§4.2.110non modo ad bellom sed ne ad minimam quidem suspicionem belli.
不仅不是为了战争,甚至连对战争的极其微小的怀疑也没有。
Et cum esset indicaturo satis, Q. Ligarius nullo se implicari negotio passus est, adiecit, domum spectans, ad suos redire cupiens.
而且,即使对于一个仅仅准备陈述事实的人来说已经足够了——“昆图斯·利加里乌斯不容许自己卷入任何事务”——他还是补充道,“他望着家乡,渴望回到自己的人身边”。
ita quod exponebat, et ratione fecit credibile et adfectu quoque implevit.
通过这种方式,他不仅用理性使他所陈述的事情可信,而且还使其充满了情感。
§4.2.111quo magis miror eos, qui non putant utendum in narratione adfectibus.
因此,我更感到惊讶的是那些认为不应该在叙述中使用情感的人。
qui si hoc dicunt, non diu neque ut in epilogo, mecum sentiunt; effugiendae sunt enim morae.
如果他们说的是“不要冗长,也不要像在结语中那样”,那他们与我意见一致;因为拖延是必须避免的。
ceterum cur ego iudicem nolim, dum eum doceo, etiam movere?
然而,为什么我不应当在向法官说明案情的同时,也去感动他呢?
§4.2.112cur, quod in summa parte sum actionis petiturus, non in primo statim rerum ingressu, si fieri potest, consequar? cum praesertim etiam in probationibus faciliorem sim animum eius habiturus occupatum vel ira vel miseratione.
如果可能的话,我为什么不应该在叙述事实的刚开始时,就去争取我在辩护的最后部分所要达到的目的呢? 特别是由于,一旦法官的心灵被愤怒或怜悯所占据,在接下来的论证过程中,我将更容易引导他的心灵。
§4.2.113an non M. Tullius circa verbera civis Romani omnis brevissime movet adfectus, non solum condicione ipsius, loco iniuriae, genere verberum, sed animi quoque commendatione? summum enim virum ostendit qui, cum virgis caederetur, non ingemuerit, non rogaverit, sed tantum ciuem Romanum esse se cum invidia caedentis et fiducia iuris clamaverit.
难道马尔库斯·图利乌斯在关于鞭打罗马公民的描写中,不是用极简短的笔墨调动了所有的情感吗? 不仅通过当事人本身的境遇、侵害发生的地点、鞭打的形式,而且还通过对其精神的赞赏。 因为他展现了一个极高尚的人,他在遭受鞭笞时没有呻吟,没有求饶,而只是带着对施暴者的痛恨和对法律的信任,大声宣告自己是罗马公民。
§4.2.114quid? Philodami casum nonne cum per totam expositionem incendit invidia, tum in supplicio ipso lacrimis implevit, cum flentes non tam narraret quam ostenderet patrem de morte filii, filium de patris?
还有,在菲洛达莫斯的惨剧中,他难道不仅在整个叙述过程中燃起了人们的愤恨,而且在处刑本身中使人流下了眼泪吗? 当时他与其说是在叙述,不如说是在展现他们哭泣的场景:父亲为儿子的死,儿子为父亲的死而痛哭。
§4.2.115quid ulli epilogi possunt magis habere miserabile? serum est enim advocare iis rebus adfectum in peroratione, quas securus narraveris; adsuevit illis iudex iamque eas sine motu mentis accipit, quibus commotus novis non est, et difficile est mutare animi habitum semel constitutum.
有什么结语能比这更具有悲剧色彩呢? 因为在结语中才为你以平淡态度叙述过的事情唤起情感,已经太迟了;法官已经对这些事情习以为常,如今他能毫无心理波动地接受这些他在事情新鲜时就未曾为之动容的事,而且一旦形成的心态是很难改变的。
§4.2.116ego vero (neque enim dissimulabo iudicium meum, quamquam id, quod sum dicturus, exemplis magis quam praeceptis ullis continetur) narrationem, ut si ullam partem orationis, omni qua potest gratia et venere exornandam puto.
但我自己(因为我不会隐瞒我的判断,尽管我将要说的内容更多存在于实例中,而非存在于任何规则中)认为,叙述应该像辩词的任何其他部分一样,用它所能拥有的一切优雅和魅力来加以装饰。
sed plurimum refert, quae sit natura eius rei quam exponimus.
但至关重要的是,我们所陈述的事情的性质是什么。
§4.2.117in parvis ergo, quales sunt fere privatae, sit ille presses et velut applicitus rei cultus, in verbis summa diligentia; quae in locis impetu feruntur et circumiectae orationis copia latent, hic expressa et, ut vult Zeno, sensu tincta esse debebunt; compositio dissimulata quidem sed tamen quam iucundissima; §4.2.118figurae non illae poeticae et contra rationem loquendi auctoritate veterum receptae (nam debet esse quam purissimus sermo), sed quae varietate taedium effugiant et mutationibus animum levent, ne in eundem casum similem compositionem, pares elocutionum tractus incidamus.
因此,在细小的案件中(民事诉讼大抵如此),应当使用克制、且好比是贴合事件本身的装饰,在措辞上要极度用心;那些在其他段落中因气势澎湃而被带过、或隐没在周围言论的丰富之中的词句,在这里必须清晰表达,并且如芝诺所愿,要“染上感觉”;结构虽要隐蔽,但仍要尽可能悦耳;修辞格不要用那些诗意的、且因古人的权威才被接受的违反语言规则的修辞格(因为语言应当尽可能纯洁),而是要用那些通过多样性来避免厌烦,并通过变化来缓解心灵疲劳的修辞格,以免我们陷入相同的格、相似的句子结构、或者均等的表达长度。
caret enim ceteris lenociniis expositio et, nisi commendetur hac venustate, iaceat necesse est.
因为陈述缺乏其他的粉饰,如果不通过这种美感来推荐,就必然会显得平淡无奇。
§4.2.119nec in ulla parte intentior est index, eoque nihil recte dictum perit.
而且法官在任何其他部分都没有像在叙述时那样专注,因此任何妥当的表达都不会流失。
praeterea nescio quomodo etiam credit facilius, quae audienti iucunda sunt, et voluptate ad fidem ducitur.
此外,不知为何,听众更容易相信那些令他们愉悦的事情,并因感到愉悦而被引导去确信。
§4.2.120ubi vero maior res erit, et atrocia invidiose et tristia miserabiliter dicere licebit, non ut consumantur adfectus, sed ut tamen velut primis lineis designentur, ut plane, qualis futura sit imago rei, statim appareat.
然而,当事件更为重大时,我们将被允许用愤慨来描绘残暴之事,用悲悯来描绘悲伤之事,这并非为了耗尽情感,而是为了好比是用最初的线条勾勒出轮廓,从而使事情未来的画面是怎样的,能够立即清晰地呈现出来。
§4.2.121ne sententia quidem velut fatigatum intentione stomachum iudicis reficere dissuaserim, maxime quidem brevi interiectione, qualis est illa, fecerunt servi Milonis, quod suos quisque servos in tali re facere voluisset, interim paulo liberiore, qualis est illa, nubit genero socrus, nullis auspicibus, nullis auctoribus,
我甚至不反对用格言来使法官因高度专注而好比是感到疲惫的心情重新振作起来,特别是通过简短的插入句,例如“米隆的奴隶们做了每个人在那种情况下都希望自己的奴隶去做的事”;有时也可以用稍微自由一些的句子,例如“岳母嫁给了女婿,没有占卜者,没有赞助人”。