Humanitext Reader

昆提利安 · 雄辩术原理 §9.1.37-9.1.45

西塞罗论词序图形与多样的思想图形

第 246 段,共 366 段 · 拉丁语

内容简介

通过引用西塞罗的《论雄辩家》,文中详尽列举了由词语配置产生的各种言语图形,以及德摩斯梯尼频频使用的各种极其重要的“思想图形”,并指出这些构成了展现雄辩术伟大的浩瀚森林。

§9.1.37et reliqua, ex conlocatione verborum quae sumuntur quasi lumina, magnum adferunt ornatum orationi.
而从词语配置中获得的、好似光彩的其余事物,也给演讲带来了巨大的装饰。
sunt enim similia illis quae in amplo ornatu scenae aut fori appellantur insignia, non quia sola ornent, sed quod excellant.
因为它们类似于在舞台或广场的华丽装饰中被称为“徽章”的那些东西,这不仅是因为只有它们在起装饰作用,而是因为它们格外杰出。
§9.1.38eadem ratio est horum quae sunt orationis lumina et quodam modo insignia, cum aut duplicantur iteranturque verba aut leviter commutata ponuntur, aut ab eodem verbo ducitur saepius oratio aut in idem coniicitur aut utrumque, aut adiungitur idem iteratum aut idem ad extremum refertur, aut continenter unum verbum non eadem sententia ponitur, aut cum similiter vel cadunt verba vel desinunt; §9.1.39aut multis modis contrariis relata contraria, aut cum gradatim sursum versus reditur, aut cum demptis coniunctionibus dissolute plura dicuntur, aut cum aliquid praetereuntes, cur id faciamus, ostendimus, aut cum corrigimus nosmet ipsos quasi reprehendentes, aut si est aliqua exclamatio vel admirationis vel conquestionis, aut cum eiusdem nominis casus saepius commutantur.
这些作为演讲的光彩、且在某种程度上作为徽章的事物,其原理也是一样的:当词语被叠用或重复时,或者稍作改变而被放置时,或者演说常常由同一个词引导,或者归结于同一个词,或者二者兼有;或者重复的相同词语被接续,或者相同词语被带回到句末,或者一个词连续被置于不同含义中,或者词语以相似的格尾下落,或以相似的词尾结束;或者对立的事物以多种相反的方式相互对应,或者逐步向上回溯,或者在省去连接词的情况下散漫地叙述许多事情,或者当我们略过某事并表明我们为何这样做时,或者当我们仿佛在责备自己一样自我修正时,或者存在某种出于惊叹或哀怨的感叹,或者同一个名词的格频繁改变时。
§9.1.40sententiarum ornamenta maiora sunt; quibus quia frequentissime Demosthenes utatur, sunt qui patent, idcirco eius eloquentiam maxime esse laudabilem.
思想的装饰更为重大;因为德摩斯梯尼极频繁地使用它们,所以有人认为,他的雄辩正因如此才最值得赞美。
et vere nullus fere ab eo locus sine quadam conformatione sententiae dicitur, nec quicquam est aliud dicere nisi omnes aut certe plerasque aliqua specie illuminare sententias.
事实上,他所说的段落几乎没有一个是不带有一些思想配置的,而所谓的演说,无非就是用某种形态来点点缀所有的、或至少是绝大多数的思想。
quas cum tu optime, Brute, teneas, quid attinet nominibus uti aut exemplis? tantummodo notetur locus.
布鲁图斯啊,既然你对这些了如指掌,那又何必使用名称或例子呢? 只要把这些论点指出来就行了。
sic igitur dicet ille, quem expetimus, ut verset saepe mullis modis eadem et in una re haereat in eademque commoretur sententia.
因此,我们所寻求的那位雄辩家将这样演说:常常以多种方式反复阐述同样的内容,并紧扣一件事,停留在同一个思想中。
§9.1.42saepe etiam ut extenuet aliquid; saepe ut irrideat; ut declinet a proposito deflectatque sententiam; ut proponat quid dicturus sit; ut, cum transegerit iam aliquid, definiat; ut se ipse revocet, ut quod dixerit iteret; ut argumentum ratione concludat; ut interrogando urgeat; ut rursus quasi ad interrogata sibi ipse respondeat; §9.1.43ut contra ac dicat accipi et sentiri velit; ut addubitet quid potius aut quo modo dicat; ut dividat in partes; ut aliquid relinquat ac negligat; ut ante praemuniat; ut in eo ipso, in quo reprehendatur, culpam in adversarium conferat; ut saepe cum iis qui audiunt, nonnunquam etiam cum adversario quasi deliberet; §9.1.44ut hominum mores sermonesque describat; ut muta quaedam loquentia inducat; ut ab eo quod agitur auertat animos; ut saepe in hilaritatem risumve convertat; ut ante occupet quod videat opponi; ut comparet similitudines; ut utatur exemplis; ut aliud alii tribuens dispertiat; ut interpellatorem coerceat; ut aliquid reticere se dicat; ut denuntiet quid caveant; ut liberius quid audeat; ut irascatur etiam, ut obiurget aliquando; ut de precetur, ut supplicet, ut medeatur; ut a proposito declinet aliquantum; ut optet, ut exsecretur, ut fiat iis apud quos dicet familiaris.
常常也是为了缩小某事;常常是为了嘲笑;为了偏离既定目的并转移思想;为了陈述他将要说的话;为了在处理完某事后对其进行界定;为了自我收回,以便重复他所说的话;为了用理据来作论证的结论;为了通过提问来逼问;为了再次像回答问题一样自问自答;为了使人理解和感受到的与他所说相反;为了犹豫该说什么或以何种方式说;为了分门别类;为了放弃和忽视某事;为了提前作好防备;为了在自己受到责难的同一件事上将过错归于对手;为了常常与听众、有时甚至与对手进行好似商议;为了描绘人们的性格和言谈;为了引入某些不会说话的事物并让其开口说话;为了从正在处理的事情中转移人们的注意力;为了常常转向欢乐或笑声;为了先发制人地防备他预见会被用来反对他的东西;为了对类比进行比较;为了使用例证;为了将不同的事物分配给不同的人;为了制止打断者;为了说自己对某事保持沉默;为了警告他们应该防范什么;为了更自由地尝试某些事;为了甚至发怒,为了有时进行谴责;为了恳求,为了哀求,为了治愈;为了偏离既定目的少许;为了祝愿,为了诅咒,为了让自己对正在听他演说的人们变得亲切。
§9.1.45atque alias etiam dicendi quasi virtutes sequetur, brevitatem, si res petet, saepe etiam rem dicendo subiiciet oculis, saepe supra feret quam fieri possit; significatio saepe erit maior quam oratio, saepe hilaritas, saepe vitae naturarumque imitatio.
如果情况需要,他还会追求演讲的其他所谓“美德”——简练,常常通过演说将事物呈现在眼前,常常将事物提升到可能发生的程度之上;含蓄的暗示常常大于话语本身,常常有欢乐,常常有对生命和本性的模仿。
hoc in gerere (nam quasi silvam vides) omnis eluceat oportet eloquentiae magnitudo.
在这个领域中(因为你看到的仿佛是一片森林),雄辩术的全部伟大必须闪耀出来。

词汇与语法注释

  1. 9.1.37quae — 关系代名词 quae 的先行词并非 lumina,而是句首的 reliqua(中性复数主格)。quasi lumina 在句中起到了谓语性或同格性的补充作用,译作“好似光彩”。
  2. 9.1.40quibus — 关系代词的连接用法,指代前句的 sententiarum ornamenta。由于动词 utatur 支配夺格(utor + 夺格),故其形式为中性复数夺格。
  3. 9.1.41quas — 阴性复数宾格的关系代词连接用法,先行词指代前句的 sententias 或语义上的 sententiarum conformationes(思想的配置/图形),作 teneas(熟知)的直接宾语。
  4. 9.1.42ut — 此处的一系列 ut 从句是由第 41 节中的“sic igitur dicet ille, quem expetimus, ut...”(因此,我们所寻求的那位雄辩家将这样演说:……)所引导的并列名词性(或结果/内容规定性)从句。这些从句贯穿第 42 至 44 节,具体阐述了主句动词 dicet 的演说内容与方式。

引用这一段

昆提利安, 雄辩术原理 §9.1.37-9.1.45. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi1002.phi001.humanitext-lat2:9.1.37-9.1.45

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。