§495servare cives principi et patriae graves, §496claro tumentes genere quae dementia est, §497cum liceat una voce suspectos sibi §498mori iubere? Brutus in caedem ducis,
拯救那些对君主和祖国来说是沉重负担的公民,拯救那些因高贵门第而傲慢自大的人,这是何等的疯狂,既然只需一句话,便可对那些引起怀疑的人下达死刑的命令?
§499a quo salutem tulerat, armavit manus: §500invictus acie, gentium domitor, Iovi §501aequatus altos ipse per honorum gradus §502Caesar nefando civium scelere occidit.
布鲁图斯为了谋杀那位曾给予他生命的领袖,武装了自己的双手:在战场上无往不胜、征服万民、与朱庇特并列、在显赫的荣耀阶梯中步步攀升的凯撒,竟然死于公民们大逆不道的罪行。
那时罗马见证了多少属于自己的鲜血,被一次次无情地撕裂!
§505virtute caelum, divus Augustus, viros §506quot interemit nobiles, iuvenes senes §507sparsos per orbem, cum suos mortis metu §508fugerent penates et trium ferrum ducum, §509tabula notante deditos tristi neci!
即便是那位凭着虔诚的美德赢得天国的神圣奥古斯都,又诛杀了多少贵族、青年和老人,他们因为对死亡的恐惧而逃离了自己的家园,逃离了三巨头的利剑,在全世界四处流亡,而那张名单正记录着被交付给悲惨死刑的人!
§510exposita rostris capita caesorum patres §511videre maesti, flere nec licuit suos, §512non gemere dira tabe polluto foro, §513stillante sanie per putres vultus gravi.
悲伤的元老们目睹了被斩首者的头颅被陈列在演讲台上,他们甚至不被允许为自己的亲人哭泣,也不被允许在被可怕污血所污染的广场上哀叹,重重的血脓顺着腐烂的面孔一滴滴滑落。
§514nec finis hic cruoris aut caedis stetit: §515pavere volucres et feras saevas diu §516tristes Philippi, † hausit et Siculum mare §517classes virosque † saepe cedentes suos.
鲜血与屠杀的终结并没有停留在这里:悲惨的菲利比在很长一段时间里让飞鸟与猛兽感到惊恐,西西里海也吞噬了舰队以及常常退却的己方将士。
§518concussus orbis viribus magnis ducum: §519superatus acie puppibus Nilum petit §520fugae paratis, ipse periturus brevi: §521hausit cruorem incesta Romani ducis §522Aegyptus iterum; nunc leves umbras tegit.
整个世界因领袖们巨大的力量而震颤:在战役中被击败、乘坐备好逃亡的船只奔向尼罗河的他,自己也注定在短时间内毁灭:污秽不洁的埃及再次吞噬了罗马领袖的鲜血;如今它掩盖着那些轻飘飘的阴魂。
§523illic sepultum est impie gestum diu §524civile bellum, condidit tandem suos §525iam fessus enses victor hebetatos feris §526vulneribus, et continuit imperium metus.
在那里,长期以来不虔诚地进行着的内战被埋葬了,胜利者在经历野蛮的创伤之后已疲惫不堪,终于将他那迟钝的宝剑收入鞘中,而恐惧维系着帝国。
§527armis fideque militis tutus fuit, §528pietate nati factus eximia deus, §529post fata consecratus et templis datus.
凭借士兵的武器和忠诚,他得到了保护,又凭借儿子非凡的敬虔而被奉为神明,死后获得册封并被迎入神殿。
§530nos quoque manebunt astra, si saevo prior §531ense occuparo quicquid infestum est mihi §532dignaque nostram subole fundaro domum.
如果我先用冷酷的宝剑铲除一切对我不利的敌人,并用相称的后代奠定我们家族的基石,那么群星也将等待着我们。
§533Implebit aulam stirpe caelesti tuam §534generata divo Claudiae gentis decus, §535sortita fratris more Iunonis toros.
那位神明克劳狄乌斯家族的荣耀,将以神圣的血脉填满你的宫殿,她像朱庇特的姐姐朱诺一样,注定与你同床共枕。
那个不洁的母亲损害了其血统的信誉,并且这个妻子的心从未与我相连。
在年轻的岁月中,忠贞并非能足够显现,当爱情被羞耻所战胜,从而掩盖其烈火时。
§540Hoc equidem et ipse credidi frustra diu, §541manifesta quamvis pectore insociabili §542vultuque signa properent odium mei, §543tandem quod ardens statuit ulcisci dolor.
确实,我自己也曾长久地空自相信这一点,尽管从那无法相容的内心与面容中,憎恨我的迹象在急剧显现,最终,炽热的痛苦决定予以复仇。
§544dignamque thalamis coniugem inveni meis §545genere atque forma, victa cui cedat Venus §546Iovisque coniunx et ferox armis dea.
并且我已经找到了与我的婚寝相配的妻子,无论是门第还是美貌,维纳斯在她面前都要逊色退让,朱庇特的妻子以及在武器中凶猛的女神亦然。
§547Probitas fidesque coniugis, mores pudor §548placeant marito: sola perpetuo manent §549subiecta nulli mentis atque animi bona; §550florem decoris singuli carpunt dies.
妻子的正直、忠贞、品行与羞怯应当讨得丈夫的欢心:唯有智虑与心灵的美德永远存在,不向任何人臣服;每一天都会摘下美貌的花朵。
神将所有的美德倾注于她一人身上,命运注定要为我诞生这样一位女子。
§553Recedet a te (temere ne credas) amor.
爱情将会离你而去(别盲目相信)。
§554Quem summovere fulminis dominus nequit, §555caeli tyrannum, saeva qui penetrat freta §556Ditisque regna, detrahit superos polo?
连雷霆的主宰都无法消除的人,那个天上的暴君,那个穿透凶猛海浪和冥王领地、将神明拉下天界的人(你怎么能消除他)?
§557Volucrem esse Amorem fingit immitem deum §558mortalis error, armat et telis manus §559arcuque sacras, instruit saeva face §560genitumque credit Venere, Vulcano satum: §561vis magna mentis blandus atque animi calor §562Amor est; iuventa gignitur, luxu otio §563nutritur inter laeta Fortunae bona.
凡人的迷误将爱神虚构为一个长着翅膀的冷酷神明,并用武器武装他的双手,给其神圣的手配上弓箭,用凶猛的火炬装备他,且相信他是维纳斯所生、火山神所孕:爱情实则是心灵的伟大力量和灵魂的温和热度,它诞生于青年时代,在奢靡和闲暇中,在命运的可喜恩赐中被孕育。
如果你停止对他的呵护与滋养,他就会倒下,并在熄灭中很快失去自己的力量。
§566Hanc esse vitae maximam causam reor, §567per quam voluptas oritur; interitu caret, §568cum procreetur semper humanum genus §569Amore grato, qui truces mulcet feras.
我认为这是生命的最大动因,愉悦通过它而产生;它免于毁灭,因为人类始终在繁衍,通过那能够抚慰狂暴野兽的可人爱神。
愿这位神明为我执掌婚礼的火炬,并用他的火焰将波佩亚与我们的婚床相连。
看到这一婚寝,人民的痛苦将难以承受,神圣的敬虔也不会允许此事发生。
§574Prohibebor unus facere quod cunctis licet?
难不成唯独我被禁止做所有人都被允许做的事?
§575Maiora populus semper a summo exigit.
人民总是对最高统治者提出更高的要求。
我倒想试一试,在我力量的摧折下,他们在心中轻率抱有的偏爱是否会退缩。
§578Obsequere potius civibus placidus tuis.
你还是应当温和地顺从你的公民。
§579Male imperatur, cum regit vulgus duces.
当平民统治领袖时,国家就治理得很糟糕。
§580Nihil impetrare cum valet, iuste dolet.
当人们什么也求不到时,他们痛苦是理所当然的。
§581Exprimere ius est, ferre quod nequeunt preces?
难道强取祈祷无法获得之物是正义的吗?
§582Negare durum est.
拒绝是艰难的。
§583Remittat ipse.
人民自己应当让步。
§584Levis atque vana.
人民是多变而虚浮的。
§585Excelsa metuit.
他们畏惧高高在上者。