Humanitext Reader

昆提利安 · 雄辩术原理 §11.3.64-11.3.74

身势动作的重要性与头部及面部表情

第 327 段,共 366 段 · 拉丁语

内容简介

在说明了适应不同情感和情境的声音运用后,作者讨论了身势动作(手势)在演讲中的巨大重要性,通过德摩斯梯尼的轶事、头部、视线和表情的作用,以及古代戏剧面具的左右非对称设计来加以阐释。

§11.3.64suadentium et monentium et pollicentium et consolantium gravis, in metu et verecundia contracta, adhortationibus fortis, disputationibus teres, miseratione flexa et flebilis et consulto quasi obscurior; at in egressionibus fusa et securae claritatis, in expositione ac sermonibus recta et inter acutum sonum et gravem media.
劝导者、忠告者、许诺者和慰藉者的声音是沉稳的,在恐惧和羞怯中是收敛的,在鼓舞时是强力的,在辩论中是圆润的,在哀怜时是起伏且哀怨的,并且是蓄意地仿佛较为低沉;但在题外话中,声音是舒展且明朗坦然的,在阐述和谈话中,则是平直且介于高音与低音之间的。
§11.3.65attollitur autem concitatis adfectibus, compositis descendit pro utriusque rei modo altius vel inferius.
然而,声音随着激昂的情感而高亢,随着平静的情感而低沉,根据这两种情况的程度或高或低。
quid autem quisque in dicendo postulet locus, paulum differam, ut de gestu prius dicam, qui et ipse voci consentit et animo cum ea simul paret.
至于演讲中每个地方具体需要什么,我且稍作搁置,以便先谈谈身势动作,它本身也与声音相协调,并与声音一同服从于心灵。
is quantum habeat in oratore momenti, satis vel ex eo patet quod pleraque etiam citra verba significat.
它在演说家身上有多大的重要性,仅凭它在不借助言语时也能表达大部分意思这一点,就已足够明了。
§11.3.66quippe non manus solum, sed nutus etiam declarant nostram voluntatem et in mutis pro sermone sunt, et saltatio frequenter sine voce intelligitur atque adficit, et ex vultu ingressuque perspicitur habitus animorum; et animalium quoque sermone carentium ira, laetitia, adulatio et oculis et quibusdam aliis corporis signis deprehenditur.
因为不仅是手,甚至连点头也能表明我们的意愿,并且在哑巴那里代替了语言,而舞蹈也经常在没有声音的情况下被理解并打动人,从表情和步态中也能察觉出 ¦p.v10-12 p.280 心灵的状态;而且在缺乏语言的动物身上,其愤怒、喜悦和谄媚也能通过眼睛和身体的其他一些信号被察觉。
§11.3.67nec mirum, si ista, quae tamen in aliquo posita sunt motu, tantum in animis valent, cum picture, tacens opus et habitus semper eiusdem, sic in intimos penetret adfectus, ut ipsam vim dicendi nonnunquam superare videatur.
如果说这些终究处于某种运动中的事物在心灵中具有如此大的力量,那也并不奇怪,因为绘画——这件无声的、形态始终如一的作品——能如此深入到最深层的情感中,以至于有时似乎超越了言语本身的力量。
contra si gestus ac vultus ab oratione dissentiat, tristia dicamus hilares, adfirmemus aliqua renuentes non auctoritas modo verbis, sed etiam fides desit.
相反,如果动作和表情与演说不符,我们若用喜悦的神情说出悲伤的事,或者一面谢绝一面肯定某些事,那么言语不仅会失去威严,还会失去可信度。
decor quoque a gestu atque motu venit; §11.3.68ideoque Demosthenes grande quoddam intuens speculum componere actionem solebat; adeo, quamuis fulgor ille sinistras imagines reddat, suis demum oculis credidit, quod efficeret.
得体也源于身势和动作;因此,德摩斯梯尼过去常常看着一面大镜子来调整他的实演;甚至于,尽管那镜光反射出相反的物像,他最终还是相信自己的眼睛所产生出来的效果。
praecipuum vero in actione sicut in corpore ipso caput est cum ad illum, de quo dixi, decorem, tum etiam ad significationem.
然而,实演中最重要的部分,如同身体本身一样,是头部,这既是为了我所说的得体,也是为了意思的传达。
§11.3.69decoris illa sunt, ut sit primo rectum et secundum naturam.
属于得体的要素首先是:头部应当是直立的且符合自然的。
nam et deiecto humilitas et supino arrogantia et in latus inclinato languor et praeduro ac rigente barbaria quaedam mentis ostenditur.
因为低头显得卑屈,仰头显得傲慢,头歪向一边显得倦怠,而过于僵硬死板的头则显得某种心灵的粗野。
tum accipiat aptos ex ipsa actione motus, ut cum gestu concordet et manibus ac lateribus obsequatur.
然后,它应当从实演本身接受适宜的动作,以便与身势相协调,并顺从手和身体两侧。
§11.3.70aspectus enim semper eodem vertitur quo gestus, exceptis quae aut damnare aut concedere aut a nobis removere oportebit, ut idem illud vultu videamur aversari, manu repellere: " —Di talem avertite pestem.
因为视线总是转向身势所指的同一方向,除了那些我们必须 ¦p.v10-12 p.282 予以谴责、让步或从我们自身排除的事物,以便使我们显得在表情上厌恶同一事物,在手上将其排拒: “——诸神啊,请驱散这般的灾祸。
" " —haud equidem tali me dignor honore.
““——我实不配享有这般的荣耀。
" Significat vero plurimis modis.
“它确实能以极多的方式来表达意思。
§11.3.71nam praeter adnuendi, renuendi confirmandique motus sunt et verecundiae et dubitationis et admirationis et indignationis noti et communes omnibus.
因为除了点头、摇头和肯定的动作外,还有人人皆知且共有的羞怯、疑惑、赞叹和愤慨的动作。
solo tamen eo facere gestum scenici quoque doctores vitiosum putaverunt.
然而,戏剧教师们也认为,仅用头部来做动作是有缺陷的。
etiam frequens eius nutus non caret vitio; adeo iactare id et comas excutientem rotare fanaticum est.
即使是频繁的点头也非毫无瑕疵;以至于摇晃头部、抖落头发使之旋转,那是狂热疯癫的。
§11.3.72dominatur autem maxime vultus.
然而,表情起着最支配性的作用。
hoc supplices, hoc minaces, hoc blandi, hoc tristes, hoc hilares, hoc erecti, hoc summissi sumus; hoc pendent homines, line intuentur, hic spectator, etiam antequam dicimus; hoc quosdam amamus, hoc odimus, hoc plurima intelligimus, hic est saepe pro omnibus verbis.
借此我们显得哀求,借此显得威胁,借此显得温存,借此显得忧伤,借此显得欢喜,借此显得高昂,借此显得谦恭;人们依附于此,注视于此,观众甚至在我们说话之前就看着这里;借此我们爱某些人,借此我们恨他们,借此我们理解极多的事物,这常常代替了所有的言语。
§11.3.73itaque in iis, quae ad scenam componuntur, fabulis artifices pronuntiandi a personis quoque adfectus mutuantur, ut sit Aerope in tragoedia tristis, atrox Medea, attonitus Aiax, truculentus Hercules.
因此,在那些为舞台撰写的剧作中,实演的艺术家们甚至从面具中借用情感,使得悲剧中的阿埃洛珀是忧伤的, ¦p.v10-12 p.284 美狄亚是凶狠的,埃阿斯是惊愕的,赫拉克勒斯是粗暴的。
§11.3.74in comoediis vero praeter aliam observationem, qua servi, lenones, parasiti, rustici, milites, meretriculae, ancillae, senes austeri ac mites, iuvenes severi ac luxuriosi, matronae, puellae inter se discernuntur, pater ille, cuius praecipuae partes sunt, quia interim concitatus, interim lenis est, altero erecto, altero composito est supercilio; atque id ostendere maxime latus actoribus moris est, quod cum iis, quas agunt, partibus congruat.
但在喜剧中,除了通过其他观察将奴隶、女贩、食客、乡巴佬、士兵、娼妓、女仆、严厉和温和的老人、严肃和放荡的青年、贵妇、少女相互区别开来之外,那位拥有主要戏份的父亲,因为时而激动,时而温和,所以他是一边眉毛挑起,另一边眉毛舒展的;而演员们的习惯是,主要向观众展示符合他们所扮演角色侧面的那一侧面孔。

词汇与语法注释

  1. 11.3.64suadentium et monentium — 延续前文(第63节),此处省略了主语 `vox`(声音)。属格复数分词 `suadentium`、`monentium` 等作名词性使用,意为“劝导者、忠告者之(声音)”。后续的形容词 `gravis`、`contracta`、`fortis`、`teres` 等在性、数上均与阴性单数主语 `vox` 一致。
  2. 11.3.67habitus semper eiusdem — `habitus` 为名词(单数主格),指静止绘画的“形态、伫立”。`eiusdem` 是指示代词 `idem` 的单数属格,指代 `pictura`,意为“始终如一的(不发生变化的)形态”。此处用以强调绘画虽为不发生变化的静止艺术,却对人的情感具有极强的打动力量。
  3. 11.3.68sinistras imagines — 虽然 `sinister` 通常意为“左侧的”或“不吉利的”,但在此处指由于镜面反射而产生的“左右相反的物像”。必须准确理解这一文意:尽管德摩斯梯尼知道镜光会产生这种左右颠倒的现象(`fulgor ille sinistras imagines reddat`),但他最终仍然相信自己眼中所看到的实演效果(`quod efficeret`)。
  4. 11.3.74altero erecto, altero composito est supercilio — `supercilio` 是 `supercilium`(眉毛)的夺格,与 `altero erecto, altero composito` 构成独立夺格(或描写夺格)。这指涉了古代喜剧面具(`persona`)的设计:父亲一角的面具左右两侧有着不同的眉毛表情(一边挑起表示愤怒,一边平舒表示温和),以便演员在舞台上根据剧情展示符合其情感的侧面(`latus`)。

引用这一段

昆提利安, 雄辩术原理 §11.3.64-11.3.74. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi1002.phi001.humanitext-lat2:11.3.64-11.3.74

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。