Humanitext Reader

昆提利安 · 雄辩术原理 §12.11.1-12.11.11

演说家的引退时机与退隐后的学术生活

第 364 段,共 366 段 · 拉丁语

内容简介

论述演说家应当引退的判断标准及其退隐后相称而有意义的学术生活。同时探讨培养德才兼备之理想演说家的教育难点,并阐述面对这一挑战时应有的心智准备。

§12.11.1his dicendi virtutibus usus orator ad iudiciis, consiliis, contionibus, senatu, ad omni denique officio boni civis finem quoque dignum et optimo viro et opere sanctissimo faciet, non quia prodesse unquam satis sit et illa mente atque illa facultate praedito non optandum operis pulcherrimi quam longissimum tempus, sed quia decet hoc quoque prospicere, ne quid peius, quam fecerit, faciat.
通过使用这些雄辩的优点,演说家将在法庭、咨询会、民众大会、元老院,以及最后在良善公民的一切职责中,为最优秀的人和最神圣的事业画上一个无愧的、体面的句号。 这并非因为服务他人有朝一日就足够了,也不是因为对于一个拥有如此心智和才能的人来说,不该为这最美丽的事業期望尽可能长久的时间,而是因为预防这一点也是合宜的,即免得他做出比他已经做过的更差的事情。
§12.11.2neque enim scientia modo constat orator, quae augetur annis, sed voce, latere, firmitate; quibus fractis aut imminutis aetate seu valetudine cavendum est, ne quid ad oratore summo desideretur, ne intersistat fatigatus, ne quae dicet parum audiri sentiat, ne se quaerat priorem.
因为演说家不仅由随着岁月增长的知识构成,还由声音、肺活量和体能构成;当这些因年龄或健康状况而受损或减弱时,必须小心提防,免得在最伟大的演说家身上发现任何缺失,免得他因疲劳而中途停顿,免得他感到自己所说的话未被充分听清,免得他徒然寻找过去的自我。
§12.11.3vidi ego longe omnium, quos mihi cognoscere contigit, summum oratorem, Domitium Afrum valde senem, cotidie aliquid ex ea quam meruerat auctoritate perdentem, cum agente illo, quem principem fuisse quondam fori non erat dubium, alii, quod indignum videatur, riderent, alii erubescerent; quae occasio fuit de illo dicendi, malle eum deficere quam desinere.
我曾亲自见过多米提乌斯·阿费尔,他是在我有幸认识的所有人中遥遥领先的最伟大演说家。 在他极老的时候,他每天都在丧失他理应获得的那些权威;当他这位毫无疑问曾是法庭领袖的人在辩护时,有些人笑了,这似乎显得不体面,而另一些人则感到羞愧;这成为了人们谈论他的契机,说他宁愿力竭倒下,也不愿停止。
§12.11.4neque erant ilia qualiacunque mala sed minora.
那些缺陷无论如何都不是微不足道的。
quare antequam ad has aetatis veniat insidias, receptui canet et ad portum integra nave perveniet.
因此,在来到这个年龄的陷阱之前,他应当吹响退却的号角,使船只完好无损地抵达港口。
neque enim minores eum, cum id fecerit, studiorum fructus prosequentur.
因为即使他这样做,他的学问成果也不会减少伴随他。
aut ille monumenta rerum posteris aut, ut L. Crassus ad libris Ciceronis destinat, iura quaerentibus reddet aut eloquentiae component artem aut pulcherrimis vitae praeceptis dignum os dabit.
他要么为后代留下历史的记录,要么,正如卢基乌斯·克拉苏在キケロ(西塞罗)的书中所指定的,为寻求法律的人解答,要么撰写雄辩术的艺术,要么为最美丽的生命教诲提供相称的口才。
§12.11.5frequentabunt vero eius domum optimi iuvenes more veterum et vere dicendi viam velut ex oraculo petent.
实际上,优秀的青年将按照古人的习俗频繁造访他的家,并像求取神谕一样寻求正确说话的道路。
hos ille formabit quasi eloquentiae parens, et ut vetus gubernator litora et portus et quae tempestatum signa, quid secundis flatibus, quid adversis ratio poscat, docebit, non humanitatis solum communi ductus officio, sed amore quodam operis.
他将像雄辩的父亲一样塑造他们,并像老练的舵手一样,传授海岸、港口、风暴的征兆,以及在顺风和逆风中理性要求什么,这不仅是受人类共同义务的引导,更是出于对这项工作的某种热爱。
nemo enim minui velit id, ad quo maximus fuit.
因为没有人希望自己在其中最为伟大的领域有所减损。
§12.11.6quid porro est honestius quam docere quod optime scias? sic ad se Caelium deductum a patre Cicero profitetur; sic Pansam, Hirtium, Dolabellam ad morem praeceptoris exercuit cotidie dicens audiensque.
此外,教导你最了解的事物,还有什么比这更体面的呢? 因此西塞罗声称卡埃利乌斯是被父亲带到他那里的;因此他以教师的方式训练了潘萨、希尔提乌斯和多拉贝拉,每天进行讲授和倾听。
§12.11.7ac nescio an eum tum beatissimum credi oporteat fore, cum iam secretus et consecratus, liber invidia, procul contentionibus famam ad tuto collocarit et sentiet vivus eam, quae post fata praestari magis solet, venerationem et, quid apud posteros futurus sit, videbit.
我不知道是否应当相信他那时将是最幸福的:当他现在退隐并神圣化,免于嫉嫉,远离争端,将自己的名声置于安全之地,并能在活着的时候感受到那种通常在死后才被赋予的崇敬,并能预见自己在后代中将成为怎样的人。
§12.11.8conscius sum mihi, quantum mediocritate valui, quaeque antea scierim, quaeque operis huiusce gratia potuerim inquirere, candide me atque simpliciter ad notitiam eorum, si qui forte cognoscere voluissent, protulisse.
我深知自己已经尽平庸之才所能,无论是以前所知的,还是为了这部著作而得以探求的,都已坦率而简单地呈现在可能恰好想了解的那些人的知识面前。
atque id viro bono satis est, docuisse quod scierit.
对于一个好人来说,教导他所知道的就已经足够了。
§12.11.9vereor tamen, ne aut magna nimium videar exigere, qui eundem virum bonum esse et dicendi peritum velim, aut multa, qui tot artibus ad pueritia discendis morum quoque praecepta et scientiam iris civilis praeter ea, quae de eloquentia tradebantur, adiecerim, quique haec operi nostro necessaria esse crediderint, velut moram rei perhorrescant et desperent ante experimentum.
然而我担心,因为我希望同一个人既是好人又精于说话,我似乎要求了太伟大的事物;或者,因为我在从小就要学习的众多技术之外,除了关于雄辩传授的内容外,还加上了道德教诲和市民法的知识,我似乎要求了太多的事物;并且担心那些相信这些对我们的工作是必要的人,会因害怕这些构成阻碍而在尝试之前感到绝望。
§12.11.10qui primum renuntient sibi, quanta sit humani ingenii vis, quam potens efficiendi quae velit, cum maria transire, siderum cursus numerosque cognoscere, mundum ipsum paene dimetiri, minores, sed difficiliores artes potuerint.
他们应当首先在内心省察,人类才华的力量有多么巨大,在成色其所愿之物时有多么强力,因为人们已经能够跨越海洋、认识星辰的运行和数量、几乎测量宇宙本身——这些都是较小但更困难的技术。
tum cogitent, quantam rem petant, quamque nullus sit hoc proposito praemio labor recusandus.
然后让他们想想,他们所追求的事物有多么伟大,以及在提出了这一奖赏的情况下,没有任何劳苦是应当拒绝的。
§12.11.11quod si mente conceperint, huic quoque parti facilius accedent, ut ipsum iter neque impervium neque saltem durum putent.
如果他们在心中领悟了这一点,他们也会更容易地接近这一部分,从而认为这段旅程本身既非不可逾越,也至少并非严酷。
nam id, quod prius quodque maius est, ut boni viri simus, voluntate maxime constat; quam qui vera fide induerit, facile eas, quae virtutem docent, artes accipiet.
因为那更在先且更重大的事情,即我们应当成为好人,主要是由意志决定的;以真诚的信仰穿戴起这意志的人,将很容易接受那些教授美德的技术。

词汇与语法注释

  1. 12.11.1non quia prodesse unquam satis sit et illa mente atque illa facultate praedito non optandum operis pulcherrimi quam longissimum tempus, sed quia — 由原因连词 quia 引导的并列结构。对比了 non quia...(并非因为……,也并非因为……)与 sed quia...(而是因为……)。optandum 是被动将来分词(动形词),与 praedito(夺格)一致,表示必要性或义务(“不该被期望”),省略了系动词 est。
  2. 12.11.3cum agente illo, quem principem fuisse quondam fori non erat dubium, alii, quod indignum videatur, riderent, alii erubescerent — 连词 cum 表示时间或原因(“当……时”或“因为”),支配虚拟式 riderent 和 erubescerent。agente illo 是夺格独立结构,意为“当他进行辩护时”。关系从句 quem... dubium 指代 illo,其中包含由 fuisse 构成的带对格的不定式结构(AcI)。
  3. 12.11.9qui eundem virum bonum esse et dicendi peritum velim... qui tot artibus... adiecerim — 由 qui 引导的关系从句,伴随虚拟式动词 velim 和 adiecerim,表示原因或特征(“因为我希望……”、“因为我加上了……”)。它们解释了主句动词 vereor 的原因或背景。
  4. 12.11.11quam qui vera fide induerit — 关系代名词的连接用法(relative connection)。阴性单数宾格的 quam 指代前句的 voluntate(阴性单数夺格)。qui 是该从句的主语,形成一个泛指关系从句(“凡以真诚信仰穿戴起这意志的人”)。induerit 可以理解为完成虚拟式或将来完成直陈式。

引用这一段

昆提利安, 雄辩术原理 §12.11.1-12.11.11. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi1002.phi001.humanitext-lat2:12.11.1-12.11.11

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。