Humanitext Reader

昆提利安 · 雄辩术原理 §9.1.19-9.1.27

思想图形的作用及其与情感的区别和西塞罗的见解

第 244 段,共 366 段 · 拉丁语

内容简介

作者解释了属于心灵的思想图形的作用,警告不要将纯粹的情感与修辞图形混淆,并引用了西塞罗在《论雄辩家》中关于言语光彩的折中观点。

§9.1.19ut vero natura prius est concipere animo res quam enuntiare, ita de iis figuris ante est loquendum, quae ad mentem pertinent; quarum quidem utilitas cum magna, tum multiplex, in nullo non orationis opere vel clarissime lucet.
然而,正如在自然中,在心中构思事物先于将其表达出来,因此我们必须首先讨论那些属于心灵的图形;这些图形的效用确实既伟大又多样,在任何言语作品中都闪耀得最为清楚。
nam etsi minime videtur pertinere ad probationem, qua figura quidque dicatur, facit tamen credibilia quae dicimus et in animos iudicum, qua non observatur, irrepit.
因为,虽然用何种图形来表达每件事似乎与论证关系极小,但它却使我们所说的话具有可信度,并以不被察觉的途径潜入法官的心灵。
§9.1.20namque ut in armorum certamine adversos ictus et rectas ac simplices manus cum videre, tum etiam cavere ac propulsare facile est, aversae tectaeque minus sunt observabiles, et aliud ostendisse quam petas artis est, sic oratio, quae astu caret, pondere modo et impulsu proeliatur; simulanti variantique conatus in latera atque in terga incurrere datur et arma avocare et velut nutu fallere.
因为正如在兵刃的格斗中,正面而来的打击和笔直、简单的招式既容易被看清,也容易防范和击退,而避开或隐蔽的攻击则较难被观察到,且示之以彼而攻之以此才是艺术,同样,缺乏计谋的言论仅靠重量和冲击力战斗;而对于那些佯攻和多变的人,则被允许攻入对手的侧面和背部,引开兵刃,并好似通过示意来欺骗对方。
§9.1.21iam vero adfectus nihil magis ducit.
此外,没有什么比这更能引导情感的了。
nam si frons, oculi, manus multum ad motum animorum valent, quanto plus orationis ipsius vultus ad id, quod efficere intendimus, compositus? plurimum tamen ad commendationem facit, sive in conciliandis agentis moribus sive ad promerendum actioni favorem sive ad levandum varietate fastidium sive ad quaedam vel decentius indicanda vel tutius.
因为如果额头、眼睛和手对打动心灵有很大作用,那么为了我们意图达到的效果而调整好的言论自身的面貌,又将起多大作用呢? 然而,它对推荐有最大作用,无论是在使发言者的性格显得讨喜、为辩护赢得支持、通过多样性减轻厌倦,还是在更得体或更安全地指示某些事情方面。
§9.1.22sed antequam, quae cuique rei figura conveniat, ostendo, dicendum est nequaquam eas esse tam multas quam sint a quibusdam constitutae.
但在我展示何种图形适合于何种事物之前,必须说明的是,图形决不像某些人所规定的那样繁多。
neque enim me movent nomina illa, quae fingere utique Graecis promptissimum est.
因为那些名称并不能打动我,而发明名称对希腊人来说无疑是最拿手的。
§9.1.23ante omnia igitur illi, qui totidem figuras putant quot adfectus, repudiandi, non quia adfectus non sit quaedam qualitas mentis, sed quia figura, quam non communiter, sed proprie nominamus, non sit simplex rei cuiuscunque enuntiatio.
因此,首先,那些认为情感有多少种图形就有多少种的人必须被拒绝,这并不是因为情感不是心灵的某种品质,而是因为我们并非在普通意义上、而是在严格意义上称之为图形的东西,决不是对任何事物的简单陈述。
quapropter in dicendo irasci, dolere, misereri, timere, confidere, contemnere non sunt figurae, non magis quam suadere, minari, rogare, excusare.
因此,在说话时,愤怒、悲伤、怜悯、恐惧、信任、蔑视并不是图形,正如劝说、威胁、请求、辩解不是图形一样。
§9.1.24sed fallit parum diligenter intuentes, quod inveniunt in omnibus his locis figuras et earum exempla ex orationibus excerpunt.
但这欺骗了那些观察不够细致的人,因为他们在所有这些地方都发现了图形,并从演讲中摘录它们的例子。
neque enim pars ulla dicendi est, quae non recipere eas possit.
因为确实没有任何说话的部分不能接纳它们。
sed aliud est admittere figuram, aliud figuram esse.
但接纳图形是一回事,本身是图形又是另一回事。
neque enim verebor explicandae rei gratia frequentiorem eiusdem nominis repetitionem.
为了解释清楚这件事,我不会害怕更频繁地重复相同的名称。
§9.1.25quare dabunt mihi aliquam in irascente, deprecante, miserante figuram, scio; sed non ideo irasci, misereri, deprecari figura erit.
因此,他们会向我指出在愤怒者、恳求者、怜悯者中存在某种图形,我知道这一点;但并不因此愤怒、怜悯、恳求就会成为图形。
Cicero quidem omnia orationis lumina in hunc locum congerit, mediam quandam, ut arbitror, secutus viam: ut neque omnis sermo schema iudicaretur neque ea sola, quae haberent aliquam remotam ab usu communi fictionem, sed quae essent clarissima et ad movendum auditorem valerent plurimum; quem duobus ab eo libris tractatum locum ad litteras subieci, ne fraudarem legentes iudicio maximi auctoris.
西塞罗确实把言语的所有光彩都堆积到了这个地方,在我看来,他走了一条某种折中的路线:既不让所有的言说都被判定为图式,也不让那些仅有某种远离日常使用的虚构的东西被判定为图式,而是让那些最清晰且对打动听众有最大效力的东西被这样判定;关于他用两卷书探讨的这一处地方,我已将其逐字附在下面,免得剥夺读者了解这位最伟大作者之判断的机会。
§9.1.26in tertio de Oratore ita scriptum est: in perpetua autem oratione, cum et coniunctionis levitatem et numerorum, quam dixi, rationem tenuerimus, tum est quasi luminibus distinguenda et frequentanda omnis oratio sententiarum atque verborum.
在《论雄辩家》第三卷中写道:“但在连续的演讲中,当我们既保持了连接的平滑,又保持了我所说过的韵律的理法时,那么整个演讲就必须用思想和词语的所谓光彩来点缀和充实。
§9.1.27nam et commoratio una in re permultum movet et illustris explanation rerumque, quasi gerantur, sub aspectum paene subiectio, quae et in exponenda re plurimum valet et ad illustrandum id quod exponitur et ad amplificandum, ut iis qui audient illud quod augebimus, quantum efficere oratio poterit, tantum esse videatur;
因为在同一个事物上停留能大为打动人,对事物的清晰阐明以及几乎将事物置于眼前的呈现(好似它们正在发生一样)也是如此,这在阐述事物、使被阐述的事物鲜明以及放大它方面都有极大的效力,从而使我们放大的事物,在听众看来,就像言语所能达到的极限一样宏大;”

词汇与语法注释

  1. 9.1.19qua non observatur — qua 是关系副词,此处意为“以不被察觉的方式”或“通过不被察觉的途径”。它源于夺格,省略了先行词(如 via 等)。
  2. 9.1.20simulanti variantique conatus — conatus 是复数宾格,作为分词 simulanti 和 variantique 的宾语。而 simulanti 和 variantique 是单数与格的现在分词(名词性用法),作为无人称动词句 datur 的与格补足语,即不定式 incurrere 的逻辑主语。
  3. 9.1.21quanto plus orationis ipsius vultus — quanto 是伴随比较级的差异夺格,而主句的动词(对应前文 valent 的 valebit 或 valeat)被省略,构成一个反问句:“言论自身的面貌……又将起多大作用呢?”
  4. 9.1.25quem duobus ab eo libris tractatum locum — quem... locum 使用了关系代词的形容词性用法并置于句首,将先行词 locus 引入关系从句。整句作为直接宾语(“他用两卷书探讨的这一处地方……”)指向主动词 subieci。

引用这一段

昆提利安, 雄辩术原理 §9.1.19-9.1.27. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi1002.phi001.humanitext-lat2:9.1.19-9.1.27

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。