Humanitext Reader

昆提利安 · 雄辩术原理 §9.4.63-9.4.73

散文中段的节奏与避免诗行格律

第 274 段,共 366 段 · 拉丁语

内容简介

昆体良说明不仅在句首和句尾,在散文的中间部分也需要注意音律。他引用西塞罗和德摩斯梯尼的例句,解释了节奏如何在句中得到支撑,以及如何避免直接模仿诗歌韵律。

§9.4.63sed eorum facilior ratio est, non enim cohaerent aliis nec praecedentibus serviunt; exordium sumunt cum clausula cum praecedentibus cohaereat: quamlibet sit enim composita ipsa, gratiam perdet, si ad eam rupta via venerimus.
然而句首的规律较为简单,因为它们不与其他部分相连,也不受前文的制约;相比之下,结句则与前文相连。 因为无论结句本身组织得多么好,如果我们是通过一条断绝的道路到达那里的,它都会失去其美感。
namque eo fit, ut, cum Demosthenis seuera videatur compositio, τοῖς θεοῖς εὔχομαι πᾶσι καὶ πάσαις; et illa (quae ab uno, quod sciam, Bruto minus probatur, ceteris placet) κἂν μήπω βάλλῃ μηδὲ τοξεύῃ, §9.4.64Ciceronem carpant ut his, familiaris coeperat esse balneatori, et non minus dura archipiratae.
因此,虽然德摩斯梯尼的文句在 "τοῖς θεοῖς εὔχομαι πᾶσι καὶ πάσαις" 以及另一处(据我所知,仅布鲁图斯一人不太赞成,而其他人都很喜欢) "κἂν μήπω βάλλῃ μηδὲ τοξεύῃ" 中显得严谨,但人们非难西塞罗,却是因为像 "familiaris coeperat esse balneatori" 以及同样生硬的 "archipiratae" 这样的地方。
nam balneatori et archipiratae idem finis est qui πᾶσι καὶ πάσαις et qui μηδὲ τοξεύῃ sed priora sunt severiora.
因为 "balneatori" 和 "archipiratae" 具有与 "πᾶσι καὶ πάσαις" 以及 "μηδὲ τοξεύῃ" 相同的收尾,但前者的例子更为严谨。
est ut eo quoque nonnihil, §9.4.65quod hic singulis verbis bini pedes continentur, quod etiam ut carminibus est praemolle; nec solum ubi quinae, ut ut his, syllabae nectuntur, fortissima Tyndaridarum, sed etiam quaternae, cum versus cluditur Appennino et armamentis et Orione.
这其中也有不少原因,即在这里,单个词中包含了两个音步,这甚至在诗歌中也是过于软弱的;不仅在五个音节相连的地方如此,如 "fortissima Tyndaridarum",甚至在四个音节的地方也是如此,例如用 "Appennino"、 "armamentis" 和 "Orione" 来结束诗行时。
§9.4.66quare hoc quoque vitandum est, ne plurium syllabarum verbis utamur ut fine.
因此,我们也必须避免使用多音节的词作为收尾。
mediis quoque non ea modo cura sit, ut inter se cohaereant, sed ne pigra, ne longa sint, ne, quod nunc maxime vitium est, brevium contextu resultent ac sonum reddant paene puerilium crepitaculorum.
对于中间部分,不仅要注意使它们彼此衔接,还要注意使它们不要显得迟缓或过长,更不要像现在最大的弊病那样,因短音节的连续而显得跳跃,发出几乎像小孩子玩具嘎嘎声那样的声音。
nam ut initia clausulaeque plurimum momenti habent, §9.4.67quotiens incipit sensus aut desinit, sic ut mediis quoque sunt quidam conatus iique leviter insistunt.
因为,正如句首和结句具有最大的影响力,每当意义开始或结束时都是如此,所以在中间部分也有某种蓄势,并且它们会轻轻停留。
currentium pes, etiamsi non moratur, tamen vestigium facit.
奔跑者的脚即使不停留,也依然会留下脚印。
itaque non modo membra atque incisa bene incipere atque cludi decet, sed etiam ut iis, quae non dubie contexta sunt nec respiratione utuntur, illi velut occulti gradus sint.
因此,不仅节和句应当很好地开始和收尾,而且在那些无疑紧密相连、不需要换气的地方,也应当有那些仿佛隐藏着的步伐。
§9.4.68quis enim dubitet, unum sensum ut hoc et unum spiritum esse? animaduerti, iudices, omnem accusatoris orationem ut duas divisam esse partes; tamen et duo prima verba et tria proxima et deinceps duo rursus ac tria suos quasi numeros habent et spiritum sustinemus, sicut apud rhythmicos aestimantur.
因为谁会怀疑,像这样的一句话是一个整体的意义和一次呼吸呢? “裁判官们,我注意到原告的整个发言被分成了两个部分(animaduerti, iudices, omnem accusatoris orationem ut duas divisam esse partes)”;然而,开头的两个词、接下来的三个词、再接下来的两个词以及三个词,都各自拥有其类似“数”的节奏,我们也保持着呼吸,正如节奏学者所评估的那样。
§9.4.69hae particulae prout sunt graves, acres, lentae, celeres, remissae, exultantes, proinde id, quod ex illis conficitur, aut severum aut luxuriosum aut quadratum aut solutum erit.
这些细微部分或庄重、或急促、或缓慢、或迅捷、或舒缓、或跃动,由它们所构成的整体也相应地或严谨、或华丽、或匀称、或松散。
§9.4.70quaedam etiam clausulae sunt claudae atque pendentes, si relinquantur, sed sequentibus suscipi ac sustineri solent, eoque facto vitium, quod erat ut fine, continuatione emendatur.
某些结句如果被单独留下,会显得残缺而悬空,但它们通常会被后文接续并支撑起来,这样一来,原本在末尾处的弊病,就通过连贯得到了修正。
non vult populus Romanus obsoletis criminibus accusari Verrem durum, si desinas; sed cum sit continuatum iis quae sequuntur, quanquam natura ipsa divisa sunt, nova postulat, inaudita desiderat, salvus est cursus.
“罗马人民不希望维雷斯因陈旧的罪名而被控告 (non vult populus Romanus obsoletis criminibus accusari Verrem)”:如果你在这里停下来,就会显得生硬不全;但当它与后文连贯起来,尽管它们本质上是分开的,“他要求新的控诉,渴望听所未听之事 (nova postulat, inaudita desiderat)”,整个流势便得到了拯救。
§9.4.71ut adeas, tantum dabis male cluderet, nam et interim versus pars ultima est; excipit ut cibum vestitumque introferre liceat, tantum; praeceps adhuc firmatur ac sustinetur ultimo nemo recusabat.
“为了让你接近,你将支付这么多 (ut adeas, tantum dabis)”会结束得很糟糕,因为这有时是诗行的最后一部分;而“允许带入食物和衣服,这么多 (ut cibum vestitumque introferre liceat, tantum)”接续了它;原本局促的流势最终被最后的“没有人拒绝 (nemo recusabat)”所稳定和支撑。
§9.4.72versum ut oratione fieri multo foedissimum est totum, sed etiam ut parte deforme, utique si pars posterior ut clausula deprehendatur aut rursus prior ut ingressu.
在散文中出现完整的诗行是最为丑陋的,但即使出现一部分也是不雅的,尤其是后半部分被发觉是结句,或者前半部分被发觉是起句时。
namque idem contra saepe etiam decet, quia et claudit interim optime prima pars versus, dum intra paucas syllabas, praecipue senarii atque octonarii.
然而,相反的情况往往也是合适的,因为诗行的前半部分有时能极好地收尾,只要限制在少数音节内,特别是六步格和八步格。
§9.4.73in Africa fuisse initium senarii est, primum pro Q. Ligario caput claudit; esse uideatur, iam nimis frequens, octonarium inchoat; talia sunt Demosthenis, πᾶσι καὶ πάσαις et πᾶσιν ὑμῖν, et totum paene principium.
“在非洲逗留 (in Africa fuisse)”是六步格的开头,它结束了《为基恩图斯·利加里乌斯辩护》的第一部分;“似乎是 (esse uideatur)”如今已过于频繁,它开始了一个八步格;德摩斯梯尼的 "πᾶσι καὶ πάσαις" 和 "πᾶσιν ὑμῖν" 也是此类,并且他的整个开篇几乎都是如此。
et ultima versuum initio conveniunt orationis:
而诗行的末尾则适合散文的起句。

词汇与语法注释

  1. 9.4.63cum clausula cum praecedentibus cohaereat — 第一个 "cum" 是表示对比的连词(“然而”、“而”),第二个 "cum" 是支配夺格 "praecedentibus" 的介词(“与……”)。
  2. 9.4.65quod hic singulis verbis bini pedes continentur — 两个 "quod" 从句("quod... continentur" 和 "quod... est praemolle")是同位语或原因从句,具体说明了 §9.4.64 末尾 "est ut eo quoque nonnihil"(其中也有不少原因)的内容。
  3. 9.4.67sed etiam ut iis, quae... illi velut occulti gradus sint — 连词 "ut" 引导一个名词从句(作为表示合适或应当的 "decet" 的逻辑结果),表示“〔合适的是〕使那些……也有……”。
  4. 9.4.70durum, si desinas — "durum" 是中性单数主格形容词,充当非人称谓语(省略了 "[est]"),意思是“〔如果是这样结束的话,则是〕刺耳的/不自然的”。它并不修饰 "Verrem"(阳性单数宾格)。

引用这一段

昆提利安, 雄辩术原理 §9.4.63-9.4.73. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi1002.phi001.humanitext-lat2:9.4.63-9.4.73

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。