretium.
然后,他收集恩尼乌斯的诗句,特别是那些关于阿非利加努斯所写的诗句: “对于他,无论是公民还是敌人,都无法因其功绩而回报 ops 的价值。
"
Ex eo se ait intellegere, opem aput antiquos non tantum auxilium significasse, sed operam.
” 由此他说,他理解了 ops 在古人那里不仅表示帮助(auxilium),还表示工作(opera)。
Ait enim Ennius neminem potuisse Scipioni neque civem neque hostem reddere operae pretium.
因为恩尼乌斯说,无论是公民还是敌人,都没有人能给西庇阿回报工作的价值(operae pretium)。
Felicem deinde se putat, quod invenerit, unde visum sit Vergilio dicere: §108.34quem super ingens porta tonat caeli.
接着,他认为自己很幸运,因为他发现了维吉尔何以觉得适合这样说: “在其上方,天空的巨门轰鸣。
Ennium hoc ait Homero subripuisse, Ennio vergilium.
”他说恩尼乌斯是从荷马那里窃取了这一句,而维吉尔又从恩尼乌斯那里窃取了它。
Esse enim apud Ciceronem in his ipsis de Re Publica hoc epigramma Enni:
"
Si fas endo plagas caelestum ascendere cuiquam est,
Mi soli caeli maxima porta patet.
因为他说,在西塞罗这本同样的《国家论》中,有恩尼乌斯的这段题铭: “如果任何人都可以合法地登上天界,唯独对我,天空最大的门敞开着。
" §108.35Sed ne et ipse, dum aliud ago, in philologum aut grammaticum delabar, illud admoneo, auditionem philosophorum lectionemque ad propositum beatae vitae trahendam, non ut verba prisca aut ficta captemus et translationes inprobas figurasque dicendi, sed ut profutura praecepta et magnificas voces et animosas, quae mox in rem transferantur.
” 但为了我自己也不至于在做其他事情时滑入文献学者或文法学家的境地,我提出这一忠告:听取和阅读哲学家的言论必须被引导至幸福生活的目的,而不是为了让我们猎取古怪或虚构的词汇、不恰当的比喻以及修辞手法,而是为了让我们掌握有益的教诲、宏伟而勇敢的话语,并能很快将其付诸实践。
Sic ista ediscamus, ut quae fuerint verba, sint opera.
我们要这样学习它们,使曾经只是言语的东西变为行动。
§108.36Nullos autem peius mereri de omnibus mortalibus iudico quam qui philosophiam velut aliquod artificium venale didicerunt, qui aliter vivunt quam vivendum esse praecipiunt.
但我认为,没有什么人比那些把哲学当作某种可贩卖的技艺来学习的人、那些生活方式与他们所倡导的生活方式背道而驰的人,对所有凡人造成更坏影响的了。
Exempla enim se ipsos inutilis disciplinae circumferunt nulli non vitio, quod insequuntur, obnoxii.
因为他们把自己作为无用学术的活生生反面教材到处展示,自己却屈服于他们所抨击的每一种恶行。
§108.37Non magis mihi potest quisquam talis prodesse praeceptor quam gubernator in tempestate nauseabundus.
这样一位教师对我来说,并不比在暴风雨中晕船的舵手更有用。
Tenendum rapiente fluctu gubernaculum, luctandum cum ipso mari, eripienda sunt vento vela; quid me potest adiuvare rector navigii attonitus et vomitans? Quanto maiore putas vitam tempestate iactari quam ullam ratem? Non est loquendum, sed gubernandum.
在波涛夺路时必须握紧舵柄,必须与大海本身搏斗,必须从风中夺回风帆;当船只的指挥官惊愕并呕吐时,他能如何帮助我? 你认为生命所遭受的暴风雨,比任何船只所遭受的要大多少? 不应当空谈,而应当掌舵。
§108.38Omnia quae dicunt, quae turba audiente iactant, aliena sunt; dixit illa Platon, dixit Zenon, dixit Chrysippus et Posidonius et ingens agmen nostrorum tot ac talium.
他们所说的一切、当着听众的面吹嘘的一切,都是别人的;那些是柏拉图说的,是芝诺说的,是克律西波斯和波塞多尼乌斯说的,以及我们这一派如此多、如此伟大的庞大队伍说的。
Quomodo probare possint sua esse, monstrabo: faciant, quae dixerint.
他们如何能证明这些是他们自己的,我将指明:让他们去履行他们所说过的话。
§108.39Quoniam quae volueram ad te perferre, iam dixi, nunc desiderio tuo satis faciam et in alteram epistulam integrum, quod exegeras, transferam, ne ad rem spinosam et auribus erectis curiosisque audiendam lassus accedas.
既然我已经把我想要传达给你的话都说了,现在我将满足你的愿望,把你所要求的未尽事宜原原本本地移到另一封信中,免得你疲惫地去接触一件事理繁杂、需要竖起耳朵、充满好奇心去倾听的棘手之事。
VALE.
祝好。