Humanitext Reader

昆提利安 · 雄辩术原理 §3.11.1-3.11.14

问题、理由、判定点与紧要点的定义

第 96 段,共 366 段 · 拉丁语

内容简介

阐述了赫尔玛戈拉斯等人对修辞学构成要素(问题、理由、判定点、紧要点或支持点)的定义,并通过俄瑞斯忒斯等具体案例解释了它们在推测和性质争点中的关系与定位。

§3.11.1his inventis, intuendum deinceps Hermagorae videtur, quid sit quaestio, ratio, iudicatio, continens, vel, ut alii vocant, firmamentum.
在发现这些之后,赫尔玛戈拉斯认为接下来应当考察:什么是问题、理由、判定点、紧要点(或者如其他人所称的支持点)。
quaestio latius intelligitur omnis, de qua in utramque partem vel in plures partes dici credibiliter potest.
在更广泛的意义上,问题被理解为所有可以令人信服地在正反两方面或多个方面进行阐述的事物。
§3.11.2in iudiciali autem materia dupliciter accipienda est: altero modo, quo dicimus multas quaestiones habere controversiam, quo etiam minores omnes complectimur, altero, quo significamus summam illam, in qua causa vertitur;
然而,在司法诉讼的素材中,它应当从两方面来理解:一种方式是我们说一个争执包含许多问题,以此我们也包揽了所有较小的问题;另一种方式是我们指代案件围绕其展开的那个至关重要的问题。
de hac nunc loquor, ex qua nascitur status, an factum sit, §3.11.3quid factum sit, an recte factum sit.
我现在谈论的就是后者,争点正是由此产生:事实是否发生,做了什么,以及是否做得合理。
has Hermagoras et Apollodorus et alii plurimi scriptores proprie quaestiones vocant, Theodorus, ut dixi, capita generalia, sicut illas minores aut ex illis pendentes specialia.
赫尔玛戈拉斯、阿波罗多罗斯和极多其他著述家将这些统称为“问题”,而正如我所说,狄奥多鲁斯将它们称为“一般头目”,而将那些较小的或依附于它们的问题称为“特殊头目”。
nam et quaestionem ex quaestione nasci et speciem in species dividi convenit.
因为,从问题中产生问题,以及将一个种分割为多个种,都是极其自然的。
§3.11.4hanc igitur quaestionem veluti principalem vocant ζήτημα.
因此,他们将这个可以说是主要的问题称为 ζήτημα。
ratio autem est, qua id, quod factum esse constat, defenditur.
而理由,则是对已确认为既成事实的行为进行辩护的依据。
et cur non utamur eodem, quo sunt usi omnes fere, exemplo? Orestes matrem occidit, hoc constat;
我们为什么不使用几乎所有人都在使用的同一个例子呢?
dicit se iuste fecisse: status erit qualitatis; quaestio, an iuste fecerit, ratio, quod Clytaemnestra maritum suum, patrem Orestis, occidit; hoc αἴτιον dicitur.
俄瑞斯忒斯杀死了母亲,这是既成事实;他声称自己做得很公正:争点将是性质争点;问题在于他是否做得很公正;理由是克吕泰涅斯特拉杀死了她自己的丈夫、俄瑞斯忒斯的父亲;这被称为 αἴτιον。
κρινόμενον autem iudicatio, an oportuerit vel nocentem matrem a filio occidi.
而 κρινόμενον 也就是判定点,即:即使母亲有罪,她是否应该被儿子杀死。
§3.11.5quidam diviserunt αἴτιον et αἰτίαν ut esset altera, propter quam iudicium constitutum est, ut occisa Clytaemnestra, altera, qua factum defenditur, ut occisus Agamemnon.
有些人区分了 αἴτιον 和 αἰτία,以便使其中一个是审判得以设立的原因(如克吕泰涅斯特拉被杀),另一个是为行为辩护的原因(如阿伽门农被杀)。
sed tanta est circa verba dissensio, ut alii αἰτίαν causam iudicii, αἴτιον autem facti vocent, alii eadem in contrarium vertant.
但关于这些词语的分歧如此之大,以至于有些人将 αἰτία 称为审判的原因,将 αἴ通称为行为的原因,而另一些人则将其颠倒过来。
Latinorum quidam haec initium et rationem vocaverunt, quidam utrumque eodem nomine appellant.
有些拉丁语著述家将这些称为“起点”和“理由”,有些则用同一个名字称呼这两者。
§3.11.6causa quoque ex causa, id est αἴτιον ἐξ αἰτίου nasci videtur, quale est: Occidit Agamemnonem Clytaemnestra, quia ille filiam communem immolaverat et captivam pellicem adducebat.
原因似乎也产生于原因,即 αἴτιον ἐξ αἰτίου,例如:“克吕泰涅斯特拉杀死了阿伽门农,因为他祭献了他们共同的女儿,并且带回了一个被俘的妾。
iidem putant et sub una quaestione plures esse rationes, ut si Orestes et alteram adferat causam matris necatae, quod responsis sit impulsus; quot autem causas faciendi, totidem iudicationes; nam et haec erit iudicatio, an responsis parere debuerit.
”这些人还认为,在一个问题之下可以有多个理由,例如如果俄瑞斯忒斯又提出杀死母亲的另一个原因,即他是受到神谕的促使;而行为的原因有多少个,判定点就有多少个;因为“他是否应该服从神谕”也将是一个判定点。
§3.11.7sed et una causa plures habere quaestiones et iudicationes (ut ego arbitror) potest, ut in eo, qui, cum adulteram deprehensam occidisset, adulterum, qui tum effugerat, postea in foro occidit.
但是(依我之见),单一的原因也可以拥有多个问题和判定点,例如某人在杀死了当场抓获的通奸妻子之后,又在后来的广场上杀死了当时逃脱的奸夫。
causa enim est una, adulter fuit; quaestiones et iudicationes, an illo tempore, an illo loco licuerit occidere.
因为原因只有一个,即“他曾是通奸者”;而问题和判定点则是,在那个时间、或在那个地点,杀死他是否是被允许的。
§3.11.8sed sicut, cum sint plures quaestiones omnesque suos status habeant, causae tamen status unus sit, ad quem referuntur omnia, ita iudicatio maxime propria, de qua pronuntiatur.
但是,正如虽然有多个问题且它们都各有其争点,但案件的争点却只有一个,所有事物都指向它,同样,被宣判的也只有一个最特有的判定点。
§3.11.9συνέχον autem (quod, ut dixi, continens alii, firmamentum alii putant, Cicero firmissimam argumentationem defensoris et adpositissimam ad iudicationem) quibusdam id videtur esse, post quod nihil quaeritur, quibusdam id quod ad iudicationem firmissimum adfertur.
此外,συνέχον(正如我所说,有些人认为是紧要点,另一些人认为是支持点,西塞罗则认为是“辩护人最强有力且最切合判定点的论证”)在有些人看来是此后不再有任何疑问的事物,而在另一些人看来则是作为最强有力的依据呈交给判定点的事物。
§3.11.10causa facti non in omnes controversias cadit.
行为的原因并不适用于所有的争执。
nam quae fuerit causa faciendi, ubi factum negatur? at ubi causa tractetur, negant eodem loco esse iudicationem quo quaestionem, idque et in Rhetoricis Cicero et in Partitionibus dicit.
因为在行为被否认的地方,还能有什么做这件事的原因呢? 但是在讨论原因的地方,他们否认判定点与问题处于同一个位置,西塞罗在《修辞学》和《论辩章句》中都阐述了这一观点。
§3.11.11nam in coniectura est quaestio ex illo factum, non factum an factum sit.
因为在推测中,问题是“是由他做的还是没做”,即是否做了。
ibi ergo iudicatio, ubi quaestio, quia in eadem re prima quaestio et extrema disceptatio.
因此,判定点就在问题所在之处,因为在同一个事物中存在着最初的问题和最终的争论。
at in qualitate, matrem Orestes occidit: recte, non recte, an recte occiderit, quaestio nec statim iudicatio.
但在性质中,“俄瑞斯忒斯杀死了母亲:合理还是不合理”;“他是否合理地杀死了她”是问题,但并非立刻就是判定点。
quando ergo? ilia patrem meum occiderat;
那么判定点在什么时候产生呢?
sed non ideo tu matrem debuisti occidere; an debuerit, hic iudicatio.
“她杀死了我的父亲”;“但你不能因此就应该杀死你母亲”;“他是否应该这样做”,这里才是判定点。
§3.11.12Firmamentum autem verbis ipsius ponam: si velit Orestes dicere eiusmodi animum matris suae fuisse in patrem suum, in se ipsum ac sorores, in regnum, in famam generis et familiae, ut ab ea poenas liberi potissimum sui petere debuerint.
但关于支持点,我将用他自己的话来呈示:“如果俄瑞斯忒斯想要说,他母亲对待他父亲、对待他自己和姐妹们、对待王权、以及对待家族和家庭的名誉,其心思竟至于此,以至于最应当由她自己的孩子们来向她追讨惩罚。
§3.11.13utuntur alii et talibus exemplis: qui bona paterna consumpserit, ne contionetur;
” 其他人也使用这样的例子:“凡挥霍了父辈家产的人,不得在集会上发言。
in opera publica consumpsit;
”“他是为了公共事业而挥霍的。
quaestio, an, quisquis consumpserit, prohibendus sit: iudicatio, an, qui sic.
”问题是:是否凡挥霍者都应被禁止;判定点是:如此挥霍的人是否应该被禁止。
§3.11.14vel, ut in causa militis Arrunti, qui Lusium tribunum vim sibi inferentem interfecit, quaestio, an iure fecerit, ratio, quod is vim afferebat; iudicatio, an indemnatum, an tribunum a milite occidi oportuerit.
或者,如在兵士阿伦提乌斯的案件中,他杀死了对他施加暴力的护民官卢修斯:问题在于他这样做是否合乎法理;理由是对方当时正在施加暴力;判定点在于,一个未经审判的人,或者一个护民官,是否应该被一名兵士杀死。

词汇与语法注释

  1. §3.11.1intuendum deinceps Hermagorae videtur — 动形容词(等同于未来被动分词)`intuendum` 与未明示的 `esse` 构成被动迂回句式,与格的 `Hermagorae` 用作行为者与格。`videtur` 意为“似乎”,整句意为“在赫尔玛戈拉斯看来,接下来应当考察……”。
  2. §3.11.4cur non utamur — 现在时虚拟语气第一人称复数 `utamur` 与疑问词 `cur` 连用,构成虑疑虚拟语气,表达修辞性疑问:“我们为什么不使用……呢?”
  3. §3.11.11ex illo factum — 用于表示推测争点的带对格不定式句式,其中省略了不定式 `esse`(即 `factum [esse]`)。`ex illo` 意为“由他(被告)所做”,整句表达“这是由他所做的”。

引用这一段

昆提利安, 雄辩术原理 §3.11.1-3.11.14. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi1002.phi001.humanitext-lat2:3.11.1-3.11.14

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。