§12.10.70nam ut non eodem modo pro reo capitis et in certamine hereditatis et de interdictis ac sponsionibus et de certa credita dicet, sententiarum quoque in senatu et contionum et privatorum consiliorum servabit discrimina, multa ex differentia personarum, locorum temporumque mutabit, ita in eadem oratione aliter concitabit, aliter conciliabit, non ex iisdem haustibus iram et misericordiam petet, alias ad docendum alias ad movendum adhibebit artes.
因为正如他在为面临死罪的被告辩护、在遗产争端中、以及关于禁令和正式保证、或关于特定贷款的诉讼中,不会以同样的方式说话,而是会保持在元老院陈述意见、在民众大会以及在私下咨询中的区别,根据人、地、时的不同而作许多改变;同样,在同一篇演说中,他也会时而煽动,时而安抚,不会从同一个水源寻求愤怒和怜悯,而是会在不同的时候采用不同的方法来教导或打动听众。
§12.10.71non unus color prooemii, narrationis, argumentorum, egressionis, perorationis servabitur.
导入部、叙述部、论证部、离题和结语将不会保持单一的色彩。
dicet idem graviter, severe, acriter, vehementer, concitate, copiose, amare, comiter, remisse, subtiliter, blande, leniter, dulciter, breviter, urbane, non ubique similis, sed ubique par sibi.
同一个人,将用庄重、严厉、锐利、猛烈、激动、丰富、辛辣、温和、平缓、细致、谄媚、温柔、甘美、简练、洗练的方式去说话,并非处处相似,但处处与自身相称。
§12.10.72sic fiet cum id, propter quod maxime repertus est usus orationis, ut dicat utiliter et ad efficiendum quod intendit potenter, tum laudem quoque nec doctorum modo sed etiam vulgi consequatur.
如此一来,当他不仅达到了演说的最大用处所在——即有用且强有力地达到其意图地去说话——同时也会获得不仅是学者、而且是凡俗大众的赞誉。
§12.10.73falluntur enim plurimum, qui vitiosum et corruptum dicendi genus, quod aut verborum licentia exultat aut puerilibus sententiolis lascivit aut immodico tumore turgescit aut inanibus locis bacchatur aut casuris, si leviter excutiantur, flosculis nitet aut praecipitia pro sublimibus habet aut specie libertatis insanit, magis existimant populare atque plausibile.
因为那些认为有缺陷且堕落的演说风格——或因言辞的放纵而放任自流,或因幼稚的警句而轻佻,或因过度的臃肿而膨胀,或在空洞的陈词滥调中狂乱,或因轻轻一抖就会凋落的虚饰之花而闪耀,或视悬崖为崇高,或在自由的外表下疯狂——更为流行且值得赞许的人,实在是大错特错。
quod quidem placere multis nec infitior nec miror.
我既不否认,也不惊讶这会取悦许多人。
§12.10.74Est enim iucunda auribus ac favorabilis qualiscunque eloquentia et ducit animos naturali voluptate vox omnis, neque aliunde illi per fora atque aggerem circuli;
因为事实上,无论何种形式的雄辩,对耳朵来说都是令人愉悦且讨人喜欢的,每一种声音都以其天然的乐趣吸引着心灵;广场和土堤周围的聚集人群也并非来自其他原因。
quo minus mirum est, quod nulli non agentium parata vulgi corona est.
因此,对于任何一个演说者来说,有一群随时准备着的大众环绕,就更不足为奇了。
§12.10.75ubi vero quid exquisitius dictum accidit auribus imperitorum, qualecunque id est, quod modo se ipsi posse desperent, habet admirationem, neque immerito; nam ne illud quidem facile est.
但是,当某种稍微精妙的言辞传到无学者的耳朵里时,无论其质量如何,只要他们认为自己做不到,就会产生赞叹,这也并非毫无道理;因为即便是那一点也并不容易。
sed evanescunt hac atque emoriuntur comparatione meliorum, ut lana tincta fuco citra purpuras placet; at si contuleris Tyriae eam lacernae, conspectu melioris obruatur, ut Ovidius ait.
但是,一旦与更好的事物相比,这些东西就会消失并枯萎,就像用假染料染色的羊毛在没有真紫色时令人喜爱,但如果你把它与泰尔外套相比较,正如奥维德所说,它就会在更好的事物的光彩下黯然失色。
§12.10.76si vero iudicium his corruptis acrius adhibeas ut fucinis sulfura, iam illum, quo fefellerant, exuant mentitum colorem et quadam vix enarrabili foeditate pallescant.
但如果对这些腐败的事物施以更严格的审视,就像对假染色使用硫黄一样,它们就会立刻脱去曾经欺骗众人的虚假色彩,并呈现出一种难以名状的丑陋苍白。
lucent igitur haec citra solem, ut quaedam exigua animalia igniculi videntur in tenebris.
因此,这些东西在没有太阳的时候闪耀,就像某些微小的昆虫在黑暗中看起来像微弱的火光。
denique mala multi probant, nemo improbat bona.
总之,许多人赞同坏的事物,但没有人不赞同好的事物。
§12.10.77neque vero omnia ista, de quibus locuti sumus, orator optime tantum sed etiam facillime faciet.
而且,优秀的雄辩家不仅能以最好的方式完成我们所说的所有这些事情,而且也能最轻松地完成。
neque enim vim summam dicendi et os admiratione dignum infelix usque ad ultimum sollicitudo persequitur, quae oratorem macerat et coquit aegre verba vertentem et perpendendis coagmentandisque eis intabescentem.
因为惨痛的焦虑并不会始终纠缠着最高的说服力和值得赞叹的口才,那种焦虑折磨并煎熬着那艰难地转换词句、因权衡和拼凑词句而日渐消瘦的雄辩家。
§12.10.78nitidus ille et sublimis et locuples circumfluentibus undique eloquentiae copiis imperat.
那位光彩夺目、崇高而富有的雄辩家,支配着从四面八方涌来的雄辩财富。
desinit enim in adversa niti, qui pervenit in summum.
因为达到顶峰的人,就不再需要逆风而上。
scandenti circa ima labor est; ceterum quantum processeris, mollior clivus ac laetius solum.
对于在底部周围攀登的人来说是有劳苦的;但你前进得越远,山坡就越平缓,土地也越肥沃。
§12.10.79et si haec quoque iam lenius supina perseverantibus studiis evaseris, inde fructus illaborati offerunt sese et omnia sponte proveniunt; quae tamen cotidie nisi decerpantur, arescunt.
如果你能通过不懈的努力克服这些现在已经更为平缓的坡地,那么毫不费力的果实就会自动呈现,一切都会自发而生;然而,这些果实如果不是每天采摘,就会枯萎。
sed et copia habeat modum, sine quo nihil nec laudabile nec salutare est, et nitor ille cultum virilem et inventio iudicium.
但是,即使是丰富也应该有其节制,没有节制,就没有任何事物是值得赞扬或有益的;而且那光彩应当具有阳刚之美,发想应当具有判断力。
§12.10.80sic erunt magna non nimia, sublimia non abrupta, fortia non temeraria, severa non tristia, gravia non tarda, laeta non luxuriosa, iucunda non dissoluta, grandia non tumida.
这样,伟大的事物就不会过度,崇高的事物就不会陡峭,强劲的事物就不会鲁莽,严厉的事物就不会阴郁,庄重的事物就不会迟钝,欢快的事物就不会放荡,愉悦的事物就不会松垮,宏伟的事物就不会臃肿。
similis in ceteris ratio est ac tutissima fere per medium via, quia utriusque ultimum vitium est.
在其他事情上也是同样的道理,最安全的道路通常是在中间,因为两极的极端都是一种缺陷。