§9.4.23primum igitur de ordine.
因此,首先谈谈语序。
eius observatio ut verbis est singulis et contextis.
对语序的注意既适用于单个词,也适用于连贯的词。
singula sunt, quae ἀσύνδετα diximus.
单个词是指我们所说的“无连接词”(asyndeta)。
in his cavendum, ne decrescat oratio, et fortiori subiungatur aliquid infirmius, ut sacrilege fur, aut latroni petulans.
在这些词中,必须注意避免言辞减弱,将较弱的东西放在较强的东西之后,例如说“亵渎神圣者与小偷”,或说“强盗与粗暴者”。
augeri enim debent sententiae et insurgere, ut optime Cicero, tu, inquit, istis faucibus, istis lateribus, ista gladiatoria totius corporis firmitate.
因为思想应当递增并上升,正如西塞罗极好地说道:“你,凭着那喉咙、那胸膛、以及你全身那剑斗士般的强健。
aliud enim maius alii supervenit.
”因为一个更大的事物紧接着另一个出现。
at si coepisset a toto corpore, non bene ad latera faucesque descenderet.
但如果他从全身开始,就无法很好地过渡到胸膛和喉咙了。
est et alius naturalis ordo, ut viros ac feminas, diem ac noctem, ortum et occasum dicas potius quam retrorsum.
此外还有另一种自然顺序,比如你说男人和女人、白天和黑夜、日出和日落,而不是相反。
§9.4.24quaedam ordine permutato fiunt supervacua, ut fratres gemini; nam si gemini praecesserint, fratres addere non est necesse.
有些东西在语序改变时会变得多余,例如“双胞胎兄弟”;因为如果“双胞胎”先出现,就没必要再加上“兄弟”了。
illa nimia quorundam fuit observatio, ut vocabula verbis, verba rursus adverbiis, nomina appositis et pronominibus essent priora; nam fit contra quoque frequenter non indecore.
某些人有着过于琐碎的讲究,认为名词应当在动词之前,动词又在副词之前,名词在修饰语和代词之前;然而相反的顺序也经常出现,且并不失优雅。
§9.4.25nec non et illud nimiae superstitionis, uti quaeque sint tempore, ea facere etiam ordine priora, non quin frequenter sit hoc melius, sed quia interim plus valent ante gesta, ideoque levioribus superponenda sunt.
同样,将时间上在先的事情在语序上也放在前面,也是一种过分的迷信;这并非因为这样做通常不好,而是因为有时先发生的事情具有更大的分量,因而应该置于较轻的事情之后。
verbo sensum cludere multo, §9.4.26si compositio patiatur, optimum est; ut verbis enim sermonis vis est.
用动词来结束句意,如果配置允许的话,是最好的;因为言语的力量存在于动词之中。
si id asperum erit, cedet haec ratio numeris, ut fit apud summos Graecos Latinosque oratores frequentissime.
如果这显得生硬,那么这一规则将让位于节奏,正如在最伟大的希腊和拉丁雄辩家那里极频繁发生的那样。
sine dubio erit omne, quod non cludet, hyperbaton, sed ipsum hoc inter tropos vel figuras, quae sunt virtutes, receptum est.
毫无疑问,凡是不以此结尾的都将是倒置(hyperbaton),但这种做法本身已被接纳在作为美德的转喻或修辞格之中。
§9.4.27non enim ad pedes verba dimensa sunt, ideoque ex loco transferuntur ut locum, ut iungantur, quo congruunt maxime, sicut ut structura saxorum rudium etiam ipsa enormitas invenit, cui applicari et ut quo possit insistere.
因为词语并不是按照音步来测量的,因此它们从一处被移动到另一处,以便在最契合的地方结合起来,就像在粗糙石块的建造中,其不规则性本身就能找到可以附着和固定其上的位置。
felicissimus tamen sermo est, cui et rectus ordo et apta iunctura et cum his numerus opportune cadens contigit.
然而,最幸运的言辞是那些同时获得了正确语序、恰当结合以及随之自然契合的节奏的言辞。
quaedam vero transgressiones et longae sunt nimis, §9.4.28ut superioribus diximus libris, et interim etiam compositione vitiosae, quae ut hoc ipsum petuntur, ut exultent atque lasciviant, quales illae Maecenatis, sole et aurora rubent plurima.
不过,有些倒置确实过于冗长,正如我们在前几卷中所说的那样,而且有时在配置上也是有缺陷的,它们被追求正是为了这个目的,即为了跳跃和放纵,就像梅塞纳斯的那些句子:“在太阳和曙光中红得最盛。
inter se sacra movit aqua fraxinos.
”“神圣的水让灰树木彼此摇动。
ne exequias quidem unus inter miserrimos viderem meas.
”“在最悲惨的人中,愿我甚至连独自一人参加自己的葬礼都看不到。
quod inter haec pessimum est, quia ut re tristi ludit compositio.
”在这些句子里,最糟糕的是配置在悲哀的主题上玩弄文字。
§9.4.29saepe tamen est vehemens aliquis sensus ut verbo, quod si ut media parte sententiae latet, transire intentionem et obscurari circumiacentibus solet, ut clausula positum adsignatur auditori et infigitur, quale illud est Ciceronis, ut tibi necesse esset ut conspectu populi Romani vomere postridie.
然而,某个词中常常包含着强烈的感情,如果它隐藏在句子的中间,往往会滑过人们的注意力而被周围的话语所遮掩,而一旦被置于句末,就会被指呈并铭刻在听众的心中,就像西塞罗的那句名言:“以至于你必须在罗马人民的注视下,在第二天呕吐。
§9.4.30transfer hoc ultimum: minus valebit.
” 把这最后一个词移动一下:力量就会减弱。
nam totius ductus hic est quasi mucro, ut per se foeda vomendi necessitas iam nihil ultra exspectantibus hanc quoque adiiceret deformitatem, ut cibus teneri non posset postridie.
因为这是整个语段的锋芒所在,使得呕吐这一本身令人厌恶的必然性,在人们已不再指望其他事情时,又加上了在“第二天”也无法保留食物的丑态。
§9.4.31solebat Afer Domitius traiicere ut clausulas verba tantum asperandae compositionis gratia et maxime ut prooemiis, ut pro Cloatilla, gratias agam continuo, et pro Laelia, eis utrisque apud te iudicem periclitatur Laelia.
多米提乌斯·阿菲尔习惯于仅仅为了使配置显得粗砺而将词语移到句末,尤其是在引言中,例如在《为克洛阿蒂拉辩护》中:“我将立即致谢(gratias agam continuo)”,以及在《为莱莉亚辩护》中:“在你的审判下,这两件事中莱莉亚都处于危险之中(eis utrisque apud te iudicem periclitatur Laelia)。
adeo refugit teneram delicatamque modulandi voluptatem, ut currentibus per se numeris quod eos inhiberet obiiceret.
”他是如此避开温婉纤细的音律快感,以至于会故意设置阻碍来打断本身流畅运转的节奏。
§9.4.32amphiboliam quoque fieri vitiosa locatione verborum, nemo est qui nesciat.
没有人不知道,词语的错误位置也会产生歧义(ambiguity)。
haec arbitror, ut ut brevi, de ordine fuisse dicenda; qui si vitiosus est, licet et vincta sit et apte cadens oratio, tamen merito incomposita dicatur.
我认为,关于语序,简短地谈这些就足够了;如果语序有缺陷,即使言辞连贯且节奏契合,也仍然理所当然地被称为没有配置好。
iunctura sequitur.
接下来是“结合”。
est ut verbis, incisis, membris, periodis; omnia namque ista et virtutes et vitia ut complexu habent.
它存在于词、切片、小节和周期之中;因为所有这些都在其结合中包容了美德与缺陷。