§12.11.12neque enim aut tam perplexa aut tam numerosa sunt quae praecipiuntur, ut non paucorum admodum annorum intentione discantur.
なぜなら、教えられている事柄は、わずか数年の集中努力によって学び取られないほど、複雑でもなければ多数でもないからである。
longam enim facit operam quod repugnamus;
私たちが抵抗することが、その営みを長くするのだ。
brevis est institution vitae honestae beataeque, si credas.
信じるならば、徳高く幸福な生活の教育は短いものである。
natura enim nos ad mentem optimam genuit, adeoque discere meliora uolentibus promptum est, ut vere intuenti mirum sit illud magis malos esse tam multos.
自然は私たちを最善の精神へと生み出したのであり、より良いものを学ぶことは望む者にとって極めて容易であるため、真に観察する者にとっては、悪人がこれほど多いということの方がむしろ不思議に思われるほどである。
§12.11.13nam ut aqua piscibus, ut sicca terrenis, circumfusus nobis spiritus volucribus convenit, ita certe facilius esse oportebat secundum naturam quam contra eam vivere.
なぜなら、水が魚に、陸地が陸上の動物に、そして私たちを取り囲む空気が鳥に適しているように、自然に従って生きることは、それに反して生きるよりも確実に容易であるはずだからである。
cetera vero, etiamsi aetatem nostram non spatio senectutis sed tempore adolescentiae metiamur, abunde multos ad discendum annos habent.
しかしその他の事柄は、私たちが自らの生涯を老年の長さではなく、青年の期間で測るとしても、学ぶために十分多くの年月を有している。
omnia enim breviora reddet ordo et ratio et modus.
なぜなら、秩序と方法と節度が、すべてのものをより短くするからである。
§12.11.14sed culpa est ad praeceptoribus prima, qui libenter detinent quos occupaverunt, partim cupiditate diutius exigendi mercedulas, partim ambitione, quo difficilius videatur esse quod pollicentur, partim etiam inscientia tradendi vel negligentia.
しかし、第一の過失は教師たちにあり、彼らは自分が引き受けた生徒たちを喜んで引き留めるが、それは部分的にはより長く謝礼を要求したいという貪欲さからであり、部分的には自分たちが約束することがより困難であるように見せるための虚栄心からであり、部分的には伝授する技術のなさや怠慢からである。
proxima ad nobis, qui morari ad eo quod novimus, quam discere quae nondum scimus, melius putamus.
次の過失は私たちにあり、私たちはすでに知っていることにとどまる方が、まだ知らないことを学ぶことよりも良いと考えている。
§12.11.15nam ut de nostris potissimum studiis dicam, quid attinet tam multis annis quam ad more est plurimorum (ut de his, a quibus magna ad hoc pars aetatis absumitur, taceam) declamitare ad schola et tantum laboris ad rebus falsis consumere, cum satis sit modico tempore imaginem veri discriminis et dicendi leges comperisse Quod non eo diro,
なぜなら、特に私たちの研究について言えば、大半の人の習慣であるように、それほど多くの年月の間(これに多くの生涯が費やされている人々については沈黙するとしても)、学校で演習弁論を繰り返し、架空の事柄にこれほどの労力を費やすことに何の意味があるだろうか。 適度な時間で、実際の闘いのイメージと弁論の規則を理解することで十分であるのに。 私はこのことを、次のような意味で言っているのではない。
§12.11.16quasi sit umquam omittenda dicendi exercitatio, sed quia non ad una sit eius specie consenescendum.
まるで弁論の訓練をいつかやめてもよいと言っているかのようではなく、むしろ、その訓練の一つの形態だけで老いさらばれるべきではないからである。
res varias cognoscere et praecepta vivendi perdiscere et ad foro nos experiri potuimus, dum scholastici sumus.
私たちが学生である間に、多様な事柄を知り、生きるための教えを深く学び、法廷で自分自身を試すことができたはずである。
discendi ratio talis, ut non multos poscat annos.
学習の方法とは、多くの年月を要求しないようなものである。
quaelibet enim ex iis artibus, quarum habui mentionem, ad paucos libros contrahi solet;
なぜなら、私が言及したそれらの技術のどれも、数冊の書物に要約されるのが常だからである。
adeo non est infinito spatio ad traditionem opus.
伝授のために無限の時間を必要とするわけでは全くない。
reliqua est exercitatio, quae vires cito facit, cum fecit, tuetur.
残るは練習であり、これは力を素早く生み出し、ひとたび生み出せば、それを維持する。
§12.11.17rerum cognitio cotidie crescit, et tamen quam multorum ad eam librorum necessaria lectio est, quibus aut rerum exempla ab historicis aut dicendi ab oratoribus petuntur, philosophorum quoque consultorumque opiniones, si utilia velimus legere non, quod ne fieri quidem potest, omnia? sed breve nobis tempus nos facimus.
事物の知識は日々増大する。 しかし、そのために、歴史家から歴史的事実の例を、弁論家から雄弁の例を、さらに哲学者や法律家の意見を求めるために、どれほど多くの書物の読書が必要であろうか。 もし私たちが有益なものだけを読もうとし、すべてを読む(それは不可能なことであるが)ことを望まないとしても。 しかし、時間を短くしているのは私たち自身である。
§12.11.18quantulum enim studiis partimur Alias horas vanus salutandi labor, alias datum tabulis otium, alias spectacula, alias convivia trahunt.
私たちは研究にどれほどわずかな時間を割いていることか。 ある時間は無益な挨拶の労苦が、ある時間は盤上に与えられた暇つぶしが、ある時間は見世物が、ある時間は宴会が奪い去っていく。
adiice tot genera ludendi et insanam corporis curam, peregrinatio, rura, calculorum anxiam sollicitudinem, invitamenta libidinum et vinum et flagrantibus omni genere voluptatum animis ne ea quidem tempora idonea, quae supersunt.
これに加えて、非常に多くの種類の遊び、過度な身体のケア、旅、田舎暮らし、金銭勘定への不安な執着、欲望への誘惑、ワイン、そしてあらゆる種類の快楽に燃える精神にとって、残された時間すらふさわしいものではなくなっている。
§12.11.19quae si omnia studiis impenderentur, iam nobis longa aetas et abunde satis ad discendum spatii viderentur vel diurna tantum computantibus tempora ut nihil noctes, quarum bona pars omni somno longior est, adiuvarent.
もしこれらすべてが研究に充てられるならば、日中の時間だけを計算するにしても、私たちの生涯は長く、学ぶための十分な時間があると思われるだろう。 夜の時間(そのかなりの部分はどんな睡眠よりも長いのであるが)が全く助けにならないとしても。
nunc computamus annos, non quibus studuimus, sed quibus viximus.
いま、私たちは勉強した年数ではなく、ただ生きた年数を数えている。
§12.11.20nec vero si geometrae et musici et grammatici ceterarumque artium professores omnem suam vitam, quamlibet longa fuerit, ad singulis artibus consumpserunt, sequitur ut plures quasdam vitas ad plura discenda desideremus.
幾何学者、音楽家、文法学者、その他の学術の教師たちが、自分たちの生涯(それがどんなに長かろうとも)をただ一つの技術に費やしたからといって、私たちが多くのことを学ぶためにいくつかの追加の生涯を必要とする、ということにはならない。
neque enim illi didicerunt haec usque ad senectutem, sed ea sola didicisse contenti fuerunt ac tot annos non ad percipiendo exhauserunt, sed ad praecipiendo.
なぜなら、彼ら自身がこれらのことを老年に至るまで学び続けたわけではなく、ただそれだけを学んだことに満足し、それほど多くの年月を学ぶことに費やしたのではなく、教えることに費やしたからである。
§12.11.21ceterum, ut de Homero taceam, ad quo nullius non artis aut opera perfecta aut certe non dubia vestigia reperiuntur, (ut Eleum Hippiam transeam, qui non liberalium modo disciplinarum prae se scientiam tulit, sed vestem et anulum crepidasque, quae omni manu sua fecerat, ad usu habuit, atque ita se praeparavit, ne cuius alterius opere egeret,) illusisse tot malis, quot summa senectus habet, uniuersae Graeciae credimus Gorgian, qui quaerere auditores de quo quisque vellet iubebat.
ともあれ、ホメロスについては沈黙するとしても――彼においては、あらゆる技術の完成された作品、あるいは少なくとも確かな痕跡が見出されるのであるが――(エリスのヒッピアスを通り過ぎるとしても――彼は自由学芸の知識を誇示しただけでなく、自分の手ですべて作った衣服、指輪、サンダルを身につけ、そのようにして他人の仕事を必要としないように備えていたのであるが――)私たちは、ゴルギアスが極限の老年がもたらすすべての災いを全ギリシアの面前であざ笑ったと信じている。 彼は聴衆に対してそれぞれが望むことについて質問するよう命じていた人物である。