§8.3.12quare, quidquid erit sententiis populare, verbis nitidum, figuris iucundum, translationibus magnificum, compositione elaboratum, velut institor quidam eloquentiae intuendum et paene pertractandum dabit.
因此,无论是在思想上迎合大众的,在言词上华丽的,在修辞上令人愉悦的,在比喻上宏伟的,还是在结构上精心雕琢的,他都会像言语的行商一样,将其展示出来以供观赏和几乎抚摸。
nam eventus ad ipsum, non ad causam refertur.
因为其结果是归于他自己,而不是归于诉讼本身。
§8.3.13at ubi res agitur et vera dimicatio est, ultimus sit famae locus.
但是,当处理实际案件且是真正的战斗时,名誉的地位应当是最后的。
praeterea ne decet quidem, ubi maxima rerum momenta versantur, de verbis esse sollicitum.
此外,当最重大的关头被讨论时,为言词而焦虑甚至是不体面的。
Neque hoc eo pertinet, ut in his nullus sit ornatus, sed uti pressior et severior et minus confessus, praecipue materiae accommodatus.
这并不是说在这些诉讼中不应该有任何修饰,而是修饰应当更加克制、更加严谨、不那么明显,并且特别适应于主题。
§8.3.14nam et in suadendo sublimius aliquid senatus, concitatius populus, et in iudiciis publicae capitalesque causae poscunt accuratius dicendi genus.
因为在劝说中,元老院要求某种更崇高的东西,而人民则要求更具煽动性的东西;在审判中,公诉和涉及死刑的案件要求更精确的言说类型。
at privatum consilium causasque paucorum, ut frequenter accidit, calculorum purus sermo et dissimilis curae magis decuerit.
然而,私下的咨询以及如经常发生的那样,涉及少数计算的案件,纯洁且不露雕琢痕迹的言语更为合适。
an non pudeat certam creditam periodis postulare aut circa stillicidia adfici aut in mancipii redhibitione sudare?
难道在要求确定的信托财产时使用周期句,或者为雨水滴落而动感情,或者在退还奴隶的诉讼中流汗,不令人感到羞耻吗?
§8.3.15sed ad propositum.
但回到正题。
et quoniam orationis tam ornatus quam perspicuitas aut in singulis verbis est aut in pluribus positus, quid separata, quid iuncta exigant, consideremus.
既然言论的修饰和清晰度要么在于单个词,要么在于多个词的组合,那么让我们考虑独立的词和结合的词各有什么要求。
quanquam enim rectissime traditum est, perspicuitatem propriis, ornatum translatis verbis magis egere, sciamus nihil ornatum esse quod sit improprium.
因为虽然最正确地流传下来的说法是,清晰度更需要专有词,而修饰更需要比喻词,但我们应当知道,任何不恰当的东西都不能成为修饰。
§8.3.16sed cum idem frequentissime plura significent (quod συνωνυμία vocatur), iam sunt aliis alia honestiora, sublimiora, nitidiora, iucundiora, vocaliora.
但是,既然相同的含义最频繁地由多个词来表示(这被称为“同义性”),那么某些词已经比其他词更显高尚、更崇高、更华丽、更令人愉悦、更响亮。
nam ut syllabae e litteris melius sonantibus clariores sunt, ita verba e syllabis magis vocalia et, quo plus quodque spiritus habet, auditu pulchrius.
因为正如由发音更好的字母组成的音节更清晰一样,由更好的音节组成的词也更响亮,且每个词含有的气音越多,听起来就越优美。
Et quod facit syllabarum, idem verborum quoque inter se copulatio, ut aliud alii iunctum melius sonet.
音节结合所产生的效果,词与词之间的结合也同样产生,使得一个词与另一个词相连时听起来更好。
diversus tamen usus.
然而,其用法是多种多样的。
§8.3.17nam rebus atrocibus verba etiam ipso auditu aspera magis convenient.
因为对于残暴的事情,即使听起来粗糙的词也更为合适。
at universum quidem optima simplicium creduntur, quae aut maxime exclamant aut sono sunt iucundissima.
但在总体上,单音词中最好的被认为是那些最响亮或声音最令人愉悦的词。
et honesta quidem turpibus potiora semper nec sordidis unquam in oratione erudita locus.
高雅的词总是优于卑俗的词,在有学问的言论中绝无下流词汇的立足之地。
§8.3.18clara illa atque sublimia plerumque materiae modo discernenda sunt.
那些光辉和崇高的词,大抵只能根据主题的程度来区分。
quod alibi magnificum, tumidum alibi, et quae humilia circa res magnas, apta circa minores videntur.
在某处显得宏伟的东西,在另一处显得浮夸;在重大事情中显得卑下的东西,在较小的事情中显得合适。
ut autem in oratione nitida notabile humilius verbum et velut macula, ita a sermone tenui sublime nitidumque discordat fitque corruptum, quia in plano tumet.
正如在华丽的言论中,一个较卑下的词是显眼的且如同一块污点一样,崇高和华丽的词与平易的言辞也不相容,并因在平坦之处膨胀而变得不自然。
§8.3.19quaedam non tam ratione quam sensu iudicantur, ut illud,
"
caesa iungebant foedera porca,
"
fecit elegans fictio nominis, quod si fuisset porco, vile erat.
某些事情不是靠理智而是靠感觉来判断的,例如: “他们用屠宰的雌豚缔结盟约,” 这是名词的优雅选择所产生的效果;因为如果是“雄豚”,那就显得粗俗了。
at quibusdam ratio manifesta est.
但在某些事情上,理智是显而易见的。
risimus, et merito nuper poetam, qui dixerat
"
praetextam in cista mures rosere camilli.
我们最近嘲笑了一位诗人,这是理所当然的,他曾说: “卡米斯的老鼠咬坏了箱子里的宽边托加。
"
At Vergilii miramur illud, §8.3.20"
saepe exiguus mus.
” 相反,我们赞美维吉尔的这句: “经常是微小的老鼠。
"
Nam epitheton proprium effecit, ne plus exspectaremus, et casus singularis magis decuit, et clausula ipsa unius syllabae non usitata addidit gratiam.
” 因为合适的形容词使我们不再期待更多,单数形式也更为合适,而且单音节这一不寻常的句尾本身增添了优雅。
imitatus est itaque utrumque Horatius,
"
nascetur ridiculus mus. "
因此,荷拉修斯模仿了这两者: “一只滑稽的老鼠将会诞生。
§8.3.21nec augenda semper oratio sed summittenda nonnunquam est.
” 此外,言论不应总是高扬,而应时常降温。
vim rebus aliquando verborum ipsa humilitas adfert.
言词本身的卑微有时会给事物带来力量。
an, cum dicet in Pisonem Cicero, cum tibi tota cognatio serraco advehatur, incidisse videtur in sordidum nomen, non eo contemptum hominis, quem destructum volebat, auxisse? et alibi, caput opponis, cum eo coruscans.
当西塞罗在《反皮索》中说,“当你所有的亲属都用货车运送给你时”,他似乎是陷入了卑俗的名词,还是借此增加了对那个他想要摧毁的人的蔑视? 在别处他也说:“你探出你的头,并用它闪烁着。
§8.3.22unde interim gratus fit iocis decor, qualis est ille apud M. Tullium pusio, qui cum maiore sorore cubitabat, et, Flavius, qui cornicum oculos confixit, et pro Milone illud Heus tu Rufio, et Erucius Antoniaster.
” 由此,有时玩笑会产生令人愉快的优雅,例如马尔库斯·图里乌斯作品中的那个“和姐姐一起睡觉的小男孩”,以及“刺穿乌鸦眼睛的弗拉维乌斯”,在《为米罗辩护》中的那句“喂,你,鲁菲奥”,以及“模仿安东尼的埃鲁基乌斯”。
id tamen in declamatoribus est notabilius laudarique me puero solebat, da patri panem; et in eodem, etiam canem pascis.
然而,这在学校的演说家中间更为显著,在我还是个孩子的时候,这些话常受到赞美:“给父亲面包”;在同一场景中还有:“你甚至喂狗。
§8.3.23res quidem praecipue in scholis anceps et frequenter causa risus, nunc utique, cum haec exercitatio procul a veritate seiuncta laboret incredibili verborum fastidio ac sibi magnam partem sermonis absciderit.
” 这一做法在学校里确实是特别危险且经常引起嘲笑的,尤其是在现在,因为这种远离现实的演练正承受着对词汇难以置信的挑剔之苦,并且为自己砍掉了语言的大部分。