Humanitext Reader

昆提利安 · 雄辩术原理 §2.8.1-2.8.15

辨析学生的天赋与综合能力的培养

第 48 段,共 366 段 · 拉丁语

内容简介

阐述了教师发现学生天资与能力差异的重要性。作者认为,虽然应当因材施教以顺应天性,但对于有前途的未来雄辩家,不应仅局限于其擅长的单一领域,而必须全面培养其掌握所有必要的雄辩才能。

§2.8.1virtus praeceptoris haberi solet nec immerito diligenter in iis, quos erudiendos susceperit, notare discrimina ingeniorum et, quo quemque natura maxime ferat, scire.
人们通常认为,教师的优秀品质(这也确实当之无愧)在于勤勉地观察他所接纳和培养的学生的能力差异,并了解天性最能将每个人引向何处。
nam est in hoc incredibilis quaedam varietas nec pauciores animorum paene quam corporum formae.
因为这其中有着某种令人难以置信的多样性,心灵的形态几乎不亚于身体的形态。
§2.8.2quod intelligi etiam ex ipsis oratoribus potest, qui tantum inter se distant genere dicendi, ut nemo sit alteri similis, quamvis plurimi se ad eorum quos probabant imitationem composuerint.
这一点也可以从雄辩家们自身得到理解,他们在说话风格上彼此差异如此之大,以至于没有一个人是相似的,尽管大多数人都在努力去模仿他们所赞赏的人。
§2.8.3utile deinde plerisque visum est ita quemque instituere, ut propria naturae bona doctrina foverent et in id potissimum ingenia, quo tenderent, adiuvarentur;
其次,在大多数人看来,如此教育每个人是有益的:通过教学来培育天性特有的优点,并在才能所倾向的方向上给予最大程度的帮助。
ut si quis palaestrae peritus, cum in aliquod plenum pueris gymnasium venerit, expertus eorum omni modo corpus animumque discernat, cui quisque certamini praeparandus sit, §2.8.4ita praeceptorem eloquentiae, cum sagaciter fuerit intuitus, cuius ingenium presso limatoque genere dicendi, cuius acri, gravi, dulci, aspero, nitido, urbano maxime gaudeat, ita se commodaturum singulis, ut in eo, quo quisque eminet, provehatur;
这就像一个精通体育训练的人,来到一个满是少年的体育馆时,通过各种方式测试他们的身体和心灵,以辨别每个人应该为哪种比赛做准备;同样地,雄辩术的教师在敏锐地观察到,谁的才能最喜爱简练而润色的说话风格,谁的才能最喜爱犀利、庄重、温和、粗犷、华丽或儒雅的风格之后,将这样去适应每一个人,使每个人在他所杰出的领域里得到提升。
§2.8.5quod et adiuta cura natura magis evalescat, et qui in diversa ducatur neque in iis, quibus minus aptus est, satis possit efficere et ea, in quae natus videtur, deserendo faciat infirmiora.
因为天性在教育的帮助下会变得更加强大,而那些被引向不适合方向的人,既无法在他们不太适应的领域取得充分的成果,又会因为放弃了他们似乎天生适合的领域而使其变得更加微弱。
§2.8.6quod mihi (libera enim vel contra receptas persuasiones rationem sequenti sententia est) in parte verum videtur.
这在我看来(因为对于一个即便违背普遍接受的信念也追求理性的人来说,其意见是自由的)只是部分正确的。
nam proprietates ingeniorum dispicere prorsus necessarium est.
因为看清才能的特性的确是完全必要的。
§2.8.7in his quoque certum studiorum facere delectum nemo dissuaserit.
在这些特性中,谁也不会反对对学习的内容进行某种选择。
namque erit alius historiae magis idoneus, alius compositus ad carmen, alius utilis studio iuris, ut nonnulli rus fortasse mittendi.
因为有的人更适合历史,有的人适合诗歌创作,有的人对法律研究有用,而有些人也许应该被送到乡下去。
sic discernet haec dicendi magister, quomodo palaestricus ille cursorem faciet aut pugilem aut luctatorem aliudve quid ex iis, quae sunt sacrorum certaminum.
同样,雄辩术的教师也会这样区分这些,就像那位体育教师会把(某人)培养成奔跑者、拳击手、摔跤手,或者属于神圣竞技的其他竞技者一样。
§2.8.8verum ei, qui foro destinabitur, non in unam partem aliquam sed in omnia, quae sunt eius operis, etiam si qua difficiliora discenti videbuntur, elaborandum est.
但是,对于那些注定要走向法庭的人来说,不能只在某一个部分,而必须在属于这项工作的所有事情上努力,即使其中某些事情在学习者看来比较困难。
nam et omnino supervacua erat doctrina, si natura sufficeret.
因为如果天性已经足够,那么教学就完全是多余的了。
§2.8.9an si quis ingenio corruptus ac tumidus, ut plerique sunt, incident, in hoc eum ire patiemur? aridum atque ieiunum non alemus et quasi vestiemus? nam si quaedam detrahere necessarium est, cur non sit adiicere concessum?
或者,如果一个才能受损且华而不实的人(如大多数人那样)出现,我们会听任他在这条路上走下去吗? 对于干瘪而贫瘠的人,我们难道不给予滋养并赋予他外衣吗? 因为如果去掉某些东西是必要的,为什么不能允许添加呢?
§2.8.10neque ego contra naturam pugno.
我并不是在与天性作对。
non enim deserendum id bonum, si quod ingenitum est, existimo, sed augendum addendumque quod cessat.
因为我认为,如果有什么天生的优点,绝不应该放弃,而是应该增强并补足那些欠缺的部分。
§2.8.11an vero clarissimus ille praeceptor Isocrates, quem non magis libri bene dixisse quam discipuli bene docuisse testantur, cum de Ephoro atque Theopompo sic iudicaret, ut alteri frenis alteri calcaribus opus esse diceret, aut in illo lentiore tarditatem aut in illo paene praecipiti concitationem adiuvandam docendo existimavit, cum alterum alterius natura miscendum arbitraretur?
或者,那位极其著名的教师伊索克拉底——证明他能言善辩的不仅是他的著作,证明他善于教学的同样是他的弟子—— 在对埃福罗斯和狄奥彭波斯做出如此评价时,说一者需要缰绳,另一者需要马刺,难道他认为应该通过教学来助长那个较慢者的迟钝,或者助长那个几乎鲁莽者的急躁吗? 他难道不认为应该将一者的天性与另一者的天性融合起来吗?
§2.8.12imbecillis tamen ingeniis sane sic obsequendum sit, ut tantum in id, quo vocat natura, ducantur; ita enim, quod solum possunt, melius efficient.
然而,对于天资平庸(能力较弱)的学生,确实应当顺应天性,使他们仅被引导到天性所召唤的方向;因为这样他们才能更好地完成他们唯一能做的事情。
si vero liberalior materia contigerit et in qua merito ad spem oratoris simus aggressi, nulla dicendi virtus omittenda est.
但是,如果遇到了更优秀、更宽广的资质,并且我们在这资质中理所当然地抱有培养出雄辩家的希望而着手教育,那么任何雄辩的优点都不应被忽略。
§2.8.13nam licet sit aliquam in partem pronior, ut necesse est, ceteris tamen non repugnabit, atque ea cura paria faciet iis, in quibus eminebat;
因为,虽然他可能倾向于某一个部分(这是必然的),但他并不会抗拒其他部分,并且通过这种精心培育,他会使其他部分与他所杰出的部分并驾齐驱。
sicut ille (ne ab eodem exemplo recedamus) exercendi corpora peritus, non, si docendum pancratiasten susceperit, pugno ferire vel calce tantum aut nexus modo atque in iis certos aliquos docebit, sed omnia quae sunt eius certaminis.
正如那位精通身体训练的人(为了不脱离同一个例子),如果他接受并培养一个攀克拉辛运动员,他不会只教他用拳击打,或者只用脚踢,或者只教他摔跤中的某些技巧,而是会教属于该项竞技的一切。
erit qui ex his aliqua non possit: in id maxime quod poterit incumbet.
在这些人中,可能会有人无法做到其中某些部分,那时他将主要致力于他所能做的事情。
§2.8.14nam sunt haec duo vitanda prorsus: unum ne temptes quod effici non possit, alterum ne ab eo, quod quis optime facit, in aliud, ad quod minus est idoneus, transferas.
因为以下两点是必须完全避免的:一是不要尝试无法完成的事情;二是不要让某人从他做得最好的事情转向他不那么适合的另一件事情。
at si fuerit qui docebitur ille, quem adolescentes senem vidimus, Nicostratus, omnibus in eo docendi partibus similiter utetur, efficietque illum, qualis hic fuit, luctando pugnandoque, quorum utroque certamine iisdem diebus coronabatur, invictum.
但是,如果受教者是我们在年轻时见过的那个已届老年的尼科斯特拉托斯,教师将同样运用教育的各个部分,使他通过摔跤和拳击(在这两项竞技中,他曾在同一天内双双夺冠)而被塑造成像他曾经那样无敌的人物。
§2.8.15et quanto id magis oratoris futuri magistro providendum erit? non enim satis est dicere presse tantum aut subtiliter aut aspere, non magis quam phonasco acutis tantum aut mediis aut gravibus sonis aut horum etiam particulis excellere.
那么,未来雄辩家的教师难道不应该更远见地为之做准备吗? 因为仅仅说得简练、或精细、或粗犷是不够的,这就像发声训练师不能仅在低音、或中音、或高音,甚至不能仅在这些声音的某些片段上表现卓越。
nam sicut cithara ita oratio perfecta non est, nisi ab imo ad summum omnibus intenta nervis consentiat.
因为正如竖琴一样,完美的雄辩如果没有从最低音到最高音紧绷所有的弦(精神的努力)并达成和谐,就称不上完美。

词汇与语法注释

  1. 2.8.1virtus praeceptoris haberi solet — 主语是后文的不定式短语(notare, scire),而 virtus praeceptoris 作为 haberi 的谓语补足语(主格补语)。
  2. 2.8.4ita praeceptorem ... commodaturum — 依赖于 2.8.3 中的 "utile deinde plerisque visum est" 的带对格的不定式短语。它与 2.8.3 中的比较从句 "ut si quis... discernat"(正如……同样地……)构成宏大的呼应结构。
  3. 2.8.11an vero clarissimus ille praeceptor Isocrates — 整个句子的骨架是疑问句 "an vero Isocrates... existimavit...?",其中嵌套了关系从句(quem... testantur)、情况状语 cum 从句(cum... iudicaret)以及另一个表示原因或伴随状况的 cum 从句(cum... arbitraretur),皆修饰主句动词 "existimavit"。
  4. 2.8.13licet sit aliquam in partem pronior — 连词 "licet" 与虚拟式现在时 "sit" 连用,表示让步(即便……)。主句动词为直陈式将来时 "repugnabit" 和 "faciet"。

引用这一段

昆提利安, 雄辩术原理 §2.8.1-2.8.15. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi1002.phi001.humanitext-lat2:2.8.1-2.8.15

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。