§8.2.1perspicuitas in verbis praecipuam habet proprietatem, sed proprietas ipsa non simpliciter accipitur.
단어에 있어서 명료함은 무엇보다도 ‘적절성’을 지니지만, 적절성 자체가 단순하게 이해되는 것은 아니다.
primus enim intellectus est sua cuiusque rei appellatio, qua non semper utemur;
왜냐하면 첫 번째 이해는 각 사물에 대한 고유한 명칭인데, 우리가 그것을 항상 사용하는 것은 아니기 때문이다.
nam et obscena vitabimus et sordida et humilia.
실로 우리는 외설스럽고 천하고 비천한 것들을 피할 것이다.
§8.2.2sunt autem humilia infra dignitatem rerum aut ordinis.
한편 비천한 것이란 사물이나 지위의 품격 아래에 있는 것이다.
in quo vitio cavendo non mediocriter errare quidam solent, qui omnia quae sunt in usu, etiamsi causae necessitas postulet, reformidant;
이러한 결점을 피하는 데 있어서, 비록 소송의 필요성이 그것을 요구할지라도 일상적으로 쓰이는 모든 단어를 기피하여 적지 않게 잘못을 범하는 이들이 있다.
ut ille, qui in actione Hibericas herbas, se solo nequiquam intelligente, dicebat, nisi irridens hanc vanitatem Cassius Severus spartum dicere eum velle indicasset.
예를 들어, 어떤 변론에서 ‘이베리아의 풀’이라고 말한 사람이 그러했는데, 그 자신만이 헛되이 이해하고 있었을 뿐이며, 만일 카시우스 세베루스가 이러한 허세를 비웃으며 그가 ‘스파르툼’을 말하고자 했던 것임을 밝히지 않았다면 그대로 묻혔을 것이다.
§8.2.3nec video quare clarus orator duratos muria pisces nitidius esse crediderit quam ipsum id quod vitabat.
또한 유명한 연설가가 염수에 절인 물고기라고 말하는 것이 그가 피하고자 했던 그 단어 자체보다 더 우아하다고 믿은 이유를 나는 알지 못하겠다.
In hac autem proprietatis specie, quae nominibus ipsis cuiusque rei utitur, nulla virtus est, at quod ei contrarium est, vitium.
그러나 각 사물의 이름 자체를 사용하는 이러한 종류의 적절성에는 아무런 미덕이 없으나, 그 반대되는 것은 결점이다.
id apud nos improprium, ἄκυρον apud Graecos vocatur, quale est,
이는 우리들 사이에서는 부적절, 그리스인들 사이에서는 아키론이라 불리는데, 다음과 같은 것이다.
§8.2.4tantum sperare dolorem, aut, quod in oratione Dolabellae emendatum a Cicerone adnotavi, mortem ferre, aut, qualia nunc laudantur a quibusdam, quorum est, de cruce verba ceciderunt.
“그토록 큰 고통을 희망하다”라거나, 혹은 내가 돌라벨라의 연설에서 키케로에 의해 수정된 것으로 주목했던 “죽음을 인도하다”라거나, 또는 오늘날 어떤 이들에 의해 찬양받고 있는 구절들, 이를테면 그들의 작품에 나오는 “십자가에서 말들이 떨어졌다”와 같은 것이다.
non tamen quidquid non erit proprium, protinus et improprii vitio laborabit, quia primum omnium multa sunt et Graece et Latine non denominata.
그러나 적절하지 않은 모든 것이 곧바로 부적절이라는 결함으로 고통받는 것은 아니다. 왜냐하면 무엇보다도 그리스어와 라텐어 모두에서 명명되지 않은 것들이 많기 때문이다.
§8.2.5nam et, qui iaculum emittit, iaculari dicitur, qui pilam aut sudem, appellatione privatim sibi adsignata caret;
왜냐하면 투창을 던지는 사람은 ‘야쿨라리’라 불리지만, 공이나 말뚝을 던지는 사람은 자신에게 개별적으로 부여된 명칭을 결여하고 있기 때문이다.
et ut, lapidare quid sit, manifestum est, ita glebarum testarumque iactus non habet nomen.
또한 ‘라피다레’가 무엇인지는 분명하지만, 흙덩이나 옹기 조각을 던지는 것에는 명칭이 없는 것과 같다.
§8.2.6unde abusio, quae κατάχρησις dicitur, necessaria.
그러므로 ‘아부시오’, 즉 카타크레시스라고 불리는 것이 필요하게 된다.
translatio quoque, in qua vel maximus est orationis ornatus, verba non suis rebus accommodat.
연설의 가장 큰 장식이 있는 은유 역시 단어들을 그 고유한 사물에 맞추는 것은 아니다.
quare proprietas non ad nomen, sed ad vim significandi refertur nec auditu, sed intellectu perpendenda est.
따라서 적절성은 단어에 귀속되는 것이 아니라 의미하는 힘에 귀속되며, 귀가 아니라 지성으로 평가되어야 한다.
§8.2.7secundo modo dicitur proprium inter plura, quae sunt eiusdem nominis, id unde cetera ducta sunt;
두 번째 방식에 따르면, 동일한 이름을 가진 여러 사물들 중에서 다른 사물들이 그로부터 유래한 근원이 ‘적절함’이라 불린다.
ut vertex est contorta in se aqua vel quidquid aliud similiter vertitur, inde propter flexum capillorum pars summa capitis, ex hoc id quod in montibus eminentissimum.
예컨대 ‘베르텍스’는 소용돌이치는 물이나 그와 유사하게 회전하는 다른 어떤 것인데, 그로부터 머리카락의 꼬임 때문에 머리 꼭대기를 의미하게 되었고, 이로부터 산에서 가장 높이 솟은 곳을 의미하게 되었다.
recte dixeris haec omnia vertices, proprie tamen unde initium est.
이 모든 것을 ‘베르텍스’라 부르는 것은 옳지만, 엄밀히 적절한 것은 그 시작이 유래한 곳이다.
§8.2.8sic soleae et turdi pisces et cetera.
물고기인 ‘솔레아이’나 ‘투르디’ 등등이 그러하다.
tertius est huic diversus modus, cum res communis pluribus in uno aliquo habet nomen eximium, ut carmen funebre proprie nenia et tabernaculum ducis augurale.
세 번째는 이와는 다른 방식인데, 많은 것에 공통된 사물이 어떤 한 가지에서 탁월한 이름을 갖는 경우이다. 예를 들어 상장가는 엄밀히 ‘네니아’라 하고, 장군의 천막은 ‘아우구랄레’라 하는 것과 같다.
item, quod commune et aliis nomen intellectu alicui rei peculiariter tribuitur, ut urbem Romam accipimus et venales novicios et Corinthia aera, cum sint urbes aliae quoque et venalia multa et tam aurum et argentum quam aes Corinthium.
마찬가지로, 다른 것들과도 공통된 이름이 이해 속에서 어떤 사물에 고유하게 부여되는 경우인데, 우리가 ‘도시’라고 하면 로마를, ‘새로 산 노예’라고 하면 노비키오스를, ‘코린토스의 금속’이라고 하면 코린토스의 청동을 이해하는 것과 같다. 다른 도시들도 존재하고 파는 물건들도 많으며, 금과 은 역시 청동만큼이나 코린토스의 것이 존재함에도 그러하다.
sed ne in his quidem virtus oratoris inspicitur.
그러나 이러한 것들에서조차 변론가의 장점이 관찰되는 것은 아니다.
§8.2.9at illud iam non mediocriter probandum, quod hoc etiam laudari modo solet, ut proprie dictum, id est, quo nihil inveniri possit significantius: ut Cato dixit, C. Caesarem ad evertendam rem publicam sobrium accessisse; ut Virgilius deductum carmen, et Horatius acrem tibiam Hannibalemque dirum.
그러나 다음의 것은 이미 적지 않게 찬양받아야 할 것이며, 이 역시 ‘적절하게 말해진 것’ 즉 그보다 더 의미 깊은 것을 찾을 수 없는 방식으로 찬양받는 것이 상례이다. 예를 들어 카토가 “가이우스 카이사르는 국가를 전복하기 위해 맨정신으로 다가갔다”라고 말한 것이나, 베르길리우스가 “자아낸 시”라고 하고, 호라티우스가 “날카로운 피리”와 “무시무시한 한니발”이라고 한 것과 같다.
§8.2.10in quo modo illud quoque est a quibusdam traditum proprii genus ex appositis (epitheta dicuntur): ut dulcis musti et cum dentibus albis.
이러한 방식 안에는 수식어(에피테타라고 불린다)로부터 오는 적절성의 종류 또한 어떤 이들에 의해 전해진다. 예컨대 “달콤한 햇포도주의”라거나 “하얀 이빨을 가진”과 같은 것이다.
de quo genere alio loco dicendum est.
이 종류에 대해서는 다른 곳에서 이야기해야 한다.
§8.2.11etiam quae bene translata sunt propria dici solent.
또한 잘 은유된 것들도 적절하다고 불리는 것이 보통이다.
interim autem quae sunt in quoque praecipua proprii locum accipiunt, ut Fabius inter plures imperatorias virtutes cunctator est appellatus.
한편 각 사물에서 가장 뛰어난 점들이 적절한 것의 자리를 차지하기도 하는데, 예컨대 파비우스가 여러 장수로서의 미덕 중에서 ‘지연자’라 불린 것과 같다.
possunt videri verba, quae plus significant quam eloquuntur, in parte ponenda perspicuitatis;
표현하는 것보다 더 많은 것을 의미하는 단어들은 명료성의 범주에 놓여야 할 것처럼 보일 수 있다.
intellectum enim adiuvant.
왜냐하면 그것들은 이해를 돕기 때문이다.
ego tamen libentius emphasim retulerim ad ornatum orationis, quia non ut intelligatur efficit, sed ut plus intelligatur.
그러나 나는 ‘함축’을 차라리 연설의 장식으로 돌리고자 하는데, 왜냐하면 그것은 이해되게 만드는 것이 아니라 더 많이 이해되게 만들기 때문이다.
§8.2.12at obscuritas fit verbis iam ab usu remotis: ut si commentarios quis pontificum et vetustissima foedera et exoletos scrutatus auctores id ipsum petat ex his quae inde contraxerit, quod non intelliguntur.
반면에 모호함은 이미 상용에서 멀어진 단어들에 의해 생긴다. 예컨대 어떤 이가 사제들의 기록이나 아주 오래된 조약들, 그리고 닳아 없어진 저술가들을 조사하여 거기서 찾아낸 것들로부터 바로 이해되지 않는다는 사실 자체를 추구하는 경우이다.
hinc enim aliqui famam eruditionis adfectant, ut quaedam soli scire videantur.
실로 이로부터 어떤 이들은 어떤 것들을 자신들만이 아는 것처럼 보임으로써 박식함의 명성을 가장하려 든다.
§8.2.13fallunt etiam verba vel regionibus quibusdam magis familiaria vel artium propria, ut Atabulus ventus et navis saccaria et in malo cosanum.
특정 지역에 더 친숙한 단어나 기술 고유의 단어들 또한 오해를 낳는다. 예컨대 ‘아타불루스 바람’이라거나 ‘자루 운반선’, 그리고 돛대의 ‘코사눔’과 같은 것이다.
quae vel vitanda apud iudicem ignarum significationum earum vel interpretanda sunt, sicut in his, quae homonyma vocantur: ut, taurus animal sit an mons an signum in coelo an nomen hominis an radix arboris, nisi distinctum non intelligetur.
이것들은 그러한 의미들을 모르는 재판관 앞에서는 피해야 하거나 혹은 설명되어야 하는데, 이는 ‘동음이의어’라 불리는 것들에서 그러한 것과 같다. 예컨대 ‘타우루스’가 동물인지, 산인지, 하늘의 별자리인지, 사람의 이름인지, 아니면 나무의 뿌리인지 구별되지 않으면 이해되지 않을 것이다.