§12.11.12neque enim aut tam perplexa aut tam numerosa sunt quae praecipiuntur, ut non paucorum admodum annorum intentione discantur.
왜냐하면 가르치는 규칙들이 아주 적은 몇 년 동안의 집중적인 노력으로 배울 수 없을 정도로 복잡하거나 수가 많은 것은 아니기 때문이다.
longam enim facit operam quod repugnamus;
우리가 저항한다는 사실이 그 작업을 길게 만드는 것이다.
brevis est institution vitae honestae beataeque, si credas.
믿음을 가진다면, 덕스럽고 행복한 삶을 위한 가르침은 짧다.
natura enim nos ad mentem optimam genuit, adeoque discere meliora uolentibus promptum est, ut vere intuenti mirum sit illud magis malos esse tam multos.
자연은 우리를 가장 선한 정신으로 태어나게 하였으며, 바라는 이들에게 더 나은 것을 배우는 일은 아주 쉬우므로, 참되게 관찰하는 이에게는 악한 사람이 이토록 많다는 것이 오히려 더 놀라운 일이다.
§12.11.13nam ut aqua piscibus, ut sicca terrenis, circumfusus nobis spiritus volucribus convenit, ita certe facilius esse oportebat secundum naturam quam contra eam vivere.
왜냐하면 물이 물고기에게, 마른 땅이 육지 동물에게, 우리를 둘러싼 공기가 새들에게 적합하듯이, 자연을 따라 사는 것이 자연을 거슬러 사는 것보다 확실히 더 쉬워야 마땅했기 때문이다.
cetera vero, etiamsi aetatem nostram non spatio senectutis sed tempore adolescentiae metiamur, abunde multos ad discendum annos habent.
그러나 다른 학술들은 설령 우리가 우리의 수명을 노년의 기간이 아니라 청년의 시간으로 측정한다 하더라도, 배우기에 충분히 많은 세월을 가지고 있다.
omnia enim breviora reddet ordo et ratio et modus.
왜냐하면 질서와 방법과 절도가 모든 것을 더 짧게 만들어 줄 것이기 때문이다.
§12.11.14sed culpa est ad praeceptoribus prima, qui libenter detinent quos occupaverunt, partim cupiditate diutius exigendi mercedulas, partim ambitione, quo difficilius videatur esse quod pollicentur, partim etiam inscientia tradendi vel negligentia.
그러나 첫 번째 잘못은 자신들이 가르치는 학생들을 기꺼이 붙들어 두는 교사들에게 있으니, 부분적으로는 더 오랫동안 푼돈의 수업료를 요구하려는 탐욕 때문이고, 부분적으로는 자신들이 약속하는 배움이 더 어려운 것처럼 보이게 하려는 허영심 때문이며, 부분적으로는 가르치는 기술의 무지나 태만 때문이다.
proxima ad nobis, qui morari ad eo quod novimus, quam discere quae nondum scimus, melius putamus.
그다음 잘못은 우리 자신에게 있으니, 우리는 이미 알고 있는 것에 머무는 것을, 아직 알지 못하는 것을 배우는 것보다 더 낫다고 여기는 탓이다.
§12.11.15nam ut de nostris potissimum studiis dicam, quid attinet tam multis annis quam ad more est plurimorum (ut de his, a quibus magna ad hoc pars aetatis absumitur, taceam) declamitare ad schola et tantum laboris ad rebus falsis consumere, cum satis sit modico tempore imaginem veri discriminis et dicendi leges comperisse Quod non eo diro,
왜냐하면 특별히 우리 자신의 연구에 대해 말하자면, 대부분의 사람들의 습관처럼(이 일에 인생의 큰 부분을 허비하는 이들에 대해서는 침묵하겠다 하더라도), 학교에서 그렇게 많은 세월 동안 가설 연설을 반복하고 허구적인 일에 이토록 많은 노력을 소모하는 것이 무슨 소용이 있겠는가? 적당한 시간 안에 실제 투쟁의 상상과 웅변의 법칙들을 파악하는 것으로 충분한데도 말이다.
§12.11.16quasi sit umquam omittenda dicendi exercitatio, sed quia non ad una sit eius specie consenescendum.
내가 이 말을 하는 것은, 마치 말하기 훈련을 언제고 그만두어야 한다는 듯이 말하는 것이 아니라, 오직 한 가지 형태의 훈련 안에서만 늙어가서는 안 되기 때문이다.
res varias cognoscere et praecepta vivendi perdiscere et ad foro nos experiri potuimus, dum scholastici sumus.
우리가 학생인 동안에 다양한 사물들을 알고, 삶의 지침들을 깊이 배우며, 법정에서 자신을 단련할 수 있었다.
discendi ratio talis, ut non multos poscat annos.
배우는 방법은 이와 같아서 많은 세월을 요구하지 않는다.
quaelibet enim ex iis artibus, quarum habui mentionem, ad paucos libros contrahi solet;
내가 언급한 저 기술들 중 어떤 것이든 대개 몇 권의 책으로 압축되기 때문이다.
adeo non est infinito spatio ad traditionem opus.
가르침을 전수하는 데 무한한 시간이 필요하지는 않다.
reliqua est exercitatio, quae vires cito facit, cum fecit, tuetur.
남은 것은 연습이며, 이것은 힘을 빠르게 길러주고, 한 번 길러진 힘을 보존해 준다.
§12.11.17rerum cognitio cotidie crescit, et tamen quam multorum ad eam librorum necessaria lectio est, quibus aut rerum exempla ab historicis aut dicendi ab oratoribus petuntur, philosophorum quoque consultorumque opiniones, si utilia velimus legere non, quod ne fieri quidem potest, omnia? sed breve nobis tempus nos facimus.
사물에 대한 지식은 매일 성장한다. 그러나 이를 위해 얼마나 많은 책들을 필히 읽어야 하겠는가? 역사학자들에게서 사실의 사례를, 웅변가들에게서 말하기의 사례를 구하고, 철학자들과 법률가들의 의견도 구해야 하니 말이다. 만일 우리가 유익한 것들만 읽고자 하고, 모든 것을 읽는 것(그것은 불가능한 일이기도 하지만)을 바라지 않는다 하더라도 말이다. 그러나 우리는 스스로 시간을 짧게 만들고 있다.
§12.11.18quantulum enim studiis partimur Alias horas vanus salutandi labor, alias datum tabulis otium, alias spectacula, alias convivia trahunt.
우리는 연구에 도대체 얼마나 적은 시간을 나누어 주는가? 어떤 시간은 아침 인사를 다니는 헛된 수고가 빼앗아가고, 어떤 시간은 놀이판에 바쳐진 한가함이, 어떤 시간은 구경거리가, 어떤 시간은 잔치가 끌고 가 버린다.
adiice tot genera ludendi et insanam corporis curam, peregrinatio, rura, calculorum anxiam sollicitudinem, invitamenta libidinum et vinum et flagrantibus omni genere voluptatum animis ne ea quidem tempora idonea, quae supersunt.
여기에 수많은 종류의 놀이와 몸에 대한 지나친 집착, 여행, 시골 생활, 셈 계산에 대한 불안한 걱정, 욕망의 유혹과 술을 더해 보라. 온갖 종류의 쾌락으로 불타오르는 정신에게는 남아 있는 시간조차 적절하지 않게 된다.
§12.11.19quae si omnia studiis impenderentur, iam nobis longa aetas et abunde satis ad discendum spatii viderentur vel diurna tantum computantibus tempora ut nihil noctes, quarum bona pars omni somno longior est, adiuvarent.
만일 이 모든 시간이 연구에 바쳐진다면, 우리에게는 일대의 수명이 길게 느껴질 것이고 배움을 위한 시간도 차고 넘칠 것이다. 낮의 시간만을 계산한다 하더라도 그러할 텐데, 밤의 시간(그 상당 부분은 어떤 잠보다도 길다)이 전혀 도움이 되지 않는다 하더라도 마찬가지다.
nunc computamus annos, non quibus studuimus, sed quibus viximus.
지금 우리는 우리가 공부한 해가 아니라, 단지 살아온 해를 계산하고 있다.
§12.11.20nec vero si geometrae et musici et grammatici ceterarumque artium professores omnem suam vitam, quamlibet longa fuerit, ad singulis artibus consumpserunt, sequitur ut plures quasdam vitas ad plura discenda desideremus.
기하학자나 음악가, 문법학자 및 기타 기술의 교사들이 아무리 길었을지라도 자신들의 평생을 단 하나의 기술에만 소모했다 해서, 우리가 더 많은 것을 배우기 위해 여러 개의 다른 인생을 필요로 한다는 결론이 나오는 것은 아니다.
neque enim illi didicerunt haec usque ad senectutem, sed ea sola didicisse contenti fuerunt ac tot annos non ad percipiendo exhauserunt, sed ad praecipiendo.
그들이 노년에 이르기까지 이것들을 배우기만 한 것은 아니며, 오직 그것만을 배운 것에 만족했고, 그 많은 세월을 지식을 습득하는 데 다 써버린 것이 아니라 가르치는 데 썼기 때문이다.
§12.11.21ceterum, ut de Homero taceam, ad quo nullius non artis aut opera perfecta aut certe non dubia vestigia reperiuntur, (ut Eleum Hippiam transeam, qui non liberalium modo disciplinarum prae se scientiam tulit, sed vestem et anulum crepidasque, quae omni manu sua fecerat, ad usu habuit, atque ita se praeparavit, ne cuius alterius opere egeret,) illusisse tot malis, quot summa senectus habet, uniuersae Graeciae credimus Gorgian, qui quaerere auditores de quo quisque vellet iubebat.
그나저나 호메로스에 대해서는 침묵한다 하더라도――그에게서 모든 기술의 완성된 작품이나 최소한 확실한 흔적들이 발견되지만――(그리고 엘리스의 히피아스를 지나친다 하더라도――그는 자유 학술의 지식을 뽐냈을 뿐만 아니라, 자신의 손으로 직접 만든 옷과 반지, 샌들을 착용하고 다녔으며, 이로써 다른 사람의 수고를 필요로 하지 않도록 스스로를 준비시켰다), 우리는 고르기아스가 극도의 노년이 겪는 그 많은 재앙들을 전 그리스인들 앞에서 비웃었다고 믿는다. 그는 청중들에게 각자가 원하는 바에 대해 질문하도록 명령했던 인물이다.