Humanitext Reader

小塞内卡 · 特洛伊妇女 §202-288

皮鲁斯与阿加门农就献祭波吕克塞娜的争执

第 3 段,共 13 段 · 拉丁语

内容简介

阿喀琉斯之子皮鲁斯历数父亲的伟大功绩,要求将俘虏波吕克塞娜祭献给父亲的亡魂。对此,阿加门农劝说其作为胜利者应当保持克制并认清命运的无常,拒绝了这一祭献要求。

§202Tritonum ab alto cecinit hymenaeum chorus.
特里同的合唱队自深海中唱起了婚礼之歌。
§203Cum laeta pelago vela rediturus dares, §204excidit Achilles, cuius unius manu
当你满怀喜悦地扬帆于海上,准备归国之时,阿喀琉斯便被你遗忘了。
§205impulsa Troia, quicquid accessit morae §206illo remoto, dubia quo caderet stetit,
唯独凭借他一人的手,特洛伊才被动摇,在他不在的期间,无论产生了多少延误,这座城市都处于摇摇欲坠的怀疑状态。
§207velis licet quod petitur ac properes dare, §208sero es daturus: iam suum cuncti duces
尽管你可以扬帆去急于给予那被索求之物,但你给得太迟了:如今所有的领袖都已得到了各自的奖赏。
§209tulere pretium, quae minor merces potest §210tantae dari virtutis? an meruit parum
对于如此伟大的勇武,还能给予什么更小的报偿呢?
§211qui, fugere bellum iussus et longa sedens §212aevum senecta ducere ac Pylii senis §213transcendere annos, exuit matris dolos §214falsasque vestes, fassus est armis virum?
抑或,难道那个被命令逃避战争,并在悠长而迟缓的暮年里度日、超越皮洛斯老人的岁数,却脱去了母亲的诡计与伪装的衣服,以武装表明自己是男儿的人,所立下的功劳还不够吗?
§215inhospitali Telephus regno impotens, §216dum Mysiae ferocis introitus negat, §217rudem cruore regio dextram imbuit §218fortemque eandem sensit et mitem manum.
泰勒福斯在不友好的王国里暴虐无道,当他拒绝进入凶猛的克萨尼亚时,阿喀琉斯用王族的鲜血染红了那尚未历练的右手,而泰勒福斯也感受到了那同一只手的强悍与仁慈。
§219cecidere Thebae, vidit Eetion capi §220sua regna victus; clade subversa est pari §221apposita celso parva Lyrnesos iugo, §222captaque tellus nobilis Briseide §223et causa litis regibus Chryse iacet §224et nota fama Tenedos et quae pascuo §225fecunda pingui Thracios nutrit greges §226Scyros fretumque Lesbos Aegaeum secans §227et cara Phoebo Cilla; quid quas alluit §228vernis Caycus gurgitem attollens aquis?
底比斯陷落了;埃埃提翁看着他被征服的王国被占领;以同样的毁灭,坐落在高耸山岭旁的微小吕耳涅索斯也被倾覆,还有因占领布里塞伊斯而闻名的土地,以及作为国王们争端起因的克律塞也已倾覆,还有以名声闻名的特涅多斯,以及在肥沃牧场上抚育色雷斯群羊的斯库罗斯,还有切开爱琴海的莱斯博斯,以及阿波罗所珍爱的基拉;何须提及凯科斯河在春水中涌起波涛所滋润的那些土地?
§229haec tanta clades gentium ac tantus pavor, §230sparsae tot urbes turbinis vasti modo §231alterius esset gloria ac summum decus: §232iter est Achiilis; sic meus venit pater §233et tanta gessit bella, dum bellum parat.
这般巨大的万民之覆灭,这般巨大的恐慌,如此多如同巨大狂风般被扫荡的城市,在他人身上本会是荣耀和至高的尊严:但这不过是阿喀琉斯的旅途;我的父亲就是这样走来,在准备战争的过程中,便立下了如此显赫的战功。
§234ut alia sileam merita, non unus satis
且不提其他的功绩,难道单是一个赫克托尔还不够吗?
§235Hector fuisset? Iliun vicit pater, §236vos diruistis.
我父亲征服了伊利昂,而你们只是将其摧毁。
inclitas laudes iuvat §237et facta magni clara genitoris sequi: §238iacuit peremptus Hector ante oculos patris §239patruique Memnon, cuius ob luctum parens §240pallente maestum protulit vultu diem; §241suique victor operis exemplum horruit §242didicitque Achilles et dea natos mori.
追随伟大父亲的赫赫名声与光辉业绩,实乃令人欣慰:被杀死的赫克托尔躺在他父亲的眼前,叔父的儿子门农也同样倒下,因他的死哀悼,他的母亲用苍白而悲伤的容颜带出了暗淡的白昼;而胜利者阿喀琉斯自己也对他亲手所建的先例感到战栗,并且明白了他,以及女神所生之辈皆不免一死。
§243tum saeva Amazon ultimus cecidit metus.
随后,凶猛的亚马逊人倒下,最后的恐惧消散了。
§244debes Achilli, merita si digne aestimas, §245et si ex Mycenis virginem atque Argis petat.
若你公正地评估其功绩,你便欠了阿喀琉斯,哪怕他要求迈锡尼和阿耳戈斯的少女。
§246dubitatur et iam placita nunc subito improbas
难道还要犹豫?
§247Priamique natam Pelei nato ferum
你现在突然推翻已经同意的事,认为将普里阿摩斯的女儿祭献给佩琉斯之子是残忍的吗?
§248mactare credis? at tuam natam parens §249Helenae immolasti: solita iam et facta expeto.
然而作为父亲,你却为了海伦献祭了自己的女儿:我所要求的,只是已成惯例、曾做过的事。
§250Iuvenile vitium est regere non posse impetum; §251aetatis alios fervor hic primus rapit, §252Pyrrhum paternus, spiritus quondam trucis
阿加门农:无法控制冲动是年轻人的毛病;这个年龄最初的狂热会冲昏一些人的头脑,父亲般的狂热冲昏了皮鲁斯。
§253minasque tumidi lentus Aeacidae tuli: §254quo plura possis, plura patienter feras.
我曾耐心地承受了那个曾经凶猛而骄傲的埃阿科斯后裔的威胁:能力越大,便越应当耐心地承受更多。
§255Quid caede dira nobiles clari ducis §256aspergis umbras? noscere hoc primum decet,
为何要用可怖的杀戮,去玷污一位显赫领袖尊贵的阴魂?
§257quid facere victor debeat, victus pati.
首先应当明白的是,胜利者应该做什么,被征服者应该承受什么。
§258violenta nemo imperia continuit diu, §259moderata durant: quoque Fortuna altius §260evexit ac levavit humanas opes, §261hoc se magis supprimere felicem decet §262variosque casus tremere metuentem deos §263nimium faventes.
没有人能长久维持暴力的统治,温和的统治才能持久:命运将人间的权势抬得越高、提升得越多,幸运者就越应该克制自己,敬畏神明,在命运过度眷顾时,面对变幻莫测的遭际感到战栗。
magna momento obrui §264vincendo didici.
伟大的事物会在一瞬间倾覆,这是我通过征服学到的。
Troia nos tumidos facit
特洛伊让我们变得傲慢和过度凶残了吗?
§265nimium ac feroces? stamus hoc Danai loco, §266unde illa cecidit, fateor, aliquando impotens
我们达奈人正站在这个地方,也就是她跌落的地方。
§267regno ac superbus altius memet tuli; §268sed fregit illos spiritus haec quae dare §269potuisset aliis causa, Fortunae favor,
我承认,有时我无法自控,因王权而骄傲自大,将自己抬得太高;但那股气焰已被这同样可以给予旁人的原因所粉碎——那就是命运的眷顾。
§270tu me superbum, Priame, tu timidum facis.
普里阿摩斯啊,是你让我骄傲,也是你让我恐惧。
§271ego esse quicquam sceptra nisi vano putem §272fulgore tectum nomen et falso comam
难道我还会认为王权除了是一个被虚无光彩笼罩的名字,和用虚假的头带装饰头发之外,还有什么别的吗?
§273vinclo decentem? casus haec rapiet brevis, §274nec mille forsan ratibus aut annis decem: §275non omnibus fortuna tam lenta imminet.
短暂的意外就会将这些夺走,或许甚至不需要千只船舰或十年的岁月:命运并不对所有人都是这般迟缓。
§276equidem fatebor (pace dixisse hoc tua, §277Argiva tellus, liceat) affligi Phrygas §278vinci que volui: ruere et aequari solo §279utinam arcuissem.
我确实要承认(阿耳戈斯的土地啊,在你的宽恕下,请允许我说出这话):我曾希望弗里吉亚人遭受重创并被征服,但他们彻底毁灭并被夷为平地,我本希望自己曾加以阻止。
sed regi frenis nequit §280et ira et ardens hostis et victoria
然而,无法用缰绳控制的,是愤怒、燃烧的敌人,以及付诸于黑夜的胜利。
§281commissa nocti quicquid indignum aut ferum §282cuiquam videri potuit, hoc fecit dolor §283tenebraeque, per quas ipse se inritat furor, §284gladiisque felix, cuius infecti semel §285vecors libido est.
无论任何不体面或残暴的事情在任何人看来曾经发生,这都是悲痛所为,以及黑夜所为——狂暴在黑夜中自我激化,还有那些因剑一旦染血便感到狂喜之人的、丧失理智的欲望所为。
quicquid eversae potest §286superesse Troiae, maneat: exactum satis
在这覆灭的特洛伊中,凡是能幸存下来的,都让它留下吧。
§287poenarum et ultra est.
惩罚已经足够,甚至已经过度。
regia ut virgo occidat §288tumuloque donum detur et cineres riget
至于让一位王室少女死去,并且作为礼物奉献给坟墓,浸湿其骨灰——

词汇与语法注释

  1. §204excidit Achilles — 不及物动词 excido 在此处用于表示从心头或记忆中遗忘(excidere ex animo/memoria),意思是“阿喀琉斯被你遗忘了”。
  2. §211fugere bellum iussus... — 过去分词 iussus 控制着后继的一系列不定式短语(fugere bellum, ducere [aevum], transcendere [annos]),构成了对指代阿喀琉斯的关系代词 qui 的主语补足说明。
  3. §228quid quas alluit — 省略了动词与先行词的修辞性疑问句,等同于 quid [mentionem faciam de iis terris] quas...(“何须提及那些被……冲刷的土地呢?”)。
  4. §252Pyrrhum paternus — 承前省略了上一句中的动词 rapit。结构为 paternus [fervor] Pyrrhum [rapit](“父亲般的狂热冲昏了皮鲁斯”)。
  5. §287regia ut virgo occidat — 连词 ut 与虚拟语气现在时 occidat 和 riget 连用,构成一个独立的感叹句,表示强烈的拒绝、惊愕或愤慨:“让一位王室少女死去……(这绝不能允许!)”。

引用这一段

小塞内卡, 特洛伊妇女 §202-288. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi1017.phi002.humanitext-lat2:202-288

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。