Humanitext Reader

昆提利安 · 雄辩术原理 §8.2.1-8.2.13

用词的贴切与明晰及对晦涩的避免

第 219 段,共 366 段 · 拉丁语

内容简介

昆体良对保证演讲语言明晰性的“贴切”的多重定义进行了分类和整理,同时警告了由古语、地方性表达和同音异义词所带来的晦涩之弊端。

§8.2.1perspicuitas in verbis praecipuam habet proprietatem, sed proprietas ipsa non simpliciter accipitur.
言语的明晰性首先要求“贴切”,但贴切本身并不是单一地被理解的。
primus enim intellectus est sua cuiusque rei appellatio, qua non semper utemur; nam et obscena vitabimus et sordida et humilia.
因为首要的理解是每个事物自身的名称,而我们并不总是使用它;因为我们也会避免猥亵、粗俗和卑微的话语。
§8.2.2sunt autem humilia infra dignitatem rerum aut ordinis.
然而,卑微是指低于事物或等级尊严的话语。
in quo vitio cavendo non mediocriter errare quidam solent, qui omnia quae sunt in usu, etiamsi causae necessitas postulet, reformidant; ut ille, qui in actione Hibericas herbas, se solo nequiquam intelligente, dicebat, nisi irridens hanc vanitatem Cassius Severus spartum dicere eum velle indicasset.
在避免这种缺点时,有些人常常犯下不小的错误,他们害怕所有常用的词汇,即使案件的迫切需要有所要求;就像那个人在辩护中说“伊比利亚草”,结果只有他自己白白地理解,要不是卡西乌斯·塞维鲁嘲笑这种虚荣,指出他是想说“埃斯帕托草”的话。
§8.2.3nec video quare clarus orator duratos muria pisces nitidius esse crediderit quam ipsum id quod vitabat.
我也看不出,为什么一位著名的演说家会认为“用盐水腌制的鱼”比他所规避的那个词本身更优雅。
In hac autem proprietatis specie, quae nominibus ipsis cuiusque rei utitur, nulla virtus est, at quod ei contrarium est, vitium.
然而,在直接使用每个事物自身名称的这种贴切中,并没有什么优点可言,而与之相反的则是缺点。
id apud nos improprium, ἄκυρον apud Graecos vocatur, quale est, §8.2.4tantum sperare dolorem, aut, quod in oratione Dolabellae emendatum a Cicerone adnotavi, mortem ferre, aut, qualia nunc laudantur a quibusdam, quorum est, de cruce verba ceciderunt.
这在我们这里被称为“不贴切”,在希腊人那里被称为“无约束”,例如: “期望如此大的痛苦”,或者,正如我在多拉贝拉的演说中注意到被西塞罗修改的那样,“带来死亡”,或者是现在被某些人赞美的词句,他们的作品中有“言语从十字架上坠落”。
non tamen quidquid non erit proprium, protinus et improprii vitio laborabit, quia primum omnium multa sunt et Graece et Latine non denominata.
然而,并非所有不贴切的东西都会立即承受不贴切的缺陷,因为首先,在希腊语和拉丁语中都有许多事物是没有命名的。
§8.2.5nam et, qui iaculum emittit, iaculari dicitur, qui pilam aut sudem, appellatione privatim sibi adsignata caret; et ut, lapidare quid sit, manifestum est, ita glebarum testarumque iactus non habet nomen.
因为发射标枪的人被称为“投标枪”,而投掷球或木桩的人则缺少一个专门指派给他的名称;正如“掷石”是什么意思显而易见一样,投掷泥块和陶片却没有专名。
§8.2.6unde abusio, quae κατάχρησις dicitur, necessaria.
因此,“滥用”(即转用)是必要的。
translatio quoque, in qua vel maximus est orationis ornatus, verba non suis rebus accommodat.
隐喻也是如此,在隐喻中或许存在着言语的最大装饰,它将词语应用于非其固有的事物上。
quare proprietas non ad nomen, sed ad vim significandi refertur nec auditu, sed intellectu perpendenda est.
因此,贴切并不是指词语本身,而是指其表意的力量,且不应凭听觉、而应凭理解来衡量的。
§8.2.7secundo modo dicitur proprium inter plura, quae sunt eiusdem nominis, id unde cetera ducta sunt; ut vertex est contorta in se aqua vel quidquid aliud similiter vertitur, inde propter flexum capillorum pars summa capitis, ex hoc id quod in montibus eminentissimum.
在第二种方式中,在具有相同名称的多个事物里,其他事物所源自的那个词被称为“贴切的”;例如,“vertex”(漩涡)是指自身旋转的水,或任何其他以类似方式旋转的事物,由此由于头发的旋转,它指代头顶,再由此指代山中最突出的顶峰。
recte dixeris haec omnia vertices, proprie tamen unde initium est.
你可以正确地将所有这些称为“vertices”(顶点),但严格来说,贴切的词源于其起点。
§8.2.8sic soleae et turdi pisces et cetera.
诸如作为鱼类的“soleae”(鳎鱼)和“turdi”(濑鱼)等也是如此。
tertius est huic diversus modus, cum res communis pluribus in uno aliquo habet nomen eximium, ut carmen funebre proprie nenia et tabernaculum ducis augurale.
第三种是与此不同的一种方式,当许多事物所共有的东西在某一个特定事物中具有卓越的名称时,例如丧礼之歌严格来说是“nenia”(哀歌),将军的帐篷是“augurale”(占卜帐篷)。
item, quod commune et aliis nomen intellectu alicui rei peculiariter tribuitur, ut urbem Romam accipimus et venales novicios et Corinthia aera, cum sint urbes aliae quoque et venalia multa et tam aurum et argentum quam aes Corinthium.
同样,当一个与其他事物共有的名称,在理解中被特指地赋予某一个事物时,例如我们理解“城市”是指罗马,“新买的奴隶”是指“novicios”,“哥林多金属”是指哥林多青铜,尽管也有其他城市,也有许多待售之物,且金和银也和青铜一样有哥林多的。
sed ne in his quidem virtus oratoris inspicitur.
但即使在这些事物中,也无法看出雄辩家的美德。
§8.2.9at illud iam non mediocriter probandum, quod hoc etiam laudari modo solet, ut proprie dictum, id est, quo nihil inveniri possit significantius: ut Cato dixit, C. Caesarem ad evertendam rem publicam sobrium accessisse; ut Virgilius deductum carmen, et Horatius acrem tibiam Hannibalemque dirum.
但另一种情况已经非常值得赞许,这种方式也常常被赞美为“贴切的说法”,也就是说,找不到比这更有表现力的词了:正如卡托所说,“盖乌斯·凯撒在清醒时着手推翻共和国”;又如维吉尔所说的“精织的诗歌”,以及哈拉提乌斯所说的“尖锐的笛声”和“可怕的汉尼拔”。
§8.2.10in quo modo illud quoque est a quibusdam traditum proprii genus ex appositis (epitheta dicuntur): ut dulcis musti et cum dentibus albis.
在这种方式中,也有一些人传授了源自修饰语(被称为“形容词”)的贴切:例如“甜新酒的”和“带着白牙的”。
de quo genere alio loco dicendum est.
关于这一类,必须在另一个地方讨论。
§8.2.11etiam quae bene translata sunt propria dici solent.
此外,那些隐喻得当的词也常被称为贴切。
interim autem quae sunt in quoque praecipua proprii locum accipiunt, ut Fabius inter plures imperatorias virtutes cunctator est appellatus.
然而在此期间,每个事物中最主要的部分占据了贴切的位置,正如法比乌斯在诸多将领美德中被称为“拖延者”。
possunt videri verba, quae plus significant quam eloquuntur, in parte ponenda perspicuitatis; intellectum enim adiuvant.
那些比它们所表达的含义更丰富的词语,似乎可以被置于明晰性的一部分;因为它们有助于理解。
ego tamen libentius emphasim retulerim ad ornatum orationis, quia non ut intelligatur efficit, sed ut plus intelligatur.
然而,我更愿意将“含蓄”(即强调)归因于言语的装饰,因为它起的作用不是让人理解,而是让人理解得更多。
§8.2.12at obscuritas fit verbis iam ab usu remotis: ut si commentarios quis pontificum et vetustissima foedera et exoletos scrutatus auctores id ipsum petat ex his quae inde contraxerit, quod non intelliguntur.
另一方面,晦涩是由已经脱离日常使用的词语造成的:就像某人如果研究了祭司的档案、最古老的盟约和过时的作者,并从他由此收集到的内容中,恰恰追求它们不被理解这一特点。
hinc enim aliqui famam eruditionis adfectant, ut quaedam soli scire videantur.
因为有些人由此附庸风雅以图博学之名,好显得只有他们自己知道某些事情。
§8.2.13fallunt etiam verba vel regionibus quibusdam magis familiaria vel artium propria, ut Atabulus ventus et navis saccaria et in malo cosanum.
那些在某些地区更为人熟知或属于某些艺术特有的词汇也会误导人,例如“阿塔布鲁斯风”、“麻袋运输船”以及在栀杆上的“科萨奴姆”。
quae vel vitanda apud iudicem ignarum significationum earum vel interpretanda sunt, sicut in his, quae homonyma vocantur: ut, taurus animal sit an mons an signum in coelo an nomen hominis an radix arboris, nisi distinctum non intelligetur.
对于不了解其含义的法官,这些词要么应该避免,要么需要加以解释,就像在那些被称为同音异义词的事物中一样:例如,除非加以区分,否则“taurus”是指动物、山脉、天空中的星座、人的名字还是树的根,都是无法被理解的。

词汇与语法注释

  1. 8.2.2se solo nequiquam intelligente — 带有现在分词“intelligente”的夺格独立结构(ablative absolute),表示伴随状况:“在只有他自己(徒劳地)理解的情况下”。“nequiquam”(徒劳地)表明这种理解因无法传达给听众而在辩论中毫无效果。
  2. 8.2.2nisi irridens hanc vanitatem Cassius Severus spartum dicere eum velle indicasset — 使用虚拟式过去完成时“indicasset”的过去相反虚拟条件句。“如果不是卡西乌斯……指出的话(他就一直这样说了)”。主句动词“dicebat”采用直陈式未完成过去时,以增强动作正在发生且若无干预就此结束的逼真感。
  3. 8.2.3duratos muria pisces nitidius esse crediderit — 间接疑问从句“clare ... crediderit”(虚拟式完成时)内部的带对格不定式结构(A.C.I.)。对格主语为“duratos muria pisces”(用盐水腌制的鱼),不定式为“nitidius esse”(更为优雅),其中“nitidius”作为中性单数比较级形容词充当表语。
  4. 8.2.7proprie tamen unde initium est — 省略了动词(如“dicitur”或“vertex est”)。整句意为“然而,严格来说,贴切的(是指)源头起步之处”。通过补全省略的部分,与前句“recte dixeris haec omnia vertices”形成对比进行理解。

引用这一段

昆提利安, 雄辩术原理 §8.2.1-8.2.13. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi1002.phi001.humanitext-lat2:8.2.1-8.2.13

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。