Humanitext Reader

昆提利安 · 雄辩术原理 §9.3.1-9.3.11

词语修辞格的定义与语法偏离的构成

第 258 段,共 366 段 · 拉丁语

内容简介

昆体良讨论了词语修辞格的定义和演变,并结合具体实例分析了如何通过在性、数、词类、时态及语气等方面的有意语法偏离来构成这些修辞格。

§9.3.1verborum vero figurae et mutatae sunt semper et, utcunque valuit consuetudo, mutantur.
然而,词句的文彩总是在变化,并且随着习惯势力的消长,它们仍在变化。
itaque, si antiquum sermonem nostro comparemus, paene iam quidquid loquimur figura est, ut hac re invidere, non ut veteres et Cicero praecipue, hanc rem, et incumbere illi, non in illum, et plenum vino non vini, et huic non hunc adulari iam dicitur et mille alia; utinamque non peiora vincant.
因此,如果我们把古代的言语与我们的言语相比较,我们现在所说的话几乎全都是文彩了。 例如,现在人们说“嫉妒这件事”(hac re invidere,用夺格),而不是像古人和特别是西塞罗那样说“这件事(对格)”(hanc rem);人们说“热中于那件事”(incumbere illi,用与格),而不是“向着那件事(对格)”(in illum);人们说“装满酒的”(plenum vino,用夺格),而不是“酒(属格)的”(vini);人们说“奉承这个人”(huic adulari,用与格),而不是“这个人(对格)”(hunc),以及其他成千上万个例子;但愿更坏的变化不要胜出。
§9.3.2verum schemata λέξεως duorum sunt generum: alterum loquendi rationem vocant, alterum maxime collocatione exquisitum est.
但是词句的修辞格有两种:一种被称为语法的表达规则,另一种则是在词语配置上极尽考究。
quorum tametsi utrumque convenit orationi, tamen possis illud grammaticum hoc rhetoricum magis dicere.
虽然这两者都适用于言论,但你或许可以将前者称为文法学的,将后者称为修辞学的。
prius fit iisdem generibus quibus vitia.
前者产生的类型与语法错误相同。
esset enim orationis schema vitium, si non peteretur, sed accideret.
因为如果言论的文彩不是有意追求的,而是偶然发生的,它就会变成一种语法错误。
§9.3.3verum auctoritate, vetustate, consuetudine plerumque defenditur, saepe etiam ratione quadam.
然而,它通常是由权威、古老、习惯所维护,常常也由某种合理的理由来维护。
ideoque, cum sit a simplici rectoque loquendi genere deflexa, virtus est, si habet probabile aliquid, quod sequatur.
因此,尽管它偏离了简单而直接的表达方式,但如果它有某种合理的、可遵循的根据,它就是一种美德。
una tamen in re maxime utilis, ut cotidiani ac semper eodem modo formati sermonis fastidium levet et nos a vulgari dicendi genere defendat.
然而,它在以下这一件事上最为有用:缓解日常的、总是以同一方式形成的言语所带来的厌烦感,并保护我们不落入平庸的表达方式中。
§9.3.4quodsi quis parce et, cum res poscet, utetur; velut asperso quodam condimento iucundior erit; at qui nimium adfectaverit, ipsam illam gratiam varietatis amittet.
如果有人克制地、且在事物需要时使用它,它就会像撒上某种调味料一样更加令人愉悦;但如果有人过度追求它,就会失去那种变化带来的美感。
quanquam sunt quaedam figurae ita receptae, ut paene iam hoc ipsum nomen effugerint; quae etiamsi fuerint crebriores, consuetas aures minus ferient.
尽管有些文彩已被如此广泛地接受,以至于几乎已经摆脱了“文彩”这一名称本身;这些文彩即使使用得更为频繁,也较少会刺激习惯了的耳朵。
§9.3.5nam secretae et extra vulgarem usum positae ideoque magis notabiles, ut novitate aurem excitant, ita copia satiant, et se non obvias fuisse dicenti sed conquisitas et ex omnibus latebris extractas congestasque declarant.
因为那些隐蔽的、置于日常使用之外、因而更为引人瞩目的文彩,正如它们通过新奇感刺激耳朵一样,也会因为过量而令人厌倦,并且暴露出它们并非对说话者自然浮现,而是被搜寻出来、从所有的隐秘角落里拉出来并堆积在一起的。
§9.3.6fiunt ergo et circa genus figurae in nominibus; nam et oculis capti talpae et timidi dammae dicuntur a Vergilio; sed subest ratio, quia sexus uterque altero significatur, tamque mares esse talpas dammasque quam feminas certum est; et in verbis, ut fabricatus est gladium et inimicum poenitus es.
因此,在名词中也会产生关于“性”的文彩;因为“失明的鼹鼠”和“胆怯的羚羊”被维吉尔用女性名词表达,但使用了男性修饰语;然而这其中有其合理性,因为两性都可以由其中一种性的形式来表示,而且可以确定,鼹鼠和羚羊既有雄性也有雌性;在动词中也有,如“他打造了宝剑”(fabricatus est gladium)和“你惩罚了仇敌”(inimicum poenitus es)。
§9.3.7quod mirum minus est, quia in natura verborum est et quae facimus patiendi modo saepe dicere, ut arbitror, suspicor, et contra faciendi quae patimur, ut vapulo; ideoque frequens permutatio est et pleraque utroque modo efferuntur: luxuriatur, luxuriat; fluctuatur, fluctuat; adsentior, adsentio.
这并不那么令人惊奇,因为在动词的本性中,我们经常以被动形式来说明我们所做的事情,如“我认为”(arbitror)、“我怀疑”(suspicor),相反地,以主动形式来说明我们所承受的事情,如“我挨打”(vapulo);因此,频繁的交替是存在的,且大多数词可以用两种方式表达:“放纵”(luxuriatur, luxuriat)、“波动”(fluctuatur, fluctuat)、“同意”(adsentior, adsentio)。
§9.3.8est figura et in numero, vel cum singulari pluralis subiungitur, gladio pugnacissima gens Romani (gens enim ex multis), vel ex diverso, " " qui non risere parentes, nec deus hunc mensa dea nec dignata cubili est; " " Ex illis enim, qui non risere, hic quem non dignata.
在“数”中也存在文彩,或者是当复数紧随单数之后时,例如“用剑最骁勇好战的罗马人部落”(gladio pugnacissima gens Romani)(因为“部落”是由许多人组成的),或者相反, “那些没有对父母微笑的人,神不屑让他共食,女神也不屑让他同榻;” 因为在那些没有微笑的“他们(复数)”之中,女神不屑让“此人(单数)”同榻。
§9.3.9* satura est " sed nostrum istud vivere triste aspexi, " cum infinito verbo sit usus pro appellatione; nostram enim vitam vult intelligi.
在讽刺诗中写道: “但我看到了我们那悲惨的生存,” 这里使用了不定式动词来代替名词;因为他希望人们理解为“我们的生命”。
utimur et verbo pro participio, " magnum dat ferre talentum, " tanquam ferendum, et participio pro verbo, volo datum.
我们也使用动词来代替分词: “赋予了承担的巨大才能,” 就好像是“应当被承担的(ferendum)”一样;我们也使用分词代替动词,如“我想要被给予了(volo datum)”。
§9.3.10interim etiam dubitari potest, cui vitio simile sit schema: ut in hoc " virus est vitium fugere: " aut enim partes orationis mutat ex illo virtus est fuga vitiorum, aut casus ex illo virtutis est vilium fugere; multo tamen hoc utroque excitatius.
有时,人们甚至会怀疑这种修辞格与哪种语法错误相似,正如在这个例子中: “避开恶德即是美德;” 因为这或者是从“避开恶德是美德的避难所”(virtus est fuga vitiorum)中改变了词类,或者是从“避开恶德属于美德”(virtutis est vitium fugere)中改变了格;然而,这比这两种表达都要生动得多。
iunguntur interim schemata: Sthenelus sciens pugnae; est enim scitus Sthenelus pugnandi.
有时修辞格会结合在一起:“知晓战斗的斯忒涅洛斯”(Sthenelus sciens pugnae);因为它是指“精通战斗的斯忒涅洛斯”(scitus Sthenelus pugnandi)。
§9.3.11transferuntur et tempora: Timarchides negat esse ei periculum a securi, (praesens enim pro praeterito positum est) et status: " hoc Ithacus velit; " et, ne morer, per omnia genera per quae fit soloecismus.
时态也会发生转移:“蒂马尔基德斯否认(negat)自己面临来自斧头的危险”(这里用现在时代替了过去时);语气也是如此: “伊萨卡人会希望这样;” 而且,为了不拖延时间,可以通过发生语法失误的所有类型来产生文彩。

词汇与语法注释

  1. 9.3.1hac re invidere — 动词 invidere(嫉妒、怨恨)在古典时期(如西塞罗作品中)通常支配人的与格和事物的宾格(hanc rem)。昆体良指出,到了他的时代,使用夺格表示事物(hac re)已成为普遍习惯,以此展示语法格支配的历史变迁。
  2. 9.3.2esset enim orationis schema vitium, si non peteretur, sed accideret — 这是一个虚拟语气未完成过去时(peteretur, accideret)表示的虚拟条件句,阐明了修辞格定义上的界限:如果语法上的偏离不是为了修辞效果有意为之(peteretur),而只是偶然发生(accideret),那它就仅仅是一个语法错误(vitium)。
  3. 9.3.8qui non risere parentes — 引用自维吉尔《牧歌》第4首第62行。句子以复数关系从句(qui non risere)开始,而在主句中转为单数代词(hunc)。昆体良将其视为“数的修辞格”(schema in numero),即复数向单数的有意不一致转换。
  4. 9.3.10virtus est vitium fugere — 引用自贺拉斯《书简诗》1.1.41。昆体良指出,这一表达可以有两种语法分析:要么是从“virtus est fuga vitiorum”(美德是恶德的避开)中将名词(fuga)转变为不定式(fugere),属于词类的改变;要么是从“virtutis est vitium fugere”(避开恶德属于美德的特征)中将属格(virtutis)转变为主格(virtus),属于格的改变。

引用这一段

昆提利安, 雄辩术原理 §9.3.1-9.3.11. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi1002.phi001.humanitext-lat2:9.3.1-9.3.11

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。