§7.4.22et locum multipliciter, in civitate tyrannis assueta an libera semper, in arce an domi; et quomodo factum sit, ferro an veneno; et quo tempore, bello an pace, cum depositurus esset eam potestatem an cum aliquid novi sceleris ausurus.
此外,(褒奖发起的)地点也从多方面被考量:是在习惯于僭主统治的城邦还是在始终自由的城邦,是在卫城还是在私邸;以及是如何进行的,是用刀剑还是用毒药;以及在什么时间,是在战争中还是在和平中,是在僭主即将放弃权力之时,还是在企图进行某种新罪恶之时。
habent in meritis gratiam periculum quoque et difficultas.
在功绩中,危险与困难同样能赢得感激。
§7.4.23similiter liberalitas a quo profecta sit, refert.
同样,慷慨之举由谁发起也至关重要。
nam in paupere gratior quam in divite, dante beneficium quam reddente, patre quam orbo.
因为在穷人身上比在富人身上、在施恩者身上比在报恩者身上、在父亲身上比在无子嗣者身上,这种慷慨更令人欢欣。
item in quam rem dederit et quo tempore et quo animo, id est, num in aliquam spem suam; similiter alia.
同样,他是为了什么事而给予、在什么时间以及抱着什么心态,即是否怀有他自己的某种期望;其他情况也是如此。
et ideo qualitas maxime oratoris recipit operam, quia in utramque partem plurimum est ingenio loci, nec usquam tantum adfectus valent.
因此,性质的地位最能容纳雄辩家的心血,因为在对立的两方中,才华都有极大的发挥空间,而且情感在任何地方都没有如此大的力量。
§7.4.24nam coniectura extrinsecus quoque adductas frequenter probationes habet et argumenta ex materia sumit; quale quidque videatur eloquentiae est opus; hic regnat, hic imperat, hic sola vincit.
因为推测的地位也经常包含从外部引入的证据,并从素材中获取论据;而每个事物显得如何,则是雄辩术的工作;雄辩术在此称王,在此主宰,在此单凭自身赢得胜利。
huic parti subiungit Verginius causas abdicationis, dementiae, malae tractationis, orbarum nuptias indicentium.
维尔吉尼乌斯将废黜、发狂、虐待以及孤女被迫结婚的诉讼附属于这一部分。
nam et fere sic accidit, inventique sunt, qui has materias officiorum vocarent.
事实上情况也大致如此,甚至有人将这些素材称为“关于义务的素材”。
§7.4.25sed alios quoque nonnunquam leges hae recipiunt status.
但这些法律有时也会接纳其他的地位。
nam et coniectura est aliquando in plerisque horum, cum se vel non fecisse vel bona mente fecisse contendunt Cuius generis exempla sunt multa.
因为在这些诉讼的大多数中,当他们争辩说自己要么没有做,要么是出于善意而做的时候,有时也会存在推测。 这类情况的例子很多。
et quid sit dementia ac mala tractatio, finitur.
而且什么构成发狂和虐待,也是被定义的。
nam leges iuris plerumque quaestiones praecurrere solent, sed ex quibus causae non fiat status.
因为法律权利的问题通常走在前面,但诉讼的地位并不是由这些问题构成的。
§7.4.26quod tamen facto defendi non poterit, iure nitetur: et quot et quibus causis abdicare non liceat, et in quae crimina malae tractationis actio non detur, et cui accusare dementiae non permittatur.
然而,无法用事实进行辩护的部分,则将依赖于法律:包括在多少种以及在何种情况下不允许废黜,在何种罪行中不给予虐待的起诉权,以及谁不被允许指控他人发狂。
§7.4.27abdicationum formae sunt duae, altera criminis perfecti, ut si abdicetur raptor, adulter, altera velut pendentis et adhuc in condicione positi, quales sunt, in quibus abdicatur filius, quia non pareat patri.
废黜的形式有两种,一种是针对既遂之罪,例如废黜掠夺者、奸通者;另一种则处于未决状态且仍置于某种条件之中,例如因不听从父亲而被废黜的儿子。
illa semper asperam abdicantis actionem habet; immutabile est enim, quod factum est; haec ex parte blandam et suadenti similem; mavult enim pater non abdicare; at pro filiis in utroque genere summissam et ad satisfaciendum compositam.
前者在废黜者一方总是伴随着严厉的诉讼,因为已成的事实是无法改变的;后者在一定程度上是温和且带有劝说性质的,因为父亲更希望不废黜儿子;但在两种类型中,代表儿子一方的辩护都应当是谦逊的,并旨在寻求和解。
§7.4.28A quo dissensuros scio, qui libenter patres figura laedunt; quod non ausim dicere nunquam esse faciendum, potest enim materia incidere, quae hoc exigat; certe vitandum est, quotiens aliter agi potest.
我知道,那些乐于用修辞文彩伤害父亲的人会对此持有异议;我不敢说这绝对不应该做,因为确实可能出现需要这样做的素材;但只要能用其他方式处理,就必须予以避免。
sed de figuris alio libro tractabimus.
关于修辞文彩,我们将在另一本书中探讨。
§7.4.29non dissimiles autem abdicationum actionibus sunt malae tractationis actiones; nam et ipsae habent eandem in accusationibus moderationem.
此外,虐待诉讼与废黜诉讼并无二致;因为它们在指控中也具有相同的节度。
dementiae quoque iudicia aut propter id, quod factum est, aut propter id quod adhuc fieri vel non fieri potest instituuntur.
关于发狂的审判也是如此,要么是因为已经发生的事,要么是因为仍有可能发生或不发生的事而设立的。
§7.4.30et actor in eo, quod factum est, liberum habet impetum, sic tamen ut factum accuset, ipsius patris tanquam valetudine lapsi misereatur; in eo vero, cuius libera mutatio est, diu roget et suadeat et novissime dementiam ration queratur obstare, non mores: quos quanto magis in praeteritum laudaverit, tanto facilius probabit morbo esse mutatos.
原告对于已经发生的事可以自由地进行攻击,但方式应当是:指控其行为,同时怜悯父亲本人,视其为因疾病而失足;然而,对于仍可自由改变的事,应当长期请求和劝说,最后再抱怨是发狂阻碍了理性,而非其品行:原告过去越是称赞他的品行,就越容易证明其已因疾病而改变。
§7.4.31reus, quotiens causa patietur, debebit esse in defensione moderatus, quia fere ira et concitatio furori sunt similia.
只要案情允许,被告在辩护中应当保持节制,因为愤怒和激动几乎与狂乱无异。
omnibus is commune est, quod rei non semper defensione facti, sed excusatione ac vena frequenter utuntur.
所有这些诉讼的共同点在于,被告并不总是诉诸行为的辩护,而是经常诉诸辩解与宽恕。
est enim domestica disceptatio, in qua et semel peccasse et per errorem et levius, quam obiiciatur, absolutioni nonnunquam sufficit.
因为这是家庭内部的争论,在其中,仅犯错一次、因失误而犯错、以及犯错比指控的要轻,有时就足以获得无罪宣告。
§7.4.32sed alia quoque multa controversiarum genera in qualitatem cadunt. iniuriarum; quanquam enim reus aliquando fecisse negat, plerumque tamen haec actio facto atque animo continetur.
但还有许多其他类型的争议也属于性质的地位。 例如侵害诉讼;因为虽然被告有时会否认其行为,但大多数情况下,这种起诉仍取决于行为和意图本身。