Humanitext Reader

昆提利安 · 雄辩术原理 §9.4.1-9.4.12

词语配置的重要性及其与自然和技术的关系

第 268 段,共 366 段 · 拉丁语

内容简介

昆体良讨论了词语配置(句式构造)的重要性,指出配置并不违背自然,而是通过技术提炼表达和打动情感所必不可少的,并结合自然、音乐和体育的类比进行了说明。

§9.4.1de compositione non equidem post M. Tullium scribere auderem (cui nescio an ulla pars operis huius sit magis elaborata), nisi et eiusdem aetatis homines scriptis ad ipsum etiam litteris reprehendere id collocandi genus ausi fuissent, et post eum plures multa ad eandem rem pertinentia memoriae tradidissent.
关于词语的配置,在马库斯·图利乌斯之后我确实不敢动笔(我不知道这部著作的哪一部分比这一部分更为精心雕琢),如果不是因为与他同代的人甚至写信给他就这种配置法进行指责,且在他之后有许多人把与同一件事相关的许多东西留给后世。
§9.4.2itaque accedam ut plerisque Ciceroni atque ut iis ero, quae indubitata sunt, brevior, ut quibusdam paulum fortasse dissentiam.
因此,我将在大多数点上同意西塞罗,并且在那些无可置疑的事物上我将说得较为简短,以便对某些点我或许可以稍作异议。
nam etiam cum iudicium meum ostendero, suum tamen legentibus relinquam.
因为即使在我展示了自己的判断之后,我仍然会将他们的判断留给读者。
§9.4.3neque ignoro quosdam esse, qui curam omnem compositionis excludant, atque illum horridum sermonem, ut forte fluxerit, modo magis naturalem, modo etiam magis virilem esse contendant.
我并非不知道有些人排斥对词语配置的一切关注,并声称那种粗糙的言辞,正如它偶然流露出来的那样,有时更自然,有时甚至更有阳刚之气。
qui si id demum naturale esse dicunt, quod natura primum ortum est et quale ante cultum fuit, tota haec ars orandi subvertitur.
如果这些人说,只有那些最初由自然产生、在耕作之前的东西才是自然的,那么这整门辩论术就会被颠覆。
§9.4.4neque enim locuti sunt ad hanc regulam et diligentiam primi homines, nec prooemiis praeparare, docere expositione, argumentis probate, adfectibus commovere scierunt.
因为最初的人们并没有按照这种规则和细心来交谈,他们既不知道如何用引言作准备,也不知道如何用叙述来教导,用论证来证明,用感情来打动。
ergo his omnibus, non sola compositione caruerunt; quorum si fieri nihil melius licebat, ne domibus quidem casas aut vestibus pellium tegmina aut urbibus montes ac silvas mutari oportuit.
因此,他们缺乏所有这些,而不仅仅是词语配置;如果这些事情不被允许做得更好,那么甚至不应该用房屋来取代茅屋,用衣服来取代兽皮,用城市来取代山林。
§9.4.5quae porro ars statim fuit? quid non cultu mitescit? cur vites coercemus manu? cur eas fodimus? rubos arvis excidimus, terra et hos generat; mansuefacimus animalia, indomita nascuntur.
此外,什么技术是立刻存在的? 有什么是不通过耕作而变得温和的? 为什么我们用手修剪葡萄藤? 为什么我们挖掘土地? 我们从农田里砍掉荆棘,虽然大地也生出这些;我们驯化动物,而它们出生时是野生的。
verum id est maxime naturale, quod fieri natura optime patitur.
但最自然的事物,就是自然最容易容许去达成的事物。
§9.4.6fortius vero qui incompositum potest esse quam vinctum et bene collocatum? neque, si parvi pedes vim detrahunt rebus, ut Sotadeorum et Galliamborum et quorundam ut oratione simili paene licentia lascivientium, compositionis est iudicandum.
无序又如何能比紧凑且配置得当的更为有力? 而且,如果短小的韵脚夺去了事物的力量(如索塔德斯调、加利亚姆博斯调,以及某些在散文中几乎以类似肆无忌惮的方式玩乐的人所展现的那样),这不应当被判定为词语配置的过错。
§9.4.7ceterum quanto vehementior fluminum cursus est prono alveo ac nullas moras obiiciente quam inter obstantia saxa fractis aquis ac reluctantibus, tanto, quae connexa est et totis viribus fluit, fragosa atque interrupta melior oratio.
但是,正如河水在顺流且无障碍阻挡的河道中奔流,比在阻碍的岩石间水流破碎而受阻时更为猛烈,同样,那些连接紧密且以全部力量奔流的弁辞,要比粗糙和断断续续的优美得多。
cur ergo vires ipsa specie solvi putent, quando res nec ulla sine arte satis valeat et comitetur semper artem decor?
那么,为什么他们会认为力量会被美本身所消解呢? 因为任何事物没有技术都不能足够有力,而优雅总是伴随着技术。
§9.4.8an non eam, quae missa optime est, hastam speciosissime contortam ferri videmus, et arcu dirigentium tela quo certior manus, hoc est habitus ipse formosior? iam ut certamine armorum atque ut omni palaestra quid satis recte cavetur ac petitur, cui non artifex motus et certi quidam pedes adsint?
难道我们没有看到,投掷得最好的长枪,旋转得最美地飞去吗? 在射手用弓对准目标时,手越稳,其姿态本身不就越优美吗? 现在,正如在武器的格斗和所有的角斗学校中,任何被防御和攻击得足够正确的事物,难道没有精妙的动作和某些确定的步伐参与其中吗?
§9.4.9quare mihi compositione velut amentis quibusdam nervisve intendi et concitari sententiae videntur.
因此,在我看来,思想通过配置,就像被某些皮带或弓弦所拉紧和激发。
ideoque eruditissimo cuique persuasum est, valere eam plurimum non ad delectationem modo sed ad motum quoque animorum,
因此,每一个最有学问的人都深信,它不仅在大有益于娱乐,而且大有益于心灵的感动。
§9.4.10primum quia nihil intrare potest ut adfectus, quod ut aure velut quodam vestibulo statim offendit; deinde quod natura ducimur ad modos.
首先是因为,任何在作为前厅的耳朵里立刻引起不快的东西,都无法作为情感侵入;其次是因为我们本性上就被节律所引导。
neque enim aliter eveniret, ut illi quoque organorum soni, quanquam verba non exprimunt, ut alios tamen atque alios motus ducerent auditorem.
否则,那些乐器的声音,尽管它们不表达言词,却仍然能引导听众产生各种不同的感动,这又是如何发生的呢?
§9.4.11in certaminibus sacris non eadem ratione concitant animos ac remittunt, non eosdem modos adhibent, cum bellicum est canendum et cum posito genu supplicandum est; nec idem signorum concentus est procedente ad proelium exercitu, idem receptui carmen.
在神圣的竞技中,当需要唱战歌和当需要曲膝祈祷时,他们不会以同样的方式激发和放松心灵,也不会采用相同的节律;在军队走向战场时,信号的合奏与退却的歌曲也不是相同的。
§9.4.12Pythagoreis certe moris fuit, et cum evigilassent, animos ad lyram excitare, quo essent ad agendum erectiores, et cum somnum peterent, ad eandem prius lenire mentes, ut, si quid fuisset turbidiorum cogitationum, componerent.
毕达哥拉斯学派确实有这样的习惯:当他们醒来时,用竖琴激发心灵,以便在行动中更加振作;当他们寻求睡眠时,先用同一竖琴抚平精神,以便如果有任何较为混乱的思绪,便能使其恢复平静。

词汇与语法注释

  1. 9.4.1nescio an — 字面意思是“我不知道是否”,但在拉丁语中“nescio an”是一个表示强烈肯定推测的惯用语(意为“也许正是”、“我认为没有其他部分比这更……”)。
  2. 9.4.4ne domibus quidem casas aut vestibus pellium tegmina aut urbibus montes ac silvas mutari oportuit — 动词“mutare”(交换、改变)常采用将 A(宾格)换为 B(与格或夺格)的句式。在此处,“domibus”、“vestibus”、“urbibus”为与格(或夺格),而“casas”、“pellium tegmina”、“montes ac silvas”为宾格,表示“将茅屋换成房屋”等。
  3. 9.4.6compositionis est iudicandum — 属格“compositionis”是表示属性或责任的属格(“不应当被判定为属于词语配置的[过错]”)。
  4. 9.4.9amentis quibusdam nervisve — “amentum”指投掷长枪用的皮带,“nervus”指弓弦(或筋腱)。这里用隐喻将词语配置比作拉紧并释放武器的工具,以此形容它如何赋予思想以推进力。
  5. 9.4.10ut adfectus — 此处的虚词“ut”起着类似于介词“作为”的作用,意为“作为情感”或“作为内心触动”。

引用这一段

昆提利安, 雄辩术原理 §9.4.1-9.4.12. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi1002.phi001.humanitext-lat2:9.4.1-9.4.12

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。