§9.4.63sed eorum facilior ratio est, non enim cohaerent aliis nec praecedentibus serviunt;
しかし、文頭の法則はより容易である。 なぜなら、それらは他の部分と結合せず、また先行するものに従属しないからである。
exordium sumunt cum clausula cum praecedentibus cohaereat: quamlibet sit enim composita ipsa, gratiam perdet, si ad eam rupta via venerimus.
これに対して、結句は先行するものと結合している。 なぜなら、結句それ自体がいかにうまく構成されていようとも、そこに至る道が途切れているならば、その美しさを失ってしまうからである。
namque eo fit, ut, cum Demosthenis seuera videatur compositio, τοῖς θεοῖς εὔχομαι πᾶσι καὶ πάσαις; et illa (quae ab uno, quod sciam, Bruto minus probatur, ceteris placet) κἂν μήπω βάλλῃ μηδὲ τοξεύῃ, §9.4.64Ciceronem carpant ut his, familiaris coeperat esse balneatori, et non minus dura archipiratae.
それゆえ、デモステネスの構成は、τοῖς θεοῖς εὔχομαι πᾶσι καὶ πάσαις(私はすべての神々と女神々に祈る)や、あの(私の知る限りブルトゥス一人だけにはあまり気に入られず、他のすべての人には好まれている)κἂν μήπω βάλλῃ μηδὲ τοξεύῃ(たとえ彼がまだ投げず、また矢を射なくとも)のように厳格に見える一方で、人々はキケロを、例えば「湯殿の主人に親しくなり始めていた (familiaris coeperat esse balneatori)」とか、これに劣らず耳障りな「海賊の首領に (archipiratae)」といった箇所で非難するのである。
nam balneatori et archipiratae idem finis est qui πᾶσι καὶ πάσαις et qui μηδὲ τοξεύῃ sed priora sunt severiora.
なぜなら、balneatori や archipiratae は、πᾶσι καὶ πάσαις や μηδὲ τοξεύῃ と同じ結びを持っているが、前者(デモステネスの例)の方がより厳格だからである。
est ut eo quoque nonnihil,
それには次の点も少なからず影響している。
§9.4.65quod hic singulis verbis bini pedes continentur, quod etiam ut carminibus est praemolle;
すなわち、ここでは個々の単語に二つの音脚が含まれており、それは詩においてさえ極めて甘美すぎるものである。
nec solum ubi quinae, ut ut his, syllabae nectuntur, fortissima Tyndaridarum, sed etiam quaternae, cum versus cluditur Appennino et armamentis et Orione.
単に、「トゥンダレオスの子らのうち最も強き者 (fortissima Tyndaridarum)」におけるように5音節が結びつく場合だけでなく、「アペニンヌス山 (Appennino)」や「索具 (armamentis)」、「オリオン (Orione)」によって詩行が結ばれるときのような4音節の場合でも同様である。
§9.4.66quare hoc quoque vitandum est, ne plurium syllabarum verbis utamur ut fine.
したがって、多音節の単語を結びとして用いることも避けるべきである。
mediis quoque non ea modo cura sit, ut inter se cohaereant, sed ne pigra, ne longa sint, ne, quod nunc maxime vitium est, brevium contextu resultent ac sonum reddant paene puerilium crepitaculorum.
(文の)中間部分についても、それらが互いに滑らかに結合することだけに気を使うべきではない。 それらが緩慢であったり、長すぎたりしないように、また、現在最大の欠点となっているように、短音節の連続によって跳ね返るような音を立てて、まるで子供のがらがらのような音を立てたりしないように注意しなければならない。
nam ut initia clausulaeque plurimum momenti habent, §9.4.67quotiens incipit sensus aut desinit, sic ut mediis quoque sunt quidam conatus iique leviter insistunt.
なぜなら、文頭と結句が最も重要であるのは、意味が始まり、または終わる時にはいつでもそうであるように、(文の)中間部分にもある種の踏み込みがあり、それらは軽く留まるからである。
currentium pes, etiamsi non moratur, tamen vestigium facit.
走る人の足は、立ち止まらなくとも、やはり足跡を残す。
itaque non modo membra atque incisa bene incipere atque cludi decet, sed etiam ut iis, quae non dubie contexta sunt nec respiratione utuntur, illi velut occulti gradus sint.
それゆえ、節(メンブラ)や句(インキーサ)がうまく始まり、うまく結ばれるべきであるだけでなく、疑いなく緊密に結合しており、息継ぎを必要としない箇所においても、それらの中にいわば隠された歩みが存在するべきなのである。
§9.4.68quis enim dubitet, unum sensum ut hoc et unum spiritum esse? animaduerti, iudices, omnem accusatoris orationem ut duas divisam esse partes; tamen et duo prima verba et tria proxima et deinceps duo rursus ac tria suos quasi numeros habent et spiritum sustinemus, sicut apud rhythmicos aestimantur.
実際、次の文が一つの意味であり、一つの息であると、誰が疑うだろうか。 「裁判官の皆さん、私は告発者の演説全体が二つの部分に分けられていることに気づきました(animadverti, iudices, omnem accusatoris orationem in duas divisam esse partes)」それにもかかわらず、最初の二つの言葉も、それに続く三つの言葉も、さらにその後の二つの言葉、そして三つの言葉も、それぞれ独自の数を持ち、私たちは息を保つのである。 これはリズム学者たちによって評価される通りである。
§9.4.69hae particulae prout sunt graves, acres, lentae, celeres, remissae, exultantes, proinde id, quod ex illis conficitur, aut severum aut luxuriosum aut quadratum aut solutum erit.
これらの断片が、重々しいか、鋭いか、遅いか、速いか、緩やかであるか、跳ねるようであるかに応じて、それらから作り出される全体もまた、厳格なもの、華美なもの、均整の取れたもの、あるいは散漫なものとなる。
§9.4.70quaedam etiam clausulae sunt claudae atque pendentes, si relinquantur, sed sequentibus suscipi ac sustineri solent, eoque facto vitium, quod erat ut fine, continuatione emendatur.
ある種の結句は、そこで放置されるならば、不完全で未解決なものとなる。 しかし、それらは後続する言葉によって受け止められ、支えられるのが常であり、そうなることで、文末において欠点であったものが、継続されることによって修正される。
non vult populus Romanus obsoletis criminibus accusari Verrem durum, si desinas;
「ローマの人々は、古臭い罪状でウェッレスが告発されることを望まない (non vult populus Romanus obsoletis criminibus accusari Verrem)」:ここで終わるなら、耳障り(不完全)である。
sed cum sit continuatum iis quae sequuntur, quanquam natura ipsa divisa sunt, nova postulat, inaudita desiderat, salvus est cursus.
しかし、本質的には分割されているものの、それに続く「新しい告発を要求し、いまだ聞いたこともないものを切望している (nova postulat, inaudita desiderat)」という言葉へと継続されるとき、その流れは救われるのである。
§9.4.71ut adeas, tantum dabis male cluderet, nam et interim versus pars ultima est;
「近づくためには、これこれの額を支払うことになる (ut adeas, tantum dabis)」で終わるとすれば、不十分に結ばれることになる。 というのも、これは詩行の最後の部分を形成するからである。
excipit ut cibum vestitumque introferre liceat, tantum; praeceps adhuc firmatur ac sustinetur ultimo nemo recusabat.
(しかし)「食物や衣服を持ち込むことが許されるために、これこれの額を (ut cibum vestitumque introferre liceat, tantum)」がそれを受け取り、まだ宙に浮いている流れが、最後の「誰も拒まなかった (nemo recusabat)」によって強められ、支えられるのである。
§9.4.72versum ut oratione fieri multo foedissimum est totum, sed etiam ut parte deforme, utique si pars posterior ut clausula deprehendatur aut rursus prior ut ingressu.
散文において詩行がまるごと出現することは最も見苦しいことであるが、その一部分であっても、特に後半部分が結句(文末)として見出されたり、あるいは逆に前半部分が文頭(導入)として現れたりすることは不格好である。
namque idem contra saepe etiam decet, quia et claudit interim optime prima pars versus, dum intra paucas syllabas, praecipue senarii atque octonarii.
しかし、これとは逆に、詩行の最初の部分が、少数の音節(特に6歩格や8歩格)の範囲内である限り、時として非常によく結ぶことがあるため、ふさわしいこともある。
§9.4.73in Africa fuisse initium senarii est, primum pro Q. Ligario caput claudit;
「アフリカにいたこと (in Africa fuisse)」はセナリウスの始まりであり、これが『キントゥス・リガリウスのための弁護』の最初の章を結んでいる。
esse uideatur, iam nimis frequens, octonarium inchoat;
「〜のように思われる (esse videatur)」は、今やあまりにも頻繁に使われすぎているが、オクトナリウスを開始する。
talia sunt Demosthenis, πᾶσι καὶ πάσαις et πᾶσιν ὑμῖν, et totum paene principium.
デモステネスの πᾶσι καὶ πάσαις(すべての神々と女神々に)や πᾶσιν ὑμῖν(あなたがたすべてに)もそのようなものであり、彼の導入部のほぼ全体がそうである。
et ultima versuum initio conveniunt orationis:
そして、詩行の最後の部分は、散文の文頭に適している。