Humanitext Reader

마르쿠스 파비우스 퀸틸리아누스 · 웅변가 교육 §2.2.1-2.2.15

수사학 교사에게 요구되는 품성과 지도 태도

366개 구절 중 38번째 · 라틴어

요약

소년이 수사학 학교에 진학함에 있어 지도자가 될 교사의 품성과 자질이 극적으로 중요하다는 점이 논해진다. 교사는 부모의 마음을 지니고 학생들을 도덕적으로 지도해야 하며, 교실 내에서의 과도한 찬양과 같은 폐해를 바로잡아야 함이 제시된다.

§2.2.1ergo cum ad eas in studiis vires pervenerit puer, ut, quae prima esse praecepta rhetorum diximus, mente consequi possit, tradendus eius artis magistris erit; §2.2.2quorum in prinis inspici mores oportebit.
그러므로 소년이 학업에 있어, 우리가 수사학자들의 최초의 가르침이라고 말했던 것들을 지성으로 이해할 수 있을 정도의 힘에 도달했을 때, 그는 그 기술의 교사들에게 인도되어야 할 것이다. 그들 중에서 무엇보다도 먼저 품행이 검토되어야 마땅하다.
quod ego non idcirco potissimum in hac parte tractare sum aggressus, quia non in ceteris quoque doctoribus idem hoc examinandum quam diligentissime putem, sicut testatus sum libro priore;
내가 이 점을 특히 이 부분에서 다루기 시작한 것은, 앞선 권에서 내가 증언했듯이 다른 교사들에게서도 이와 똑같은 점이 가능한 한 성실하게 검토되어야 한다고 생각하지 않기 때문이 아니다.
sed quod magis necessariam eius rei mentionem facit aetas ipsa discentium. §2.2.3nam et adulti fere pueri ad hos praeceptores transferuntur et apud eos iuvenes etiam facti perseverant;
오히려 배우는 이들 자체의 나이가 그 일에 대한 언급을 더 필요하게 만들기 때문이다. 왜냐하면 거의 다 자란 소년들이 이 교사들에게 옮겨가며, 그들 밑에서 청년이 되어서도 계속 머물기 때문이다.
ideoque maior adhibenda tum cura est, ut et teneriores annos ab iniuria sanctitas docentis custodiat et ferociores a licentia gravitas deterreat. §2.2.4neque vero sat est summam praestare abstinentiam, nisi disciplinae severitate convenientium quoque ad se mores astrinxerit. §2.2.5sumat igitur ante omnia parentis erga discipulos suos animum, ac succedere se in eorum locum, a quibus sibi liberi tradantur, existimet.
따라서 그때는 더 큰 주의를 기울여야 하니, 가르치는 이의 청렴함이 더 가냘픈 나이를 해악으로부터 지켜주고, 그의 엄격함이 더 혈기왕성한 이들을 방종함으로부터 제어하도록 해야 한다. 그러나 최고의 절제를 보여주는 것만으로는 충분하지 않으며, 규율의 엄격함으로 자신에게 모여드는 이들의 품행 또한 다잡아야 한다. 그러므로 그는 무엇보다도 제자들에 대해 부모의 마음을 지녀야 하며, 자녀를 자신에게 인도해 준 이들의 자리를 이어받는 것이라 여겨야 한다.
ipse nec habeat vitia nec ferat.
그 자신은 결점이 없어야 하고 타인의 결점도 묵인하지 않아야 한다.
non austeritas eius tristis, non dissoluta sit comitas, ne inde odium hinc contemptus oriatur.
그의 엄격함은 음울하지 않아야 하고, 그의 친절함은 흐트러지지 않아야 하니, 전 자로부터는 증오가, 후자로부터는 경멸이 생겨나지 않도록 하기 위함이다.
plurimus ei de honesto ac bono sermo sit;
그에게는 고결함과 선함에 대한 이야기가 아주 많아야 한다.
nam quo saepius monuerit, hoc rarius castigabit.
왜냐하면 그가 더 자주 훈계할수록 그만큼 더 드물게 벌할 것이기 때문이다.
minime iracundus, nec tamen eorum, quae emendanda erunt, dissimulator, simplex in docendo, patiens laboris, §2.2.6assiduus potius quam immodicus.
결코 화를 잘 내지 않되, 고쳐야 할 것들을 보고도 못 본 체하는 자가 되지 않아야 하며, 가르침에 있어 정직하고, 노고를 견디며, 과도하기보다 부지런해야 한다.
interrogantibus libenter respondeat, non interrogantes percontetur ultro.
질문하는 이들에게는 기꺼이 대답하고, 질문하지 않는 이들에게는 스스로 먼저 물어야 한다.
in laudandis discipulorum dictionibus nec malignus nec effusus, quia res altera taedium laboris, §2.2.7altera securitatem parit.
제자들의 연설을 칭찬할 때는 인색하지도 과하지도 않아야 하니, 한쪽은 노고에 대한 실증을, 다른 쪽은 안일을 낳기 때문이다.
in emendando, quae corrigenda erunt, non acerbus minimeque contumeliosus;
바로잡아야 할 것들을 고쳐줄 때는 매섭지 않아야 하고 결코 모욕적이지 않아야 한다.
nam id quidem multos a proposito studendi fugat, quod quidam sic obiurgant quasi oderint. §2.2.8ipse aliquid immo multa cotidie dicat, quae secum auditores referant.
왜냐하면 어떤 이들이 마치 미워하듯이 꾸짖는 바로 그 사실이 많은 이들을 공부하려는 다짐으로부터 도망치게 만들기 때문이다. 그 자신은 매일 청중들이 마음속에 품고 돌아갈 만한 어떤 것, 아니 오히려 많은 것들을 말해야 한다.
licet enim satis exemplorum ad imitandum ex lectione suppeditet, tamen viva illa, ut dicitur, vox alit plenius praecipueque eius praeceptoris, quem discipuli, si modo recte sunt instituti, et amant et verentur.
비록 독서로부터 모방을 위한 충분한 본보기가 공급된다 하더라도, 이른바 저 생생한 목소리가 더 풍부하게 양분을 주기 때문이며, 특히 제자들이 올바르게 교육받았다면 사랑하고 또 경외하는 그 교사의 목소리가 그러하다.
vix autem dici potent, quanto libentius imitemur eos, quibus favemus. §2.2.9minime vero permittenda pueris, ut fit apud plerosque, adsurgendi exultandique in laudando licentia;
우리가 호의를 품고 있는 이들을 얼마나 더 기꺼이 모방하는지는 거의 말로 다 할 수 없다. 그러나 많은 이들에게서 흔히 일어나듯이, 칭찬할 때 일어서서 기뻐 날뛰는 방종함을 소년들에게 결코 허용해서는 안 된다.
quin etiam iuvenum modicum esse, cum audient, testimonium debet.
오히려 청년들의 찬사 역시 들을 때는 절제된 것이어야 한다.
ita fiet, ut ex iudicio praeceptoris discipulus pendeat, §2.2.10atque id se dixisse recte, quod ab eo probabitur, credat.
그렇게 함으로써 제자가 교사의 판단에 의지하게 될 것이며, 교사에 의해 인정받는 것을 자신이 올바르게 말했다고 믿게 될 것이다.
illa vero vitiosissima, quae iam humanitas vocatur, invicem qualiacunque laudandi, cum est indecora et theatralis et severe institutis scholis aliena, tum studiorum perniciosissima hostis.
그러나 오늘날 '인정'이라 불리는, 상대방이 어떠한 것을 하든 서로 칭찬해 주는 저 극히 해로운 습관은, 보기 흉하고 연극조이며 엄격하게 규율이 잡힌 학교에는 어울리지 않을 뿐만 아니라, 학업의 가장 치명적인 적이다.
supervacua enim videntur cura ac labor, parata, quidquid effuderint, §2.2.11laude. vultum igitur praeceptoris intueri tam, qui audiunt, debent, quam ipse qui dicit;
왜냐하면 그들이 무엇을 쏟아내든 찬사가 준비되어 있다면, 주의와 노고는 쓸데없는 것처럼 보이기 때문이다. 그러므로 듣는 이들도 말하는 이 자신만큼이나 교사의 얼굴을 주시해야 한다.
ita enim probanda atque improbanda discernet, §2.2.12si stilo facultas continget, auditione indicium. at nunc proni atque succincti ad omnem clausulam non exsurgunt modo uerum etiam excurrunt et cum indecora exultatione conclamant.
왜냐하면 그렇게 해야만, 만약 집필을 통해 능력을 얻게 된다면 청강을 통해 판단력을 얻게 되듯이, 칭찬해야 할 것과 비난해야 할 것을 가려내게 될 것이기 때문이다. 그러나 지금은 몸을 앞으로 숙이고 채비를 갖춘 채 매 구절의 결미마다 일어설 뿐만 아니라 앞으로 달려 나가기까지 하며 보기 흉하게 기뻐 날뛰며 소리친다.
id mutuum est et ibi declamationis fortuna.
그것은 서로 주고받는 일이며, 거기에 연습 연설의 운명이 있다.
hinc tumor et vana de se persuasio usque adeo, ut illo condiscipulorum tumultu inflati, si parum a praeceptore laudentur, ipsi de illo male sentiant. §2.2.13sed se quoque praeceptores intente ac modeste audiri velint;
이로부터 오만함과 자신에 대한 헛된 확신이 생겨나서, 동료 학생들의 저 소란으로 우쭐해진 나머지 만약 교사로부터 충분히 칭찬받지 못하면 스스로 교사에 대해 나쁘게 생각하기에 이른다. 그러나 교사들 자신 또한 자신들의 말이 주의 깊고 단정하게 경청되기를 바라야 한다.
non enim iudicio discipulorum dicere debet magister sed discipulus magistri.
왜냐하면 스승이 제자의 판단에 따라 말해야 하는 것이 아니라 제자가 스승의 판단에 따라 말해야 하기 때문이다.
quin, si fieri potest, intendendus animus in hoc quoque, ut perspiciat, quae quisque et quomodo laudet, et placere, quae bene dicet, non suo magis quam eorum nomine delectetur, qui recte iudicabunt. §2.2.14pueros adolescentibus permixtos sedere, non placet mihi.
오히려 가능하다면, 누가 무엇을 어떻게 칭찬하는지를 통찰하는 데에도 마음을 기울여야 하며, 자신이 잘 말한 것이 환영받는 것에 대해 자기 자신보다 올바르게 판단할 이들의 이름으로 기뻐해야 한다. 소년들이 청년들과 뒤섞여 앉는 것은 내 마음에 들지 않는다.
nam etiamsi vir talis, qualem esse oportet studiis moribusque praepositum, modestam habere potest etiam iuventutem, tamen vel infirmitas a robustioribus separanda est, et carendum non solum crimine turpitudinis verum etiam suspicione. §2.2.15haec notanda breviter existimavi;
왜냐하면 학업과 품행을 지도하기에 마땅한 품격을 지닌 인물이 청년들조차 단정하게 품을 수 있다 하더라도, 약한 이들은 더 억센 이들로부터 분리되어야 하며, 비열한 죄목뿐만 아니라 그 혐의로부터도 벗어나 있어야 하기 때문이다. 나는 이것들을 간략히 짚어두어야 한다고 생각했다.
nam ut absit ab ultimis vitiis ipse ac schola, ne praecipiendum quidem credo.
왜냐하면 그 자신과 학교가 극단적인 악덕으로부터 멀어져 있어야 한다는 점은 굳이 규정할 필요조차 없다고 믿기 때문이다.
ac si quis est, qui flagitia manifesta in eligendo filii praeceptore non vitet, iam hinc sciat cetera quoque, quae ad utilitatem iuventutis componere conamur, esse sibi hac parte omissa supervacua.
그리고 만약 아들의 교사를 선택할 때 명백한 비행을 피하지 않는 자가 있다면, 이 부분이 누락된 이상 우리가 청소년들의 유익을 위해 저술하고자 노력하는 다른 모든 것 역시 자신에게 쓸데없는 일이 됨을 이제 이 순간부터 알아야 할 것이다.

어휘·문법 주석

  1. §2.2.2quod ego non idcirco potissimum in hac parte tractare sum aggressus, quia non in ceteris quoque doctoribus idem hoc examinandum quam diligentissime putem, sicut testatus sum libro priore; sed quod magis necessariam eius rei mentionem facit aetas ipsa discentium — 관계대명사의 연결로서의 quod로 시작하는 문장에서, quia절이 접속법(putem)을 취함으로써 '이러저러하기 때문이 아니다'라는 객관적으로 부정된 이유(가정된 이유)를 나타내고, 대조되는 sed quod절이 직설법(facit)을 취함으로써 '이러저러하기 때문이다'라는 실제 사실로서의 이유를 나타낸다.
  2. §2.2.4convenientium quoque ad se mores — convenientium은 동사 convenire(모이다)의 현재분사 속격 복수 남성형으로, 명사적으로 '(그에게) 모여드는 사람들(즉, 학생들)'을 뜻한다. 이것이 mores(품행, 대격)를 수식하는 소유속격으로 기능하며, ad se는 분사 convenientium에 걸린다.
  3. §2.2.10parata, quidquid effuderint, laude — 명사 laude와 완료분사 parata에 의한 탈격 절대(ablative absolute) 구문이며, 그 사이에 양보나 조건의 의미를 지닌 관계절 quidquid effuderint(그들이 무엇을 쏟아내든 간에)가 삽입되어 있다. '찬양이 이미 준비되어 있기 때문에'라는 인과관계를 나타낸다.
  4. §2.2.11si stilo facultas continget, auditione indicium — 대구 구조로 이루어져 있으며, 후반부인 auditione indicium에서 전반부의 동사 continget(생기다, 얻어지다)가 생략되어 있다. 수단이나 원인을 나타내는 탈격(stilo '집필을 통해', auditione '청강을 통해')이 각각의 주어인 facultas(능력), indicium(판단력)과 병치되어 있다.
  5. §2.2.14carendum non solum crimine turpitudinis verum etiam suspicione — 동형용사 carendum에 의한 비인칭 수동 의무 구문(est가 생략됨)이다. 동사 carere(~이 없다, ~을 면하다)의 성질에 따라, 분리 및 결여의 탈격인 crimine과 suspicione를 지배하고 있다.

이 구절 인용하기

마르쿠스 파비우스 퀸틸리아누스, 웅변가 교육 §2.2.1-2.2.15. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/ko/text/urn:cts:latinLit:phi1002.phi001.humanitext-lat2:2.2.1-2.2.15

AI 초고 번역임과 열람 날짜를 함께 적어 주세요.

번역·주석·요약은 AI가 생성한 초고이며 독자 의견을 반영해 수정됩니다.