Humanitext Reader

小塞内卡 · 致卢基里乌斯道德书简 §104.28-104.34

从苏格拉底与卡托看智者的自由

第 210 段,共 254 段 · 拉丁语

内容简介

将苏格拉底和小卡托面对死亡与诸多磨难时的不屈态度,描绘为智者凌驾于运命之上的绝对自由之典范,以此极力劝诫读者排斥享乐与财富,以获得内在的自由。

§104.28Novissima damnatio est sub gravissimis nominibus impleta: obiecta est et religionum violatio et iuventutis corruptela, quam inmittere in deos, in patres, in rem publicam dictus est.
他最后的有罪判决是以极严重的罪名宣告的:对他的指控既有亵渎神明,又有腐蚀青年,据说他煽动青年去反对神明、反对父辈、反对国家。
Post haec carcer et venenum.
在此之后,是监狱和毒药。
Haec usque eo animum Socratis non moverant, ut ne vultum quidem moverent.
这些事情完全没有动摇苏格拉底的心灵,以至于甚至没有改变他的神色。
O illam mirabilem laudem et singularem! Usque ad extremum nec hilariorem quisquam nec tristiorem Socraten vidit.
哦,那是多么令人赞叹和独一无二的称赞! 直到最后一刻,没有人看到过苏格拉底或更喜悦或更悲伤。
Aequalis fuit in tanta inaequalitate fortunae.
在运命如此巨大的动荡中,他始终如一。
vis alterum exemplum?
你想要另一个例子吗?
§104.29Accipe hunc M. Catonem recentiorem, cum quo et infestius fortuna egit et pertinacius.
且看这位离我们更近的马尔库斯·卡托,运命对待他既更具敌意,也更具执念。
Cui cum omnibus locis obstitisset, novissime et in morte, ostendit tamen virum fortem posse invita fortuna vivere, invita mori.
当运命在所有地方都阻碍他,乃至最后在他的死中也是如此时,他仍然表明,一个勇敢的人可以在运命不情愿的情况下活着,也可以在她不情愿的情况下死去。
Tota illi aetas aut in armis est exacta civilibus aut in toga concipiente iam civile bellum.
他的整个一生,要么是在内战的军伍中度过,要么是在已经孕育着内战的托加长袍中度过。
Et hunc licet dicas non minus quam Socraten in servis se libertati addixisse, nisi forte Cn. Pompeium et Caesarem et Crassum putas libertatis socios fuisse.
你也可以说,他并不亚于苏格拉底,在奴隶般的人群中将自己奉献给了自由,除非你碰巧认为格奈乌斯·庞培、恺撒和克拉苏是自由的同盟者。
§104.30Nemo mutatum Catonem totiens mutata re publica vidit: eundem se in omni statu praestitit, in praetura, in repulsa, in accusatione, in provincia, in contione, in exercitu, in morte.
尽管国家多次变易,但没有人见过卡托有所改变:他在每一种境遇中都展现出相同的自我,在法务官任内、在落选时、在被指控时、在属州、在民会中、在军队中、在死时。
Denique in illa rei publicae trepidatione, cum illinc Caesar esset decem legionibus pugnacissimis subnixus, totis exterarum gentium praesidiis, hinc Cn. Pompeius, satis unus adversus omnia, cum alii ad Caesarem inclinarent, alii ad Pompeium, solus Cato fecit aliquas et rei publicae partes.
最后,在国家的那个恐慌时期,当一侧是恺撒依靠着十个极具战斗力的军团和异国部族的全部辅助军,而另一侧是格奈乌斯·庞培,他一人便足以对抗一切,当其他人倾斜于恺撒、或倾斜于庞培时,唯有卡托也为国家建立了一个党派。
§104.31Si animo complecti volueris illius imaginem temporis, videbis illinc plebem et omne erectum ad res novas vulgum, hinc optumates et equestrem ordinem, quicquid erat in civitate sancti et electi, duos in medio relictos, rem publicam et Catonem.
如果你想在心灵中勾勒出那个时代的景象,你会看到一侧是平民和所有为变革而亢奋的民众,另一侧是贵人派和骑士阶层,即城邦中一切神圣和优秀的东西,而有两者被遗留在中间:国家和卡托。
Miraberis, inquam, cum animadverteris " Atriden Priamumque et saevom ambobus Achillen.
我说,当你注意到以下诗句时,你会感到惊奇: “阿特柔斯之子、普里阿摩斯,以及对双方都残暴的阿喀琉斯。
" §104.32Utrumque enim improbat, utrumque exarmat.
” 因为他对双方都予以否定,解除双方的武装。
Hanc fert de utroque sententiam: ait se, si Caesar vicerit, moriturum, si Pompeius, exulaturum.
他对双方做出了这样的判决:他说,如果恺撒获胜,他将死去;如果庞培获胜,他将流亡。
Quid habebat, quod timeret, qui ipse sibi et victo et victori constituerat, quae constituta esse ab hostibus iratissimis poterant? Periit itaque ex decreto suo.
对于一个无论自己是败者还是胜者,都已为自己决定了那本可由最愤怒的敌人所决定的命运的人来说,他还有什么可害怕的呢? 因此,他按照自己的判决死去了。
vides posse homines laborem pati: §104.33per medias Africae solitudines pedes duxit exercitum, vides posse tolerari sitim: in collibus arentibus sine ullis inpedimentis victi exercitus reliquias trahens inopiam umoris loricatus tulit et, quotiens aquae fuerat occasio, novissimus bibit, vides honorem et notam posse contemni: eodem quo repulsus est die in comitio pila lusit, vides posse non timeri potentiam superiorum: et Pompeium et Caesarem, quorum nemo alterum offendere audebat nisi ut alterum demereretur, simul provocavit, vides tam mortem posse contemni quam exilium: et exilium sibi indixit et mortem et interim bellum.
你看到人们能够忍受劳苦:他徒步带领军队穿过阿非利加荒漠的中心。 你看到渴可以被容忍:在干涸的丘陵上,在没有任何行李的情况下,他带着战败军队的残部,身穿铠甲忍受了缺水的痛苦,并且每当有水的时候,他总是最后一个喝。 你看到公职和落选的耻辱可以被蔑视:在他落选的同一天,他在民会广场上玩球。 你看到上者的权势可以不被畏惧:庞培和恺撒——除了为了讨好另一人之外,没有人敢得罪他们中的任何一个——他同时对这两人发起了挑战。 你看到死可以像流亡一样被蔑视:他对自己宣判了流亡、死,以及在此期间的战争。
§104.34Possumus itaque adversus ista tantum habere animi, libeat modo subducere iugo collum.
因此,只要我们乐意将脖子从轭下缩回,我们就能针对这些事情拥有如此多的勇气。
In primis autem respuendae voluptates; enervant et effeminant et multum petunt, multum autem a fortuna petendum est.
但首先必须拒绝享乐;它们削弱并使人柔弱,且索求繁多,而我们必须向运命索求繁多。
Deinde spernendae opes: auctoramenta sunt servitutum.
其次,财富必须被鄙视:它们是奴役的契约金。
Aurum et argentum et quicquid aliud felices domos onerat, relinquatur; non potest gratis constare libertas.
黄金、白银,以及任何其他重压着富贵之家的东西,都让它们被留下吧;自由是不可能无偿存在的。
Hanc si magno aestimas, omnia parvo aestimanda sunt.
如果你高度评价自由,一切事物都必须被低估。
VALE.
再会。

词汇与语法注释

  1. 104.28quam inmittere in deos, in patres, in rem publicam dictus est — 宾格关系代词 quam 指代其先行词 iuventutis corruptela(青年的堕落)。dictus est 属于人称被动句式,意为“他被说成……”,并在句中作补足语以限定不定式 inmittere(注入、灌输、驱使)。
  2. 104.29nisi forte Cn. Pompeium et Caesarem et Crassum putas libertatis socios fuisse — nisi forte(除非说、难道说)通常用于引入一个荒谬、极不可能或具有讽刺意味的假设,在此暗示“认为庞培、恺撒和克拉苏是自由的同盟者”这一想法是极其荒谬的反讽。
  3. 104.30fecit aliquas et rei publicae partes — 名词 partes 在此处意为政治上的“党派、阵营或角色”。et 充当副词,意为“也/甚至”,深刻表现了在恺撒派与庞培派两大势力的倾轧中,卡托凭一己之力组建了名为“国家(本身)”的第三阵营这一悖论。
  4. 104.32qui ipse sibi et victo et victori constituerat — 关系代词 qui 指代主句的主语(卡托)。与格分词结构 et victo et victori 相当于缩写条件状语或让步从句,意为“无论他自己成为败者还是成为胜者”。
  5. 104.34libeat modo subducere iugo collum — libeat 是无人称动词 libet(喜欢、愿意)的现在时虚拟式,与副词 modo(只要……就)共用,共同表达一个假设性的条件句(“只要我们乐意从轭下撤回……”)。

引用这一段

小塞内卡, 致卢基里乌斯道德书简 §104.28-104.34. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi1017.phi015.humanitext-lat2:104.28-104.34

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。