§10Tunc divus Augustus surrexit sententiae suae loco dicendae, et summa facundia disseruit:
"Ego"
inquit "p. c. vos testes habeo, ex quo deus factus sum, nullum me verbum fecisse: semper meum negotium ago.
此时,神圣的奥古斯都站成起发表他的意见,并以极大的雄辩阐述道: “各位征召父亲,”他说,“自被尊为神以来,我未曾说过一字,我以此请求你们作证:我始终只管自己的事。
Sed non possum amplius dissimulare, et dolorem, quem graviorem pudor facit, continere.
但我再也无法继续隐瞒,也无法抑制这因羞耻而显得愈发沉重的痛苦。
In hoc terra marique pacem peperi? Ideo civilia bella compescui? Ideo legibus urbem fundavi, operibus ornavi, ut—quid dicam p. c. non invenio: omnia infra indignationem verba sunt.
难道我是在陆地和海洋上为此而缔造和平的吗? 难道我是为此而平息内战的吗? 难道我是为此用法律奠定这座城市,用建筑装饰它,以至于——各位征召父亲,我不知道该说什么:所有的言辞都无法表达我的愤慨。
Confugiendum est itaque ad Messalae Corvini, disertissimi viri, illam sententiam
"pudet imperii.
因此,我不得不求助于最雄辩的梅萨拉·科尔维努斯的那句名言:‘我为这帝国感到羞耻。
"
Hic, p. c. , qui vobis non posse videtur muscam excitare, tam facile homines occidebat, quam canis adsidit.
’ 各位征召父亲,这个在你们看来连苍蝇都赶不走的家伙,杀起人来却像狗坐下一样容易。
Sed quid ego de tot ac talibus viris dicam? Non vacat deflere publicas clades intuenti domestica mala.
但我何必谈论这么多以及这样的人呢? 看着家庭的悲剧,我没有闲暇去为国家的灾难哭泣。
Itaque illa omittam, haec referam; nam etiam si soror mea Graece nescit, ego scio:ἔγγιον γόνυ κνήμης.
因此,我将略过那些,而叙述这些;因为即使我的姐姐不通希腊语,我却懂:‘膝盖比小腿更近。
Iste quem videtis, per tot annos sub meo nomine latens, hanc mihi gratiam rettulit, ut duas Iulias proneptes meas occideret, alteram ferro, alteram fame; unum abnepotem L. Silanum.
’你们看到的这个家伙,这么多年来在我的名义下藏匿,却如此报答我:他杀害了我两个曾外孙女朱莉娅,一个用刀剑,另一个用饥饿;还杀害了一个玄外孙路奇乌斯·西拉努斯。
videris luppiter an in causa mala, certe in tua, si aequus futurus es.
朱庇特,你且看这案子是否恶劣,如果你要主持公道,这必定也是你自己的案子。
Dic mihi, dive Claudi, quare quemquam ex his, quos quasque occidisti, antequam de causa cognosceres, antequam audires, damnasti? Hoc ubi fieri solet? In caelo non fit.
告诉我,神圣的克劳狄乌斯,你为什么在调查起诉原因之前、在听取他们的申辩之前,就判处了你所杀害的那些男女有罪? 这种事情在哪里发生过? 在天界是不发生的。
Ecce Iuppiter, qui tot annos regnat, uni Volcano crus fregit, quem
"
ῤῖψε ποδὸς τεταγὼν ἀπὸ βηλοῦ θεσπεσίοιο
"
et iratus fuit uxori et suspendit illam: numquid occidit? Tu Messalinam, cuius aeque avunculus maior eram quam tuus, occidisti.
看那统治了这么多年的朱庇特,也仅仅摔断了火神火山一个人的腿,那是因为他‘抓住他的脚,从神圣的门槛上扔了下去’,他也曾对妻子发怒并把她吊起来,但难道他杀了她吗? 你却杀害了梅萨丽娜,我和她的大舅公关系,与和你的大舅公关系完全一样。
"Nescio"
inquis.
‘我不知道,’你说。
Di tibi male faciant: adeo istuc turpius est, quod nescisti, quam quod occidisti.
愿众神惩罚你:你不知道这桩事,比起你杀害了她,还要可耻得多。
C. Caesarem non desiit mortuum persequi.
他即使在死后也未停止迫害盖乌斯·恺撒。
Occiderat ille socerum: hic et generum.
盖乌斯曾杀害他的岳父,这家伙不仅杀害岳父,还杀害了女婿。
Gaius Crassi filium vetuit Magnum vocari: hic nomen illi reddidit, caput tulit.
盖乌斯禁止克拉苏之子被称为‘马格努斯’,这家伙把名字还给了他,却砍了他的头。
Occidit in una domo Crassum, Magnum, Scriboniam, Tristionias, Assarionem, nobiles tamen, Crassum vero tam fatuum, ut etiam regnare posset.
他在一个家族里杀害了克拉苏、马格努斯、斯克里博尼亚、特里斯蒂奥尼亚家的人、阿萨里奥,而他们都是高贵的人,尤其是克拉苏,他竟然愚蠢到甚至可以当国王。
Hunc nunc deum facere vultis? Videte corpus eius dis iratis natum.
你们现在想把这个人变成神吗? 看看他的身体,真是在众神震怒中降生的。
Ad summam, tria verba cito dicat, et servum me ducat.
总之,让他快点说出三个字,他就可以把我当成他的奴隶带走。
Hunc deum quis colet? Quis credet? Dum tales deos facitis, nemo vos deos esse credet.
谁会崇拜这样的神? 谁会相信他? 只要你们造出这样的神,就没有人会相信你们是神。
Summa rei, p. c. , si honeste me inter vos gessi, si nulli clarius respondi, vindicate iniurias meas.
总之,各位征召父亲,如果我在你们中间行事高尚,如果我从未对任何人作过更刻薄的回答,请为我雪耻。
Ego pro sententia mea hoc censeo:" atque ita ex tabella recitavit:
"quando quidem divus Claudius occidit socerum suum Appium Silanum, generos duos Magnum Pompeium et L. Silanum, socerum filiae suae Crassum Frugi, hominem tam similem sibi quam ovo ovum, Scriboniam socrum filiae suae, uxorem suam Messalinam et ceteros quorum numerus iniri non potuit, placet mihi in eum severe animadverti, nec illi rerum iudicandarum vacationem dari, eumque quam primum exportari, et caelo intra triginta dies excedere, Olympo intra diem tertium.
作为我的意见,我提议如下:”于是他从书板上读道: “鉴于神圣的克劳狄乌斯杀害了他的岳父阿ッピウス·西拉努斯,两个女婿马格努斯·庞培和路奇乌斯·西拉努斯,他女儿的岳父克拉苏·弗鲁吉,他女儿的婆婆斯克里博尼亚,他的妻子梅萨丽娜,以及其他无法计算人数的人,我提议对他进行严厉惩罚,且不给予他免于审判的豁免,并将其尽快驱逐,在三十天内离开天界,在三天内离开奥林匹斯山。
"
Pedibus in hanc sententiam itum est.
” 元老院起立投票赞成了这一意见。
Nec mora, Cyllenius illum collo obtorto trahit ad inferos, a caelo
"
"illuc unde negant redire quemquam. "
"
毫无拖延,基勒尼乌斯扭着他的脖子,将他从天界拽向阴间,“去往那个据说无人能生还的地方”。
§12Dum descendunt per viam sacram, interrogat Mercurius, quid sibi velit ille concursus hominum, num Claudii funus esset.
当他们沿着圣道走下去时,墨丘利询问那聚集的人群是什么意思,难道是克劳狄乌斯的葬礼吗?
Et erat omnium formosissimum et impensa cura, plane ut scires deum efferri: tubicinum, cornicinum, omnis generis aenatorum tanta turba, tantus concentus, ut etiam Claudius audire posset.
这确实是所有葬礼中最美丽的,且耗费了巨大的心血,显然能让你知道是在送一位神出殡:笛手、角笛手、各种真铜乐器演奏者组成的队伍如此庞大,合奏如此响亮,以至于连克劳狄乌斯也能听见。
Omnes laeti, hilares: populus Romanus ambulabat tanquam liber.
所有人都在欢欣鼓舞:罗马人民走起路来如同获得了自由。
Agatho et pauci causidici plorabant, sed plane ex animo.
阿加托和少数诉讼律师在痛哭,但显然是发自内心的。
Iurisconsulti e tenebris procedebant, pallidi, graciles, vix animam habentes, tanquam qui tum maxime reviviscerent.
法律学家们从黑暗中走出来,面色苍白,身形消瘦,几乎没有一丝气息,仿佛那时才刚刚复活。
Ex his unus cum vidisset capita conferentes et fortunas suas deplorantes causidicos, accedit et ait:
"dicebam vobis: non semper Saturnalia erunt.
其中一人看到诉讼律师们正交头接耳、叹息自己的命运,便走上前去说道: “我跟你们说过:萨图尔纳利亚狂欢节不会永远持续下去。
"
Claudius ut vidit funus suum, intellexit se mortuum esse.
” 克劳狄乌斯一看到自己的葬礼,就明白自己已经死了。
Ingenti eum μεγάλῳ χορικῷ nenia cantabatur anapaestis:
"
"Fundite fletus, edite planctus,
resonet tristi clamore forum:
cecidit pulchre cordatus homo,
quo non alius fuit in toto
fortior orbe.
一首用无节奏诗律、配以庞大合唱的哀歌正为他唱起: “倾泻泪水,发出哀号,让广场回荡着悲伤的呼喊。 那个聪明智慧的人倒下了,在整个世界里,没有比他更勇敢的人了。
Ille citato vincere cursu
poterat celeres, ille rebelles
fundere Parthos levibusque sequi
Persida telis, certaque manu
tendere nervum, qui praecipites
vulnere parvo figeret hostes,
pictaque Medi terga fugacis.
他能够以疾驰的步伐战胜敏捷者;他能够击溃叛乱的帕提亚人,用轻箭追击波斯人,用坚定的手拉开弓弦,以微小的伤口射杀溃退的敌人,以及逃跑的介底亚人那彩绘的后背。
Ille Britannos ultra noti
litora ponti
et caeruleos scuta Brigantas
dare Romuleis colla catenis
iussit et ipsum nova Romanae
iura securis tremere Oceanum.
他命令那已知海洋彼岸的不列颠人,和持有青色盾牌的布里甘特人,将脖子套上罗穆路斯的锁链,并命令海洋本身去战栗于罗马战斧的新法度。
Deflete virum, quo non alius
potuit citius discere causas,
una tantum parte audita,
saepe ne utra.
为这个男人痛哭吧,没有别人能比他更快地了解案情,仅仅听取了单方面的意见,甚至经常两边都不听。
Quis nunc iudex
toto lites audiet anno?
Tibi iam cedet sede relicta,
qui dat populo iura silenti,
Cretaea tenens oppida centum.
现在哪个法官会在整年中听取诉讼? 那统治着克里特百座城镇、 ¦p.400| 给沉默的子民制定法律的人,现在将让出他的宝座,屈服于你。
Caedite maestis pectora palmis,
o causidici, venale genus.
用悲伤的手掌捶打胸口吧,哦,诉讼律师们,这个见钱眼开的群体。
Vosque poetae lugete novi,
vosque in primis qui concusso
magna parastis lucra fritillo.
你们这些新诗人,哀悼吧,尤其是你们这些靠摇动骰子筒赚取巨额利润的人。
"
"
”