Humanitext Reader

昆提利安 · 雄辩术原理 §3.6.84-3.6.95

理性与法律争点的区分及实务中的组合

第 83 段,共 366 段 · 拉丁语

内容简介

阐述了诉讼移转和原告视角的争点结构,将其分为理性和法律两类争点,并讨论了在实际诉讼中如何组合或选择多个争点。

§3.6.84hinc illae quaestiones sive actiones sive translationes.
由此产生了那些(法律上的)问题、诉讼或移转。
sunt enim quaedam non laudabilia non natura sed iure concessa, ut in XII tabulis debitoris corpus inter creditores dividi licuit, quam legem mos publicus repudiavit; et aliquid aequum sed prohibitum iure, ut libertas testamentorum.
因为有些事情依天性并不值得称赞,但依法律却是允许的,如在《十二表法》中允许在债权人之间分割债务人的身体,而这一法律被社会习俗所废弃;也有一些事情依天性是公正的,但依法律却被禁止,如遗言的自由。
§3.6.85accusatori nihilo plura intuenda sunt, ut probet factum esse, hoc esse factum, non recte factum, iure se intendere.
原告需要注视的事情也决不更多,即证明行为已发生、发生的是这一行为、该行为非正当地做出,以及自己是依法提起诉讼。
ita circa species easdem lis omnis versabitur translatis tantum aliquando partibus, ut in causis, quibus de praemio agitur, recte factum petitor probat.
因此,所有的诉讼都将围绕这些相同的种类展开,只是有时角色发生移转,例如在争夺奖赏的诉讼中,请求者需证明行为是正当地做出的。
§3.6.86haec quattuor velut proposita formaeque actionis, quae tum generales status vocabam, in duo (ut ostendi) genera discedunt rationale et legale.
作为诉讼行为的提议和形式的这四者,我先前称之为一般的争点,它们(如我所表明的)分为两类:理性的和法律的。
rationale simplicius est, quia ipsius tantum naturae contemplatione constat.
理性的较为简单,因为它仅由对天性本身的考察构成。
itaque in eo satis est ostendisse coniecturam, finitionem, qualitatem.
因此,在其中,只要表明推测、定义和性质就足够了。
§3.6.87legalium plures sint species necesse est, propterea quod multae sunt leges et varias habent formas.
法律争点的种类必然更多,因为法律繁多且形式各异。
alia est cuius verbis nitimur, alia cuius voluntate, alias nobis, cum ipsi nullam habeamus, adiungimus, alias inter se comparamus, alias in diversum interpretamur.
有的法律是我们依凭其条文,有的法律我们依凭其意图;有的法律是在我们自己没有任何(有利)法律时,将它们与我们联系起来;有的法律我们相互比较;有的法律我们做出不同的解释。
§3.6.88sic nascuntur haec velut simulacra ex illis tribus, interim simplicia, interim et mixta, propriam tamen faciem ostendentia, ut scripti et voluntatis, quae sine dubio aut qualitate aut coniectura continentur, et syllogismos, qui est maxime qualitatis, et leges contrariae, quae iisdem, quibus scriptum et voluntas, constant, et ἀμφιβολία, quae semper coniectura explicatur.
如此便从那三种(理性争点)中产生了这些可以说是类似的争点,它们时而简单,时而混合,但展现出其特有的面貌。 例如“条文与意图”,毫无疑问它们包含在性质或推测中;以及“类推(三段论)”,它主要属于性质;以及“相反的法律”,它们由与“条文与意图”相同的要素构成;以及“两义性”,它总是通过推测来解释。
§3.6.89finitio quoque utrique generi, quodque rerum quodque scripti contemplatione constat, communis est.
“定义”对于这两类也是共通的,无论是由事物的考察还是由条文的考察构成的定义。
haec omnia, etiamsi in illos tres status veniunt, tamen, quia (ut dixi) habent aliquid velut proprium, videntur demonstranda discentibus, et permittendum ea dicere vel status legales vel quaestiones vel capita quaedam minora, dum sciant, nihil ne in his quidem praeter tria, quae praediximus, quaeri.
所有这些,即使它们归入那三个争点之中,但是(如我所说)因为它们具有某种可以说特有的性质,所以似乎应当向学习者展示,并且应当允许将它们称为法律争点、或问题、或某些较小的细目,只要他们知道,即使在这些之中,除了我们前述的三者之外,也无需探究其他任何事物。
§3.6.90at "quantum?" et "quam multum?" et "ad aliquid" et, ut nonnulli putarunt, comparativus non eandem rationem habent;
但是,“多少(量)”、“多少(数)”、“关联”,以及如某些人所认为的“比较”,并不具有相同的理据;因为这些不应归于法律的多样性,而应归于纯粹的推论,因此它们必须总是被置于推测或性质的部门中,就像“以何种意图?
sunt enim haec non ad varietatem iuris sed ad solam rationem referenda, ideoque semper in parte aut coniecturae aut qualitatis ponenda sunt, ut "qua mente?" et "quo tempore?" et "quo loco?"
”、“在何种时间? ”、“在何种地点? ”一样。
§3.6.91sed de singulis dicemus quaestionibus, cum tractare praecepta divisionis coeperimus.
不过,关于个别的问题,我们将在开始探讨划分的规则时予以说明。
hoc inter omnes convenit, in causis simplicibus singulos status esse causarum, quaestionum autem, quae velut subiacent his et ad illud, quo iudicium continetur, referuntur, saepe in unam cadere plures posse;
以下这一点在所有人中是公认的:在单一的诉讼中,诉讼的争点各有一个;而对于作为基础并指向决定判决之点的“问题”,在同一个诉讼中往往可以包含多个。
§3.6.92etiam credo aliquando dubitari, quo statu sit utendum, cum adversus unam intentionem plura opponuntur; et sicut in colore dicitur narrationis, eum esse optimum, quem actor optime tueatur, ita hic quoque posse dici, eum statum esse faciendum, in quo tuendo plurimum adhibere virium possit orator;
我也相信,有时在面对一个主张而提出多项反驳时,应当使用哪一个争点会令人产生疑问;正如在叙述的“色调”中所说的,辩护人能最好地捍卫的色调就是最好的,因此在这里也可以说,应当确立辩论家在捍卫时能施展最大力量的那个争点。
§3.6.93ideoque pro Milone aliud Ciceroni agenti placuit aliud Bruto, cum exercitationis gratia componeret orationem, cum ille iure tanquam insidiatorem occisum et tamen non Milonis consilio dixerit, ille etiam gloriatus sit occiso malo cive:
正因为如此,在为米罗辩护时,实际辩护的西塞罗与为了练习而撰写演说辞的布鲁图斯采用了不同的策略:前者主张(克洛狄乌斯)作为伏击者被依法杀害,且并非出自米罗的预谋;而后者甚至以杀死了一个恶劣的市民而夸耀。
§3.6.94in coniunctis vero posse duos et tris inveniri vel diversos, ut si quis aliud se non fecisse, aliud recte fecisse defendat, vel generis eiusdem, ut si quis duo crimina neget.
但在复合诉讼中,确实可以发现两个或三个争点,或者是不同的争点,例如某人辩称自己没有做出某行为,而对另一行为辩称是正当地做出的;或者是同类的争点,例如某人否定两项指控。
§3.6.95quod accidit etiam, si de una re quaeratur aliqua sed eam plures petant, vel eodem iure ut proximitatis vel diverso, ut cum hic testamento, ille proximitate nitetur.
这也发生在争论某一个事物但有多个请求者的情况下,或者凭相同的权利(如近亲权),或者凭不同的权利(如一人凭遗嘱,另一人凭近亲权)。
quotiens autem aliud alii petitori opponitur, dissimiles esse status necesse est, ut in illa controversia:
但是,每当对不同的请求者提出不同的反驳时,争点也必然是不同的,就像在那个论争中一样。

词汇与语法注释

  1. 84debitoris corpus inter creditores dividi licuit — 指《十二表法》中残酷的债务处罚规定(在债权人之间分割债务人的身体)。对格不定词短语 `corpus ... dividi` 作为无人称动词 `licuit` 的主语(或补足语)发挥作用。
  2. 86haec quattuor velut proposita formaeque actionis ... genera discedunt — 句法结构分析:前置的名词短语 `haec quattuor ... actionis` 被关系从句 `quae ... vocabam` 修饰,作为整个句子的主语,与动词短语 `in duo ... genera discedunt` 相关联。
  3. 89quodque rerum quodque scripti contemplatione constat — 修饰前文 `utrique generi` 的插入性关系从句。`quodque` 是关系代词 `quod` 加上后缀 `-que`(意为“以及”或“各自”),在此对应 `utrique generi` 并列地解释为:“无论是基于事物考察而构成的类(理性类),还是基于条文考察而构成的类(法律类)”。
  4. 93cum ille iure tanquam insidiatorem occisum ... dixerit, ille etiam gloriatus sit — 相同的指示代词 `ille` 依次指代对比的两个人(前者指西塞罗,后者指布鲁图斯)。由引导让步/对比的连词 `cum`(虽然/而)所引导,动词 `dixerit` 和 `gloriatus sit` 采用虚拟语气。`occisum` 之后省略了 `esse`。
  5. 95quod accidit etiam, si de una re quaeratur aliqua — 中性单数主格关系代词 `quod` 指代前句的内容(发现两个或三个不同或同类的争点)。`aliqua` 是中性复数主格,作为 `quaeratur` 的主语(意为“某些事情”),而非修饰 `re` 的夺格阴性单数。

引用这一段

昆提利安, 雄辩术原理 §3.6.84-3.6.95. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi1002.phi001.humanitext-lat2:3.6.84-3.6.95

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。