Humanitext Reader

昆提利安 · 雄辩术原理 §12.11.12-12.11.21

掌握雄辩术的可行性与人类心智潜能

第 365 段,共 366 段 · 拉丁语

内容简介

作者指出,只要有合理的方法和坚定的意志,在短时间内掌握雄辩术与道德是完全可行的;他批评了教师和学生的拖延,并引用荷马和高尔吉亚等先例,证明人类心智具有极大的成就潜力。

§12.11.12neque enim aut tam perplexa aut tam numerosa sunt quae praecipiuntur, ut non paucorum admodum annorum intentione discantur.
因为所传授的规劝既不复杂,也不繁多,不至于在极少数几年的专心努力下学不会。
longam enim facit operam quod repugnamus; brevis est institution vitae honestae beataeque, si credas.
因为是我们自身的抗拒拉长了这项工作;如果你们相信的话,过上高尚而幸福生活的教育其实是简短的。
natura enim nos ad mentem optimam genuit, adeoque discere meliora uolentibus promptum est, ut vere intuenti mirum sit illud magis malos esse tam multos.
因为自然孕育我们是为了让我们拥有最善的心智,而且对于愿意学习的人来说,学习更好的事物是如此轻而易举,以至于在真正观察的人看来,恶人竟然如此之多反倒更令人惊异。
§12.11.13nam ut aqua piscibus, ut sicca terrenis, circumfusus nobis spiritus volucribus convenit, ita certe facilius esse oportebat secundum naturam quam contra eam vivere.
因为,正如水之于鱼,陆地之于陆生动物,环绕着我们的空气之于鸟类那般相宜,顺应自然生活无疑应当比违背自然生活要容易得多。
cetera vero, etiamsi aetatem nostram non spatio senectutis sed tempore adolescentiae metiamur, abunde multos ad discendum annos habent.
然而其他事物,即使我们不以老年的跨度而是以青年的时间来衡量我们的寿命,也有足够多的年岁供我们学习。
omnia enim breviora reddet ordo et ratio et modus.
因为秩序、方法和节制会让一切变得更短。
§12.11.14sed culpa est ad praeceptoribus prima, qui libenter detinent quos occupaverunt, partim cupiditate diutius exigendi mercedulas, partim ambitione, quo difficilius videatur esse quod pollicentur, partim etiam inscientia tradendi vel negligentia.
但首要的过失在教师,他们乐于扣留那些被他们招揽的学生,部分是出于更长久地索取微薄酬金的贪欲,部分是出于虚荣,好让自己的承诺显得更加困难,部分也是由于传授无方或疏忽大意。
proxima ad nobis, qui morari ad eo quod novimus, quam discere quae nondum scimus, melius putamus.
其次的过失在我们自己,我们认为停留在我们已经知道的事情上,比学习我们还不知道的事情更好。
§12.11.15nam ut de nostris potissimum studiis dicam, quid attinet tam multis annis quam ad more est plurimorum (ut de his, a quibus magna ad hoc pars aetatis absumitur, taceam) declamitare ad schola et tantum laboris ad rebus falsis consumere, cum satis sit modico tempore imaginem veri discriminis et dicendi leges comperisse Quod non eo diro,
因为特别就我们的研究而言,像大多数人的习惯那样(且不说那些生命的大部分时间都虚耗于此的人),在学校里成年累月地进行演习辩论,并在虚假的事物上消耗如此多的精力,这有什么意义呢? 明明在适度的时间里理解真实斗争的肖像和雄辩的法则就已经足够了。
§12.11.16quasi sit umquam omittenda dicendi exercitatio, sed quia non ad una sit eius specie consenescendum.
我之所以这样说,并非意味着可以随时放弃辩论的练习,而是因为我们不应该在这一种形式中衰老。
res varias cognoscere et praecepta vivendi perdiscere et ad foro nos experiri potuimus, dum scholastici sumus.
当我们还是学生的时候,我们本可以了解各种事物,彻底领会生活的准则,并在广场上检验自己。
discendi ratio talis, ut non multos poscat annos.
学习的方法是如此,它并不需要很多年。
quaelibet enim ex iis artibus, quarum habui mentionem, ad paucos libros contrahi solet; adeo non est infinito spatio ad traditionem opus.
因为我所提到的那些艺术中的任何一种,都习惯于被浓缩在几本书里;可见传授并不需要无限长的时间。
reliqua est exercitatio, quae vires cito facit, cum fecit, tuetur.
剩下的就是练习,它能迅速产生力量,且一旦产生,便能予以维持。
§12.11.17rerum cognitio cotidie crescit, et tamen quam multorum ad eam librorum necessaria lectio est, quibus aut rerum exempla ab historicis aut dicendi ab oratoribus petuntur, philosophorum quoque consultorumque opiniones, si utilia velimus legere non, quod ne fieri quidem potest, omnia? sed breve nobis tempus nos facimus.
对事物的认知与日俱增,然而,为了认知而必须阅读的众多书籍,其中或向历史学家寻求史实范例,或向演说家寻求辩才范例,还有哲学家和法律家的观点,如果我们只想阅读有益的内容,而不是阅读全部——这其实是不可能的事——那么需要读多少书啊? 但是,是我们自己让时间变短的。
§12.11.18quantulum enim studiis partimur Alias horas vanus salutandi labor, alias datum tabulis otium, alias spectacula, alias convivia trahunt.
我们分给学习的时间是多么微乎其微啊? 有些时间被早晨问候的虚妄劳顿夺走,有些被消磨在棋盘(或账簿)上的闲暇抽干,有些被观戏占去,有些被宴席拉走。
adiice tot genera ludendi et insanam corporis curam, peregrinatio, rura, calculorum anxiam sollicitudinem, invitamenta libidinum et vinum et flagrantibus omni genere voluptatum animis ne ea quidem tempora idonea, quae supersunt.
此外还有各种各样的游戏、对身体的过度保养、旅行、乡间闲居、对账目的焦虑不安、欲望的诱惑和美酒,而对于在各种享乐中燃烧的灵魂来说,连剩下的那些时间也不再合适了。
§12.11.19quae si omnia studiis impenderentur, iam nobis longa aetas et abunde satis ad discendum spatii viderentur vel diurna tantum computantibus tempora ut nihil noctes, quarum bona pars omni somno longior est, adiuvarent.
如果把这一切都投入到学习中,即使只计算白天的时光,我们的寿命在我们看来也已经是漫长的,且有极其充足的学习空间,更不用说夜晚(其中很大一部分时间比任何睡眠都要长)能带来的帮助了。
nunc computamus annos, non quibus studuimus, sed quibus viximus.
现在我们计算年岁,不是以我们学习的时间,而是以我们生存的时间来衡量的。
§12.11.20nec vero si geometrae et musici et grammatici ceterarumque artium professores omnem suam vitam, quamlibet longa fuerit, ad singulis artibus consumpserunt, sequitur ut plures quasdam vitas ad plura discenda desideremus.
如果几何学家、音乐家、文法学家以及其他艺术的教授们在单一的艺术中耗尽了他们的一生(无论那一生有多长),这并不意味着我们需要好几个额外的生命来学习更多的事情。
neque enim illi didicerunt haec usque ad senectutem, sed ea sola didicisse contenti fuerunt ac tot annos non ad percipiendo exhauserunt, sed ad praecipiendo.
因为他们并没有把这些东西一直学到老年,而是满足于只学会了那些,并且他们耗费了那么多年,不是在理解吸收,而是在进行教学。
§12.11.21ceterum, ut de Homero taceam, ad quo nullius non artis aut opera perfecta aut certe non dubia vestigia reperiuntur, (ut Eleum Hippiam transeam, qui non liberalium modo disciplinarum prae se scientiam tulit, sed vestem et anulum crepidasque, quae omni manu sua fecerat, ad usu habuit, atque ita se praeparavit, ne cuius alterius opere egeret,) illusisse tot malis, quot summa senectus habet, uniuersae Graeciae credimus Gorgian, qui quaerere auditores de quo quisque vellet iubebat.
此外,且不说荷马——在他那里可以发现一切艺术的完美作品,或者至少是无可怀疑的遗迹——(且越过爱丽丝的希普皮亚斯,他不仅炫耀自己博雅学科的知识,而且穿着自己亲手制作的衣服、戴着自己做的戒指和凉鞋,以此做好准备,不依赖任何他人的劳动),我们相信,高尔吉亚在全希腊人面前嘲弄了极度老年所具有的一切痛苦,他曾命令听众就每个人所希望的任何主题进行提问。

词汇与语法注释

  1. 12.11.12quod repugnamus — 用作主句动词 `facit` 的主语名词从句。`quod` 引导“我们抗拒”这一事实。
  2. 12.11.12malos esse tam multos — 与指示代名词 `illud` 呈同格关系的带对格不定式短语,解释了什么是“令人惊异的” (`mirum`)。
  3. 12.11.15quid attinet — 无人称表达,后接不定式(`declamitare` 和 `consumere`),表示反问:“……有什么用?”或“……有什么意义?”
  4. 12.11.16quasi sit — `quasi` 后接现在时虚拟式(`sit`),引入一个非真实或假设性的原因“仿佛……”。此处用于否定对作者主张可能产生的误解。
  5. 12.11.21credimus Gorgian — 依赖于 `credimus` 的带对格不定式结构。主语对格是 `Gorgian`(高尔吉亚的希腊语对格形式),不定式是完成时不定式 `illusisse`(源自 `illudo`),意为“我们相信高尔吉亚嘲弄了……”。

引用这一段

昆提利安, 雄辩术原理 §12.11.12-12.11.21. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi1002.phi001.humanitext-lat2:12.11.12-12.11.21

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。