Humanitext Reader

小塞内卡 · 奥克塔维娅 §406-494

时代的堕落与尼禄和塞内加关于统治的辩论

第 5 段,共 10 段 · 拉丁语

内容简介

塞内加叹息人类如何从黄金时代堕落至如今的铁之时代。随后,尼禄登场,两人展开了一场尖锐的一行对话,就以“宽容”统治还是以“恐惧与武力”维持权力进行辩论。

§406et tuta alumnis.
且对它养育的子民是安全的。
alia sed suboles minus §407conspecta mitis, tertium sollers genus §408novas ad artes extitit, sanctum tamen; §409mox inquietum, quod sequi cursu feras §410auderet acres, fluctibus tectos gravi §411extrahere pisces rete vel calamo levi §412decipere volucres crate vel §413tenere laqueo, premere subiectos iugo §414tauros feroces, vomere immunem prius §415sulcare terram, laesa quae fruges suas §416interius alte condidit sacro sinu.
但另一个并非显得温和的后代,第三个精明能干的族群露头并致力于新的技艺,然而他们依然是神圣的;很快他们变得躁动不安,竟敢奔跑着追逐凶猛的野兽,用沉重的网将隐藏在波涛中的鱼儿捞起,或者用轻盈的芦苇欺骗飞鸟,用编网欺骗或者用罗网困住它们,用轭将服从的凶猛公牛压制,用犁铲耕作此前免于此难的大地,而受伤的大地则将自己的作物深深深地藏在它神圣的怀抱内部。
§417sed in parentis viscera intravit suae §418deterior aetas: eruit ferrum grave §419aurumque, saevas mox et armavit manus; §420partita fines regna constituit, novas §421extruxit urbes/ tecta defendit sua, §422aliena telis aut petit praedae imminens.
然而,侵入自己母亲内脏的是一个更糟的时代:它掘出沉重的铁和金子,并很快武装起残暴的双手;划分了疆界,建立了王国,筑起新的城市,保卫自己的家园,或者企图掠夺,用武器进犯他人的家园。
§423neglecta terras fugit et mores feros §424hominum et cruenta caede pollutas manus §425Astraea virgo, siderum magnum decus.
被冷落的她逃离了大地,逃离了人们野蛮的习俗以及被血腥屠杀污染的双手,处女阿斯特赖亚,这星辰的伟大荣耀。
§426cupido belli crevit atque auri fames §427totum per orbem, maximum exortum est malum §428luxuria, pestis blanda, cui vires dedit §429roburque longum tempus atque error gravis.
战争的渴望与对黄金的饥渴在整个世界滋长,最大的邪恶随之兴起—— 奢靡,这一诱人的瘟疫,漫长的岁月和沉重的迷误赋予了它力量与强健。
§430collecta vitia per tot aetates diu §431in nos redundant: saeculo premimur gravi, §432quo scelera regnant, saevit impietas furens, §433turpi libido Venere dominatur potens, §434luxuria victrix orbis immensas opes §435iam pridem avaris manibus, ut perdat, rapit.
经历如此多世代、长期累积的恶习倾泻在我们身上:我们被沉重的时代所压迫,在这个时代,罪恶称霸,狂暴的不敬肆虐,纵欲在可耻的维纳斯之下强力主宰,胜利的奢靡早已用贪婪的双臂夺走了世界巨大的财富,只为了将其挥霍。
§436sed ecce, gressu fertur attonito Nero §437trucique vultu, quid ferat mente horreo.
但瞧,尼禄正带着惊惶的步履和阴鸷的面容走来;我恐惧于他心中在盘算着什么。
§438Perage imperata: mitte, qui Plauti mihi §438bSullaeque caesi referat abscisum caput.
履行下达的命令:派人去将已被杀死的普劳图斯与苏拉的断头带回来给我。
§439Iussa haud morabor: castra confestim petam.
我绝不延误命令:我这就赶往军营。
§440Nihil in propinquos temere constitui decet.
对待亲属不宜轻率做出任何决定。
§441Iustum esse facile est cui vacat pectus metu.
对于心中无惧之人,行事公正易如反掌。
§442Magnum timoris remedium clementia est.
宽容是消除恐惧的伟大良药。
§443Extinguere hostem maxima est virtus ducis.
消灭敌人是领袖最大的美德。
§444Servare cives maior est patriae patri.
保护公民对“国父”而言更为伟大。
§445Praecipere mitem convenit pueris senem.
温和的老人适合教导小孩子。
§446Regenda magis est fervida adolescentia.
血气方刚的青年更应该受到约束。
§447Aetate in hac sat esse consilii reor.
在这个年纪,我认为已有足够的智虑。
§448Vt facta superi comprobent semper tua.
愿天上的神明始终认可你的所作所为。
§449Stulte verebor, ipse cum faciam, deos.
当我自己造神之时,我还会愚蠢地敬畏神明吗?
§450Hoc plus verere quod licet tantum tibi.
正因你有如此大的特权,才更应当心存敬畏。
§451Fortuna nostra cuncta permittit mihi.
我们的命运允许我做一切事情。
§452Crede obsequenti parcius: levis est dea.
别太相信顺从你的她:她是个善变的女神。
§453Inertis est nescire quid liceat sibi.
不知道自己能做什么,那是无能之辈的做派。
§454Id facere laus est quod decet, non quod licet.
做合适的事,而非做被允许的事,这才是荣耀。
§455Calcat iacentem vulgus.
平民会践踏倒下的人。
§456Ferrum tuetur principem.
利剑保护着君主。
§457Decet timeri Caesarem.
凯撒理应受到畏惧。
§458Metuant necesse est— §459Iussisque nostris pareant.
他们必须畏惧—— 并且服从我们的命令。
§460Statuam ipse.
我自己来决定。
§461Respectus ensis faciet.
对剑的敬畏会促成此事。
§462An patiar ultra sanguinem nostrum peti, §463inultus et contemptus ut subito opprimar?
难不成我要容忍我们的血脉被进一步觊觎,以至于在没有复仇且备受蔑视中突然被消灭?
§464exilia non fregere summotos procul §465Plautum atque Sullam, pertinax quorum furor §466armat ministros sceleris in caedem meam, §467absentium cum maneat etiam ingens favor §468in urbe nostra, qui fovet spes exulum.
流放未能击垮被远远逐走的普劳图斯与苏拉,他们固执的疯狂正在武装罪恶的爪牙来谋害我,尽管他们缺席,但巨大的支持依然留在我们的城市中,这助长了流亡者的希望。
§469tollantur hostes ense suspecti mihi, §470invisa coniunx pereat et carum sibi §471fratrem sequatur, quicquid excelsum est cadat.
让我怀疑的敌人用剑扫除干净,让那令人憎恶的妻子死掉,去追随她那亲爱的兄弟;让所有高高在上的东西都倒下。
§472Pulcrum eminere est inter illustres viros, §473consulere patriae, parcere afflictis, fera §474caede abstinere tempus atque irae dare, §475orbi quietem, saeculo pacem suo.
在杰出的人士中脱颖而出,为祖国尽虑,宽恕受难者,克制残暴的杀戮,给愤怒以时间,给世界以安宁,给自己的时代以和平,这才是美好的。
§476haec summa virtus, petitur hac caelum via.
这是至高无上的美德,经由这条道路,人们可以升入天堂。
§477sic ille patriae primus Augustus parens §478complexus astra est colitur et templis deus.
正是如此,那位首位国父奥古斯都拥抱了群星,并在神殿中作为神明受人供奉。
§479illum tamen Fortuna iactavit diu §480terra marique per graves belli vices, §481hostes parentis donec oppressit, sui; §482tibi numen incruenta summisit suum §483et dedit habenas imperi facili manu §484nutuque terras maria subiecit tuo.
然而,命运曾在很长一段时间里折腾他,在陆地上和海洋中,历经战争的沉重变迁,直到他消灭了自己父亲的敌人;而对你,她(命运)在不流血的情况下交托了自己的神威,用轻而易举的手递来帝国的缰绳,并在你的示意下将陆地与海洋臣服。
§485invidia tristis victa consensu pio §486cessit; senatus, equitis accensus favor; §487plebisque votis atque iudicio patrum §488tu pacis auctor, generis humani arbiter §489electus orbem iam sacra specie regis §490patriae parens: quod nomen ut serves petit §491suosque cives Roma commendat tibi.
阴郁的嫉妒被虔诚的一致所战胜,已经退却;元老院、骑士的拥护之火已被点燃;凭着平民的祈愿与元老们的决断,你作为和平的缔造者、人类的仲裁者被推选出来,如今以神圣的面貌统治着世界,即“国父”:罗马恳求你保留这个名字,并将自己的公民托付给你。
§492Munus deorum est, ipsa quod servit mihi §493Roma et senatus quodque ab invitis preces §494humilesque voces exprimit nostri metus.
罗马自身和元老院都在为我服务,并且从那些不情愿的人口中,对我们的恐惧榨出了祈祷和卑微的声音,这正是神明的恩赐。

词汇与语法注释

  1. 415laesa quae — `quae`是引入关系从句的关系代词,先行词为`terram`。完成被动分词`laesa`在此作状语,表让步(“尽管受伤”)或原因(“因为受伤”)。
  2. 449ipse cum faciam, deos — 这里的`cum`引导原因状语从句(“因为”),而`faciam deos`(“我自己造神”)指的是罗马皇帝自我神化(deification)或自诩拥有神明般绝对权力的傲慢姿态。
  3. 462An patiar... ut... opprimar — `An`引入反诘性的修辞疑问句。`patiar`后接宾语从句的“夺格/对格+不定式”结构(`sanguinem nostrum peti`),而`ut... opprimar`在此引导结果状语从句,表示“以至于(在未复仇的情况下)突然被消灭”。
  4. 472Pulcrum eminere... — 这是由中性形容词主格`pulcrum`配合系动词`est`构成的无人称句,一系列不定式(`eminere`, `consulere`, `parcere`, `abstinere`, `dare`)作为真正主语并列出现。其中`consulere`支配与格`patriae`(为祖国尽虑),`abstinere`支配夺格`caede`(克制杀戮)。

引用这一段

小塞内卡, 奥克塔维娅 §406-494. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi1017.phi010.humanitext-lat2:406-494

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。