Humanitext Reader

昆提利安 · 雄辩术原理 §2.2.1-2.2.15

修辞教师所应具备的品行与指导职责

第 38 段,共 366 段 · 拉丁语

内容简介

讨论了少年进入修辞学校时,作为导师的教师的品行与资质是至关重要的。教师应当怀有父母般的心肠,在道德上引导学生,并纠正教室内过度互相吹捧等弊端。

§2.2.1ergo cum ad eas in studiis vires pervenerit puer, ut, quae prima esse praecepta rhetorum diximus, mente consequi possit, tradendus eius artis magistris erit;
因此,当少年在学业中达到这样的力量,以至于能够领会我们所说的修辞学家的最初教导时,他就应当被交给这门艺术的教师。
§2.2.2quorum in prinis inspici mores oportebit.
在这些教师中,首先应当考察其品行。
quod ego non idcirco potissimum in hac parte tractare sum aggressus, quia non in ceteris quoque doctoribus idem hoc examinandum quam diligentissime putem, sicut testatus sum libro priore; sed quod magis necessariam eius rei mentionem facit aetas ipsa discentium.
我之所以着手在这一部分特别探讨这一点,并不是因为我认为在其他教师身上不需要同样极其认真地检验这一点,正如我在前一卷中所表明的那样,而是因为学习者自身的年龄使得提及此事更为必要。
§2.2.3nam et adulti fere pueri ad hos praeceptores transferuntur et apud eos iuvenes etiam facti perseverant; ideoque maior adhibenda tum cura est, ut et teneriores annos ab iniuria sanctitas docentis custodiat et ferociores a licentia gravitas deterreat.
因为几乎长成少年的孩子会被转交给这些教师,并且在他们那里甚至成长为青年并继续留下来;因此,那时必须给予更大的关注,以便教师的清廉能够保护较为稚嫩的年龄免受伤害,而其庄重能够阻止较为血气方刚的青年放纵无度。
§2.2.4neque vero sat est summam praestare abstinentiam, nisi disciplinae severitate convenientium quoque ad se mores astrinxerit.
然而,仅仅表现出极高的自律是不够的,除非通过严格的规律,他也约束那些来到他这里的学生的品行。
§2.2.5sumat igitur ante omnia parentis erga discipulos suos animum, ac succedere se in eorum locum, a quibus sibi liberi tradantur, existimet.
因此,他首先应当对弟子们抱有父母般的心肠,并认为自己接替了那些将孩子交托给自己的人的位置。
ipse nec habeat vitia nec ferat.
他自己既不应当有恶习,也不应当容忍恶习。
non austeritas eius tristis, non dissoluta sit comitas, ne inde odium hinc contemptus oriatur.
他的严厉不应当是阴郁的,他的和蔼也不应当是散漫的,以免前者产生怨恨,后者产生轻蔑。
plurimus ei de honesto ac bono sermo sit; nam quo saepius monuerit, hoc rarius castigabit.
他应当多谈论高尚和善良的事;因为他越经常告诫,惩罚就会越少。
minime iracundus, nec tamen eorum, quae emendanda erunt, dissimulator, simplex in docendo, patiens laboris, §2.2.6assiduus potius quam immodicus.
他绝不应当易怒,但也不应当对需要纠正的事物装作看不见,教学应当坦诚,能耐劳苦,应当勤勉而不是过度。
interrogantibus libenter respondeat, non interrogantes percontetur ultro.
对于提问者他应当乐于解答,对于不提问者他应当主动询问。
in laudandis discipulorum dictionibus nec malignus nec effusus, quia res altera taedium laboris, §2.2.7altera securitatem parit.
在赞美弟子的演说时,他既不应当吝啬,也不应当过分,因为前者会产生对劳动的厌倦,后者会产生懈怠。
in emendando, quae corrigenda erunt, non acerbus minimeque contumeliosus; nam id quidem multos a proposito studendi fugat, quod quidam sic obiurgant quasi oderint.
在纠正需要改正的地方时,他不应当刻薄,更不应当侮辱人;因为这确实会使许多人放弃学习的初衷,因为有些人责备起来就像是在仇恨一样。
§2.2.8ipse aliquid immo multa cotidie dicat, quae secum auditores referant.
他自己每天应当说一些、甚至许多能让听众带回去思考的话。
licet enim satis exemplorum ad imitandum ex lectione suppeditet, tamen viva illa, ut dicitur, vox alit plenius praecipueque eius praeceptoris, quem discipuli, si modo recte sunt instituti, et amant et verentur.
因为虽然阅读能为模仿提供充足的榜样,但所谓那生动的声音能更充分地滋养学生,尤其是那位如果弟子们受到正确教育就会既敬爱又畏惧的教师的声音。
vix autem dici potent, quanto libentius imitemur eos, quibus favemus.
我们很难用语言表达,我们是多么更乐意去模仿那些我们所喜爱的人。
§2.2.9minime vero permittenda pueris, ut fit apud plerosque, adsurgendi exultandique in laudando licentia; quin etiam iuvenum modicum esse, cum audient, testimonium debet.
但是,绝不应当允许少年像大多数地方那样,在赞美时有起立和跳跃的放任行为;甚至青年人在听讲时,他们的表示也应当是适度的。
ita fiet, ut ex iudicio praeceptoris discipulus pendeat, §2.2.10atque id se dixisse recte, quod ab eo probabitur, credat.
这样,弟子就会依赖教师的判断,并相信凡是被教师认可的,就是自己说得正确的。
illa vero vitiosissima, quae iam humanitas vocatur, invicem qualiacunque laudandi, cum est indecora et theatralis et severe institutis scholis aliena, tum studiorum perniciosissima hostis.
然而,那种现在被称为“人情”的、互相吹捧任何作品的极坏习惯,不仅是不体面的、戏剧化的、与管理严格的学校格格不入的,而且是学业最致命的敌人。
supervacua enim videntur cura ac labor, parata, quidquid effuderint, §2.2.11laude.
因为如果无论他们吐露出什么,赞美都已准备妥当,那么关注和劳苦就显得多余了。
vultum igitur praeceptoris intueri tam, qui audiunt, debent, quam ipse qui dicit; ita enim probanda atque improbanda discernet, §2.2.12si stilo facultas continget, auditione indicium.
因此,听众和说话者本人都应当注视教师的面容;因为只有这样,如果通过写作获得能力,通过听讲获得判断力,他才能辨别什么是应当赞许的,什么是应当反对的。
at nunc proni atque succincti ad omnem clausulam non exsurgunt modo uerum etiam excurrunt et cum indecora exultatione conclamant.
但现在他们前倾身体并做好了准备,在每一个句尾不仅起立,甚至奔跑出来,并带着不体面的狂喜大声喧哗。
id mutuum est et ibi declamationis fortuna.
这是相互的,而且那就是演练辩论的命运。
hinc tumor et vana de se persuasio usque adeo, ut illo condiscipulorum tumultu inflati, si parum a praeceptore laudentur, ipsi de illo male sentiant.
由此产生了傲慢和对自己虚妄的自信,甚至达到了这样的程度:由于同窗们的喧闹而膨胀起来,如果很少受到教师的赞扬,他们自己就会对教师产生不好的看法。
§2.2.13sed se quoque praeceptores intente ac modeste audiri velint; non enim iudicio discipulorum dicere debet magister sed discipulus magistri.
但是,教师们自己也应当希望自己被专注而谦逊地聆听;因为教师不应当根据弟子的判断来说话,而弟子应当根据教师的判断来说话。
quin, si fieri potest, intendendus animus in hoc quoque, ut perspiciat, quae quisque et quomodo laudet, et placere, quae bene dicet, non suo magis quam eorum nomine delectetur, qui recte iudicabunt.
而且,如果可能的话,也应当把心思放在这一点上:看清每个人在赞美什么以及如何赞美,并且为自己说得好的话受到欢迎而感到高兴,这不应当是为了他自己的名誉,而更应当是为了那些将做出正确判断的人。
§2.2.14pueros adolescentibus permixtos sedere, non placet mihi.
少年与青年混杂在一起坐,这是我不赞成的。
nam etiamsi vir talis, qualem esse oportet studiis moribusque praepositum, modestam habere potest etiam iuventutem, tamen vel infirmitas a robustioribus separanda est, et carendum non solum crimine turpitudinis verum etiam suspicione.
因为即使一个适合主管学业和品德的人能够使青年也保持规矩,但软弱者仍应当与强壮者分开,不仅应当免于丑行的罪责,而且应当免于嫌疑。
§2.2.15haec notanda breviter existimavi; nam ut absit ab ultimis vitiis ipse ac schola, ne praecipiendum quidem credo.
我认为这些应当简要地记录下来;因为至于他自己和学校应当远离最极端的恶习,我相信甚至不需要多作规定。
ac si quis est, qui flagitia manifesta in eligendo filii praeceptore non vitet, iam hinc sciat cetera quoque, quae ad utilitatem iuventutis componere conamur, esse sibi hac parte omissa supervacua.
如果有人在为儿子选择教师时,不避开明显的丑行,那么他从现在起就该知道,由于这一部分的缺失,我们努力为青年的利益而撰写的外在其他一切内容,对他来说也是多余的。

词汇与语法注释

  1. §2.2.2quod ego non idcirco potissimum in hac parte tractare sum aggressus, quia non in ceteris quoque doctoribus idem hoc examinandum quam diligentissime putem, sicut testatus sum libro priore; sed quod magis necessariam eius rei mentionem facit aetas ipsa discentium — 在以关系代名词的连接 quod 开始的句子中,quia 从句使用虚拟语气(putem)表示被否定的、假定的理由(“并不是因为我认为……”),而与之形成对比的 sed quod 从句则使用直陈语气(facit)表示真实的、事实上的理由(“而是因为……”)。
  2. §2.2.4convenientium quoque ad se mores — convenientium 是动词 convenire(聚集)的现在分词、属格、复数、阳性,作名词性使用,意为“(聚集在他那里的)人们(即学生们)”。它作为所有格属格修饰 mores(品德,宾格),而 ad se 顺承分词 convenientium。
  3. §2.2.10parata, quidquid effuderint, laude — 这是由名词 laude 和过去分词 parata 构成的夺格绝对结构(ablative absolute),其间插入了具有让步或条件意味的关系从句 quidquid effuderint(无论他们吐露出什么)。它表示因果关系,意为“因为赞美已经准备好了”。
  4. §2.2.11si stilo facultas continget, auditione indicium — 这是一个对偶结构,后半部分 auditione indicium 中省略了前半句的动词 continget(发生、获得)。表示手段或原因的夺格(stilo“通过写作”,auditione“通过听讲”)分别与其主语 facultas(能力)和 indicium(判断力)并列。
  5. §2.2.14carendum non solum crimine turpitudinis verum etiam suspicione — 这是使用动形容词 carendum 的无人称被动应当义务结构(省略了 est)。由于动词 carere(缺乏、免除)的性质,它支配着表示分离或缺乏的夺格 crimine 和 suspicione。

引用这一段

昆提利安, 雄辩术原理 §2.2.1-2.2.15. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi1002.phi001.humanitext-lat2:2.2.1-2.2.15

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。