§9.1.19ut vero natura prius est concipere animo res quam enuntiare, ita de iis figuris ante est loquendum, quae ad mentem pertinent;
しかし、自然において事物を心で構想することがそれを表明することよりも先であるように、精神に関わるあの図形について先に語らねばならない。
quarum quidem utilitas cum magna, tum multiplex, in nullo non orationis opere vel clarissime lucet.
それらの有用性は確かに、偉大であると同時に多様であり、弁論のいかなる作品においてもこの上なく明白に輝いている。
nam etsi minime videtur pertinere ad probationem, qua figura quidque dicatur, facit tamen credibilia quae dicimus et in animos iudicum, qua non observatur, irrepit.
なぜなら、いかなる図形によって各々のことが言われるかは、立証にはほとんど関係がないように思われるものの、我々が言うことを信用しうるものにし、気づかれない経路を通って裁判官たちの心に入り込むからである。
§9.1.20namque ut in armorum certamine adversos ictus et rectas ac simplices manus cum videre, tum etiam cavere ac propulsare facile est, aversae tectaeque minus sunt observabiles, et aliud ostendisse quam petas artis est, sic oratio, quae astu caret, pondere modo et impulsu proeliatur;
というのも、武器の戦いにおいて正面からの打撃や真っ直ぐで単純な手の動きは見ることもしのぐことも退けることも容易であるが、逸らされた打撃や隠された打撃は気づかれにくく、狙うものとは別のものを示すことが技術であるように、そのように、計略を欠いた弁論は、重みと衝撃だけで戦う。
simulanti variantique conatus in latera atque in terga incurrere datur et arma avocare et velut nutu fallere.
これに対して、攻撃を装い、変化させる者には、側面や背後に攻め入り、武器をそらし、いわば合図によって欺くことが許されるのである。
§9.1.21iam vero adfectus nihil magis ducit.
さらに、感情をこれほど導くものは他にない。
nam si frons, oculi, manus multum ad motum animorum valent, quanto plus orationis ipsius vultus ad id, quod efficere intendimus, compositus? plurimum tamen ad commendationem facit, sive in conciliandis agentis moribus sive ad promerendum actioni favorem sive ad levandum varietate fastidium sive ad quaedam vel decentius indicanda vel tutius.
なぜなら、もし額や目や手が心の感動に大いに効力を持つならば、我々が達成しようと意図することに合わせて整えられた、弁論自体の顔立ち(表現)はどれほど大きな効力を持つだろうか。 しかしそれは、弁論を行う者の人柄を好ましいものにすることにおいても、弁論に対する支持を勝ち得ることにおいても、多様性によって退屈を和らげることにおいても、あるいは特定の事柄をより上品に、あるいはより安全に指示することにおいても、引き立てのために最大の働きをする。
§9.1.22sed antequam, quae cuique rei figura conveniat, ostendo, dicendum est nequaquam eas esse tam multas quam sint a quibusdam constitutae.
しかし、いかなる図形がそれぞれの事柄に適しているかを示す前に、それらは特定の学者たちによって規定されたほどには決して多くはないということを言わねばならない。
neque enim me movent nomina illa, quae fingere utique Graecis promptissimum est.
というのも、ギリシア人たちが作り出すことがこの上なく得意であるあの名称は、私を動かさないからである。
§9.1.23ante omnia igitur illi, qui totidem figuras putant quot adfectus, repudiandi, non quia adfectus non sit quaedam qualitas mentis, sed quia figura, quam non communiter, sed proprie nominamus, non sit simplex rei cuiuscunque enuntiatio.
それゆえ、何よりもまず、感情の数と同じだけの図形があると考えている人々は拒絶されねばならない。 それは、感情が精神の特定の性質ではないからではなく、我々が一般的ではなく厳密に名付ける図形が、いかなる事柄であれ単純な表明ではないからである。
quapropter in dicendo irasci, dolere, misereri, timere, confidere, contemnere non sunt figurae, non magis quam suadere, minari, rogare, excusare.
したがって、語る際において、怒ること、悲しむこと、憐れむこと、恐れること、信頼すること、軽蔑することは図形ではない。 勧めること、脅すこと、頼むこと、弁解することが図形でないのと同様である。
§9.1.24sed fallit parum diligenter intuentes, quod inveniunt in omnibus his locis figuras et earum exempla ex orationibus excerpunt.
しかし、不十分にしか観察しない人々を誤らせるのは、彼らがこれらすべての箇所に図形を見出し、弁論からそれらの例を抜き出すということである。
neque enim pars ulla dicendi est, quae non recipere eas possit.
実際、弁論のいかなる部分もそれらを受け入れることができないわけではない。
sed aliud est admittere figuram, aliud figuram esse.
しかし、図形を受け入れることと、図形自体であることとは別である。
neque enim verebor explicandae rei gratia frequentiorem eiusdem nominis repetitionem.
私は、事柄を説明するために、同じ名称を頻繁に繰り返すことを恐れはしないだろう。
§9.1.25quare dabunt mihi aliquam in irascente, deprecante, miserante figuram, scio;
それゆえ、怒る者、懇願する者、憐れむ者の中に何らかの図形があることを彼らは私に示すだろう、そのことは知っている。
sed non ideo irasci, misereri, deprecari figura erit.
しかし、だからといって怒ること、憐れむこと、懇願することが図形になるわけではない。
Cicero quidem omnia orationis lumina in hunc locum congerit, mediam quandam, ut arbitror, secutus viam: ut neque omnis sermo schema iudicaretur neque ea sola, quae haberent aliquam remotam ab usu communi fictionem, sed quae essent clarissima et ad movendum auditorem valerent plurimum;
キケロは確かに、弁論のあらゆる輝きをこの箇所に集めており、私の考えるところでは、ある種の中間の道を進んでいる。 すなわち、すべての言説がスケーマと判定されることもなく、また、日常の使用から遠く離れた何らかの創作を持つものだけがそう判断されるのでもなく、極めて明白であり、聞き手を動かすために最大の効力を持つものがそう判断されるようにしたのである。
quem duobus ab eo libris tractatum locum ad litteras subieci, ne fraudarem legentes iudicio maximi auctoris.
彼によって二つの書で扱われたこの箇所を、私は文字通りに以下に付加した。 最も偉大な著者の判断を読む人々から奪わないために。
§9.1.26in tertio de Oratore ita scriptum est: in perpetua autem oratione, cum et coniunctionis levitatem et numerorum, quam dixi, rationem tenuerimus, tum est quasi luminibus distinguenda et frequentanda omnis oratio sententiarum atque verborum.
『弁論家について』第3巻には次のように書かれている。 「しかし、連続する弁論においては、私が述べた接続の滑らかさと韻律の理法の双方を維持した上で、そのとき、すべての弁論は、思念と言葉のいわば輝きによって彩られ、満たされねばならない。
§9.1.27nam et commoratio una in re permultum movet et illustris explanation rerumque, quasi gerantur, sub aspectum paene subiectio, quae et in exponenda re plurimum valet et ad illustrandum id quod exponitur et ad amplificandum, ut iis qui audient illud quod augebimus, quantum efficere oratio poterit, tantum esse videatur;
なぜなら、一つの事柄にとどまることも大いに動かすし、物事の鮮明な説明や、それがあたかも行われているかのように、ほぼ視界の下に置くことも同様である。 これは事柄を説明することにおいて極めて効力があり、説明されることを鮮明にすること、およびそれを増幅することにおいても大いに効力があり、その結果、私たちが誇張するその事柄が、聞き手にとって、弁論が成し遂げうる限りの大きさであるように思われるほどである。 」