Humanitext Reader

小塞内卡 · 奥伊塔山的赫拉克勒斯 §87-180

赫拉克勒斯传达捷报与俘虏们的哀歌

第 2 段,共 22 段 · 拉丁语

内容简介

赫拉克勒斯再次向神明要求升入天国,并指示仆人传达捷报。被俘的俄卡利亚妇女们(歌队)则哀叹祖国的毁灭、赫拉克勒斯冷酷无情且坚不可摧的力量,以及她们各自面临的悲剧。

§87da, da tuendos, Iuppiter, saltem deos: §88illa licebit fulmen a parte auferas,
朱庇特啊,请赐予,至少赐予[我]应当守护的神明:您大可将雷霆从那个方向撤去,即我将守护的那个方向。
§89ego quam tuebor, sive glacialem polum, §90seu me tueri fervidam partem iubes, §91hac esse superos parte securos puta.
无论您命令我守护冰封的极地,还是守护炽热的区域,请相信,在此方向神明皆可安枕无忧。
§92Cirrhaea Paean templa et aetheriam domum §93serpente caeso meruit: o quotiens iacet
派安因斩杀巨蛇而赢得了基尔哈的庙宇和天上的居所:噢,在许德拉之中横躺着多少条皮同啊!
§94Python in hydra! Bacchus et Perseus deis §95iam se intulere: sed quota est mundi plaga §96oriens subactus aut quota est Gorgon fera?
巴克科斯与珀耳修斯早已跻身神明之列:但被征服的东方仅是世界的几分之几,那凶残的戈耳工又算得了什么?
§97quis astra natus laudibus meruit suis
凡是由您和我的继母所生之人,有谁凭着自己的荣耀赢得了星辰?
§98ex te et noverca? quem tuli mundum peto.
我所希求的,正是那曾被我托起的世界。
§99Sed tu, comes laboris Herculei, Licha, §100perfer triumphos, Euryti victos lares §101stratumque regnum, vos pecus rapite ocius §102qua templa tollens acta Cenaei Iovis §103austro timendum spectat Euboicum mare.
至于你,赫拉克勒斯劳苦的伴侣利卡斯,去传达凯旋吧,传达欧律托斯被征服的神明和被摧毁的王国;你们这些奴隶,快把俘虏们带走,到那凯奈乌姆的朱庇特神殿高耸于海岸、俯瞰着因南风而令人生畏的埃维亚海的地方。
§104Par ille est superis cui pariter dies §105et fortuna fuit, mortis habet vices §106lente cum trahitur vita gementibus.
那生命与好运同归于尽之人,便与神明无异;叹息之人痛苦地延宕残生,便如同身处死境。
§107quisquis sub pedibus fata rapacia §108et puppem posuit fluminis ultimi, §109non captiva dabit bracchia vinculis §110nec pompae veniet nobile ferculum: §111numquam est ille miser cui facile est mori.
凡是将贪婪的命运与那末日之河的舟楫践踏在足下之人,绝不会将沦为囚犯的双臂奉献给锁链,也不会成为凯旋行列中高贵的展品:凡是视死如归之人,绝不会陷入悲惨。
§112illum si medio decipiat ratis §113ponto, cum Borean expulit Africus §114aut Eurus Zephyrum, cum mare dividunt, §115non puppis lacerae fragmina conligit, §116ut litus medio speret in aequore: §117vitam qui poterit reddere protinus, §118solus non poterit naufragium pati.
即使船只在茫茫大海中将他抛弃,当西南风驱散北风,或东风逐走西风、将海洋撕裂之时,他也不会搜集破碎船只的残骸,企图在汪洋大海之中奢望彼岸:那能够随时交还生命之人,唯有他不会遭受船难。
§119Nos turpis macies et lacrimae tenent §120et crinis patrio pulvere sordidus.
丑陋的消瘦与泪水禁锢着我们,还有沾满祖国尘土的肮脏发丝。
§121nos non flamma rapax, non fragor obruit: §122felices sequeris, mors, miseros fugis,
贪婪的烈火未能将我们吞噬,崩塌的巨响也未能将我们掩埋:死亡啊,你追随幸福之人,却避开悲惨之人;我们依然站立,然而,悲哉!
§123stamus, nec patriae messibus heu locus §124at silvis dabitur, lapsaque sordidae §125fient templa casae; iam gelidus Dolops 125 §126hac ducet pecudes qua tepet obrutus §127stratae qui superest Oechaliae cinis, §128illo Thessalicus pastor inops loco §129indocta referens carmina fistula §130cantu nostra canet tempora flebili; §131et dum pauca deus saecula contrahet, §132quaeretur patriae quis fuerit locus,
祖国丰收之地将不再属于庄稼,而将让位给荒林,坍塌的神庙将沦为简陋的草棚;如今,寒冷之地的多洛普斯人将把羊群引向那被摧毁的俄卡利亚、依然带有微温的废墟灰烬之上;在那地方,贫穷的帖撒利亚牧人将用他那笨拙的芦笛吹奏朴素的歌谣,以悲凉的曲调咏唱我们的时代;当神明缩短寥寥数代人的时光,人们便会追问我们祖国的故址究竟何在。
§133felix incolui non steriles focos §134nec ieiuna soli iugera Thessali: §135ad Trechina vocor, saxa rigentia §136et dumeta iugis horrida torridis, §137vix gratum pecori montivago nemus,
我曾幸福地生活在并非不毛的家园,也曾耕耘在并非贫瘠的帖撒利亚土地上:如今我却被召往特拉克斯,那是怪石嶙峋、在焦灼山脊上荆棘密布之地,连在山间游荡的羊群也几乎不愿光顾的林子。
§138at si quas melior sors famulas vocat, §139illas aut volucer transferet Inachus §140aut Dircaea colent moenia, qua fluit §141Ismenos tenui numine languidus— §142hic mater tumidi nupserat Herculis.
但若有较好的命运召唤某些女奴,或是飞奔的伊纳科斯河将她们带走,或是她们将寄居在迪尔凯的城墙内,在那里,伊斯墨诺斯河以微弱的水流缓缓流淌—— 此地正是那傲慢的赫拉克勒斯之母成婚之处。
§147Falsa est de geminis fabula noctibus, §148aether cum tenuit sidera longius §149commisitque vices Lucifer Hespero §150et Solem vetuit Delia tardior:
关于双重之夜的神话乃是谎言,当天空将星辰留得更为长久,启明星将轮替让于长庚星,迟缓的黛利亚阻挡了太阳。
§143quae cautes Scythiae, quis genuit lapis?
斯基泰的何种峭壁、何种磐石孕育了你?
§144num Titana ferum te Rhodope tulit, §145te praeruptis Athos, te fera Caspias, §146quae virgata tibi praebuit ubera?
难道是狂野的罗多彼山产下了你这暴虐的泰坦,或是险峻的阿索斯山,亦或是荒凉的里海之地,是何种带条纹的猛兽为你提供了乳汁?
§151nullis vulneribus pervia membra sunt: §152ferrum sentit hebes, lentior est chalybs; §153in nudo gladius corpore frangitur §154et saxum resilit, fataque neglegit §155et mortem indomito corpore provocat,
他的肢体无法被任何伤口刺穿:铁器遇之变钝,钢刃显得更为软弱;剑刃在他赤裸的躯体上折断,飞石弹回;他无视命运,用那不可征服的身体向死亡挑战。
§156non illum poterant figere cuspides, §157non arcus Scythica tensus harundine, §158non quae tela gerit Sarmata frigidus §159aut qui soliferae suppositus plagae §160vicino Nabatae vulnera dirigit §161Parthus Gnosiacis certior ictibus,
枪尖无法刺穿他,带有斯基泰芦苇箭头的强弓不能,冰冷的萨尔马提亚人所持的任何兵刃不能,或是那处于烈日曝晒之下的帕提亚人不能,他向邻近的纳巴泰投射伤害,比克诺索斯的箭射得还要准。
§162muros Oechaliae corpore propulit, §163nil obstare valet; vincere quod parat §164iam victum est— quota pars vulnere concidit?
他用血肉之躯推倒了俄卡利亚的城墙,无物可挡;凡他准备征服的,早已被征服—— 其中因伤而倒下的又是多么微小的一部分?
§165'pro fato patuit vultus iniquior §166et vidisse sat est Herculeas minas,
他那冷酷的面容显露出来,犹如命运降临,只要一睹赫拉克勒斯的威慑便已足够。
§167quis vastus Briareus, quis tumidus Gyas, §168supra Thessalicum cum stetit aggerem §169caeloque inseruit vipereas manus, §170hoc vultu riguit? commoda cladibus
那庞大的布里阿瑞俄斯,那狂妄的居阿斯,当他立于帖撒利亚的土垒之上、将巨蛇般的手臂伸入天穹时,曾显露过如此令人毛骨悚然的面容吗?
§171magnis magna patent; nil superest mali: §172iratum miserae vidimus Herculem.
巨大的灾难面前,大门敞开;已无任何厄运残留:可怜的我们,已经见到了发怒的赫拉克勒斯。
§173At ego infelix non templa suis §174conlapsa deis sparsosve focos, §175natis mixtos arsisse patres §176hominique deos, templa sepulchris, §177nullum querimur commune malum: §178alio nostras fortuna vocat §179lacrimas, alias flere ruinas §180Me fata iubent.
然而不幸的我,并非在哀悼与神明一同坍塌的庙宇,或是散落的祭坛,并非哀悼父亲们与子女交织在一起被烈火焚烧,或是神明与凡人、庙宇与坟墓一同化为灰烬;我不为任何寻常的悲剧叹息:命运将我们的泪水唤往别处,定数命令我去哭泣另一场毁灭。

词汇与语法注释

  1. §87tuendos ... deos — 动形容词(分词)`tuendos` 修饰 `deos`,表示必要性或义务(“应当被守护的神明”)。整个短语 `da tuendos deos` 意为“赐予[我]应当守护的神明”。
  2. §104cui pariter dies et fortuna fuit — 关系代词 `cui` 的先行词是主句中的 `ille`。`pariter... et...` 意为“同样地……和……”。该句指生命(时日)与好运同时结束的人与神明无异。
  3. §117vitam qui poterit reddere protinus, solus non poterit naufragium pati — 这是一个倒装结构,先行词 `solus` 被置于关系从句 `qui...` 之后。这里的 `pati` 不仅表示“遭遇船难”,更侧重于“因船难而痛苦、受害”。该句表达了一个悖论:只有随时准备交还生命(接受死亡)的人,才不会真正遭受船难带来的痛苦。
  4. §125qua tepet obrutus stratae qui superest Oechaliae cinis — 这是一个非常复杂的关系从句。先行词 `cinis`(主格阳性单数)既是关系从句 `qui superest stratae Oechaliae`(在毁坏的俄卡利亚所遗留之物)的主语,也是由关系副词 `qua` 引导的从句主动词 `tepet`(微温)的主语。`obrutus`(被覆盖/被埋没的)修饰 `cinis`。
  5. §164quota pars vulnere concidit? — `quota pars`(几分之几)是一个反问表达,意为“多么微不足道的一部分”。这暗示在俄卡利亚的居民中,实际上因武器之伤(vulnere)而倒下的人极少,绝大多数人仅仅看到赫拉克勒斯那可怕的身影就已屈服。

引用这一段

小塞内卡, 奥伊塔山的赫拉克勒斯 §87-180. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi1017.phi009.humanitext-lat2:87-180

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。