Humanitext Reader

小塞内卡 · 俄狄浦斯 §82-183

约卡斯塔的劝慰与歌队对瘟疫的哀歌

第 2 段,共 12 段 · 拉丁语

内容简介

约卡斯塔勉励俄狄浦斯,直面逆境方显王者本色,而俄狄浦斯在回忆起击败斯芬克斯的往事后,认为福玻斯的神示是唯一的救赎。歌队叹息着忒拜昔日的荣耀,并详细描绘了瘟疫对自然、动物的毁灭,以及冥府洞开、死者充斥的惨状。

§82gravare questu? regium hoc ipsum reor:
用哀叹来加重痛苦有什么用?
§83adversa capere, quoque sit dubius magis §84status et cadentis imperi moles labet, §85hoc stare certo pressius fortem gradu; §86haud est virile terga Fortunae dare.
我认为这正是国王的本分:去承受逆境,而且当形势越是动荡,崩塌中的帝国之重担越是摇晃,勇敢的人就越要以坚定而更紧凑的步伐挺立;向命运屈服绝非男儿所为。
§87Abest pavoris crimen ac probrum procul, §88virtusque nostra nescit ignavos metus: §89si tela contra stricta, si vis horrida §90Mavortis in me rueret— adversus feros §91audax Gigantas obvias ferrem manus.
恐惧的罪责与耻辱离我很远,我们的美德不知懦弱的畏惧:若有利刃相向,若战神凶猛的力量向我袭来——面对凶残的巨人,我也将大胆地伸出迎击之手。
§92nec Sphinga caecis verba nectentem modis §93fugi: cruentos vatis infandae tuli §94rictus et albens ossibus sparsis solum; §95cumque e superna rupe iam praedae imminens §96aptaret alas verbera et caudae movens §97saevi leonis more conciperet minas, §98carmen poposci: sonuit horrendum insuper, §99crepuere malae, saxaque impatiens morae §100revulsit ungui viscera expectans mea; §101nodosa sortis verba et implexos dolos §102ac triste carmen alitis solvi ferae.
我亦未曾逃避那用隐晦曲调编织谜语的斯芬克斯:我承受了那难以言说之女预言者血腥的大口,以及散落着白骨的苍白土地;当她从高耸的岩壁上,已然逼近猎物,调整双翼,并如猛狮般摆动尾巴发出威胁之时,我要求听她的歌:头顶上方响起了可怕的声音,她的双颊咯咯作响,她按捺不住等待,用爪子撕裂岩石,等待着我的内脏;我解开了这有翼恶兽那命运的盘根错节之词、纠缠不清的诡计以及忧伤之歌。
§103Quid sera mortis vota nunc demens facis?
愚蠢的人啊,为何你现在才作这迟来的求死誓愿?
§104licuit perire, laudis hoc pretium tibi §105sceptrum et peremptae Sphingis haec merces datur.
你本可以死去,这权杖作为你赞美的代价,以及这杀害斯芬克斯的奖赏被赐予了你。
§106Ille, ille dirus callidi monstri cinis §107in nos rebellat, illa nunc Thebas lues
那个,那个狡猾怪物的可怕灰烬,正在对我们进行反扑;那曾经被消灭的瘟疫如今正毁灭着忒拜。
§108perempta perdit, una iam superest salus, §109si quam salutis Phoebus ostendit viam.
现在只剩下一个生路,只要福玻斯指明一条得救之道。
§110Occidis, Cadmi generosa proles, §111urbe cum tota; viduas colonis §112respicis terras, miseranda Thebe.
你们正在死去,卡德摩斯高贵的后裔,与整座城市一同;你回头看见那失去了农夫的荒芜土地,可怜的忒拜。
§113carpitur leto tuus ille, Bacche, §114miles, extremos comes usque ad Indos, §115ausus Eois equitare campis §116figere et mundo tua signa primo: §117cinnami silvis Arabas beatos §118vidit et versos equites, sagittis' §119terga fallacis metuenda Parthi; §120litus intravit pelagi rubentis: §121promit hinc ortus aperitque lucem §122Phoebus et flamma propiore nudos §123inficit Indos.
巴克科斯啊,你那曾一直追随至极远印度的战士,正在被死亡收割,他曾敢于在东方的平原上驰骋,并在世界初开之地插上你的军旗: He 见到了肉桂林中幸福的阿拉伯人,也见到了转身的骑兵,以及那因箭术而令人畏惧、奸诈的帕提亚人的后背;他踏入了红海的海岸:福玻斯从这里带出旭日并开启光明,并用更近的火焰染黑了赤裸的印度人。
§124Stirpis invictae genus interimus, §125labimur saevo rapiente fato; §126ducitur semper nova pompa Morti: §127longus ad manes properatur ordo §128agminis maesti, seriesque tristis §129haeret et turbae tumulos petenti §130non satis septem patuere portae.
我们这不可战胜之血脉的子孙正在消亡,我们在残酷命运的裹挟下衰落;死亡前总是排起新的行列:悲伤人群的长长队伍正赶往阴间,阴郁的队列紧紧相随,而对于寻找坟墓的群众,七座城门显得不够宽阔。
§131stat gravis strages premiturque iuncto §132funere funus.
沉重的尸堆伫立,死者相叠,丧事被紧挨着的丧事所压迫。
§135Colla facturus steterat sacerdos: §136dum manus certum parat alta vulnus, §137aureo taurus rutilante cornu §138labitur segnis; patuit sub ictu §139ponderis vasti resoluta cervix: §140nec cruor ferrum maculavit: alta §141turpis est plaga sanies profusa.
神官曾站立着准备斩断颈项:当高悬的手正准备给予确定的一击时,那只长着闪闪发光金角的公牛却无力地倒下;在沉重躯体的一击下,瘫软的颈项裂开:然而鲜血并未染污刀刃:从深深的伤口中流出的是肮脏难看的脓血。
§142segnior cursu sonipes in ipso §143concidit gyro dominumque prono §144prodidit armo.
跑得更慢的骏马在它的旋转中倒下,并用低垂的肩膀摔下了主人。
§133Prima vis tardas tetigit bidentes: §134laniger pingues male carpsit herbas; §146taurus armento pereunte marcet: §147deficit pastor grege deminuto §148tabidos inter moriens iuvencos.
最初的暴力触及了迟钝的羊群:披着羊毛的家畜勉强吃着肥沃的草;公牛随着牛群的灭绝而衰弱:牧人在牛群减少、垂死的病牛之中死去。
§145incubant agris pecudes relictae; §149non lupos cervi metuunt rapaces, §150cessat irati fremitus leonis, §151nulla villosis feritas in ursis; §152perdidit pestem latebrosa serpens: §153aret et sicco moritur veneno.
被遗弃的牲畜在田野中躺着;鹿群不再惧怕贪婪的狼,愤怒雄狮的咆哮平息,乱毛熊身上没有了野性;潜藏在洞穴中的蛇失去了它的毒害:它在干涸中死于自己干燥的毒液。
§154Non silva sua decorata coma §155fundit opacas montibus umbras, §156non rura virent ubere glebae, §157non plena suo vitis Baccho §158bracchia curvat: §159omnia nostrum sensere malum.
森林没有了它自己树叶的装饰,不再向山峦投下阴凉,农田不再因肥沃而葱绿,葡萄藤不再因缀满自己的巴克科斯而弯曲其枝条:万物都感受到了我们的灾难。
§160Rupere Erebi claustra profundi §161turba sororum face Tartarea §162Phlegethonque suam mutat ripam: §163miscuit undis Styga Sidoniis.
她们打破了深邃埃里波斯的关锁,拿着冥府火炬的复仇女神群起,弗莱格索恩河改变了它的河岸:它将斯堤克斯河与西顿的波涛相混杂。
§164Mors atra avidos oris hiatus §165pandit et omnis explicat alas; §166quique capaci turbida cumba §167flumina servat durus senio §168navita crudo vix assiduo §169bracchia conto lassata refert, §170fessus turbam vectare novam.
漆黑的死亡张开它贪婪的大口,展开它所有的双翼;那个在宽阔的船上守卫着浑浊河流、在饱经风霜的暮年中依然坚强的老船夫,勉强挥动着因不停撑篙而疲惫的双臂,疲于运送新来的亡魂。
§171quin Taenarii vincula ferri §172rupisse canem fama et nostris §173errare locis, mugisse solum, §174vaga per lucos simulacra virum §174l* §175maiora viris, bis Cadmeum §176nive discussa tremuisse nemus, §177bis turbatam sanguine Dircen, §178nocte silenti §179Amphionios ululasse canes.
更有传言说那只犬挣脱了泰纳隆的铁链,在我们的土地上游荡,大地在轰鸣,游荡在树林中人们的虚影, * 比常人更巨大,卡德摩斯的树林因雪被震落而颤抖了两次,狄耳刻泉水两次被鲜血染红,在静寂的夜里安菲翁的猎犬们在号叫。
§180O dira novi facies leti, §181gravior leto: §182piger ignavos alligat artus §183languor, et aegro rubor in vultu,
哦,这新死之可怕面容,比死亡更沉重:慵懒的无力束缚了僵硬的肢体,病容满面的脸上泛着红晕,

词汇与语法注释

  1. §83quoque — 表示比例的 `quo... hoc...` 句型(越……就越……)的一部分。这里的 `quoque` 是关系副词 `quo` 加上连词 `-que`(“并且”),意为“形势越是动荡(`quo... magis`)”,并与第85句的 `hoc`(“就越发……”)相呼应。
  2. §90rueret— adversus feros / audax Gigantas obvias ferrem manus — 使用虚拟式未完成过去时(`rueret... ferrem`)的与现在/一般事实相反的虚拟条件句。这表现了俄狄浦斯不屈的决心:即使战神的凶猛力量向他袭来(`si... rueret`),他也将大胆地向凶残的巨人伸出迎击之手(`ferrem`)。
  3. §127properatur — 不及物动词 `propero`(急忙、赶路)的被动语态单数第三人称形式,在此作非人称使用。“长长的队伍(`longus ordo`)被催促着前进”,即意指死者的长列正急匆匆地赶往阴间。
  4. §166quique... navita... vix... refert — 从关系从句 `quique` 开始到第170句 `novam` 结束的长句结构分析。关系代词 `qui` 的先行词是 `navita`(船夫,即卡戎),其主句动词是 `refert`。由于中间插入了诸如 `durus senio crudo`(“在饱经风霜的暮年中依然坚强”)等诸多修饰语,使得句子结构变得较为复杂。

引用这一段

小塞内卡, 俄狄浦斯 §82-183. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi1017.phi006.humanitext-lat2:82-183

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。