§11.3.64suadentium et monentium et pollicentium et consolantium gravis, in metu et verecundia contracta, adhortationibus fortis, disputationibus teres, miseratione flexa et flebilis et consulto quasi obscurior;
説得する者、忠告する者、約束する者、慰める者の声は重々しく、恐れや慎みのなかでは縮こまり、励ましにおいては強く、議論においては滑らかで、同情においては抑揚があり、哀れっぽく、意図的にいわばいくらかかすれている。
at in egressionibus fusa et securae claritatis, in expositione ac sermonibus recta et inter acutum sonum et gravem media.
しかし、脱線においては豊かで屈託のない明瞭さを持ち、説明や談話においてはまっすぐで、高い音と低い音の中間である。
§11.3.65attollitur autem concitatis adfectibus, compositis descendit pro utriusque rei modo altius vel inferius.
しかし声は、激した感情によって高められ、落ち着いた感情によって低められ、それぞれの状況の度合いに応じて、より高く、あるいはより低くなる。
quid autem quisque in dicendo postulet locus, paulum differam, ut de gestu prius dicam, qui et ipse voci consentit et animo cum ea simul paret.
しかし、演説においてそれぞれの箇所が何を要求するかについては、身振りについて先に語るために、少し後に延ばすことにしよう。 身振り自体も声に一致し、声とともに心に従うものである。
is quantum habeat in oratore momenti, satis vel ex eo patet quod pleraque etiam citra verba significat.
それが弁論家においてどれほどの重要性を持つかは、言葉を伴わなくても大部分のことを意味するというそのことだけでも、十分に明らかである。
§11.3.66quippe non manus solum, sed nutus etiam declarant nostram voluntatem et in mutis pro sermone sunt, et saltatio frequenter sine voce intelligitur atque adficit, et ex vultu ingressuque perspicitur habitus animorum;
なぜなら、手だけでなく、会釈もまた私たちの意志を明らかにし、口のきけない人々においては言葉の代わりとなるからであり、また、舞踊はしばしば声なしに理解されて人の心を動かし、表情や歩き方から心の状態が看取されるからである。
et animalium quoque sermone carentium ira, laetitia, adulatio et oculis et quibusdam aliis corporis signis deprehenditur.
そして、言葉を持たない動物の怒り、喜び、媚びもまた、目やその他の身体のいくつかの記号によって認められるのである。
§11.3.67nec mirum, si ista, quae tamen in aliquo posita sunt motu, tantum in animis valent, cum picture, tacens opus et habitus semper eiusdem, sic in intimos penetret adfectus, ut ipsam vim dicendi nonnunquam superare videatur.
そして、何らかの動きに基づいているそれらのものが、心に対してそれほど強い力を持つのも不思議ではない。 というのも、絵画は、沈黙した作品であり常に同一の佇まいであるにもかかわらず、心の最も深い感情に浸透し、時には言論そのものの力をもしのぐように見えるからである。
contra si gestus ac vultus ab oratione dissentiat, tristia dicamus hilares, adfirmemus aliqua renuentes non auctoritas modo verbis, sed etiam fides desit.
これに対して、もし身振りや表情が演説と一致せず、私たちが陽気な様子で悲しいことを語ったり、拒絶しながら何かを肯定したりするならば、言葉に威厳が欠けるだけでなく、信頼性も失われるであろう。
decor quoque a gestu atque motu venit;
適切さもまた、身振りと動きから生じる。
§11.3.68ideoque Demosthenes grande quoddam intuens speculum componere actionem solebat;
それゆえ、デモステネスはある大きな鏡を見つめながら実演を整えるのを常としていた。
adeo, quamuis fulgor ille sinistras imagines reddat, suis demum oculis credidit, quod efficeret.
鏡の反射が左右逆の像を返すにもかかわらず、彼は自分が作り出す効果について、最終的には自分自身の目を信じたほどであった。
praecipuum vero in actione sicut in corpore ipso caput est cum ad illum, de quo dixi, decorem, tum etiam ad significationem.
しかし、実演において、身体そのものにおけるのと同様に、最も主要なものは頭部である。 それは、私が述べたあの適切さにとっても、また意味伝達にとっても同様である。
§11.3.69decoris illa sunt, ut sit primo rectum et secundum naturam.
適切さに属する事柄としては、第一に、頭がまっすぐに立っており、自然に従っていることである。
nam et deiecto humilitas et supino arrogantia et in latus inclinato languor et praeduro ac rigente barbaria quaedam mentis ostenditur.
というのも、うつむいた頭からは卑屈さが、仰向けた頭からは傲慢さが、横に傾いた頭からは物憂さが、そして非常に硬くこわばった頭からは、ある種の精神の粗野さが示されるからである。
tum accipiat aptos ex ipsa actione motus, ut cum gestu concordet et manibus ac lateribus obsequatur.
さらに、頭は実演その事から適切な動きを受け取り、身振りと調和し、手や脇腹に従うようにしなければならない。
§11.3.70aspectus enim semper eodem vertitur quo gestus, exceptis quae aut damnare aut concedere aut a nobis removere oportebit, ut idem illud vultu videamur aversari, manu repellere:
"
—Di talem avertite pestem.
なぜなら、視線は常に身振りと同一の方向へと向けられるからである。 ただし、非難するか、容認するか、あるいは自分たちから遠ざけるべき事柄は除かれる。 それは、私たちが表情では同じものを嫌悪し、手では退けているように見えるためである。 "—神々よ、このような災厄を遠ざけたまえ。
"
"
—haud equidem tali me dignor honore.
"" —私は決してこのような栄誉に値する者ではない。
"
Significat vero plurimis modis.
"実に、それは極めて多くの方法で意味を示す。
§11.3.71nam praeter adnuendi, renuendi confirmandique motus sunt et verecundiae et dubitationis et admirationis et indignationis noti et communes omnibus.
というのも、同意し、拒絶し、肯定する動きのほかに、恥じらい、疑念、感嘆、憤りの動きもあり、これらはすべての人に知られ、共通しているからである。
solo tamen eo facere gestum scenici quoque doctores vitiosum putaverunt.
しかし、それだけで身振りを行うことは、舞台の教師たちもまた欠点であると考えた。
etiam frequens eius nutus non caret vitio;
また、頭を頻繁にうなずかせることも欠点を免れない。
adeo iactare id et comas excutientem rotare fanaticum est.
それどころか、頭を振り回し、髪を振り乱して回転させることは、狂信的である。
§11.3.72dominatur autem maxime vultus.
しかし、最も支配的なのは表情である。
hoc supplices, hoc minaces, hoc blandi, hoc tristes, hoc hilares, hoc erecti, hoc summissi sumus;
これによって私たちは哀願し、これによって脅し、これによってへつらい、これによって悲しみ、これによって喜び、これによって意気揚々とし、これによって平身低頭する。
hoc pendent homines, line intuentur, hic spectator, etiam antequam dicimus;
これに人々はすがり、ここから読み取り、私たちが語るよりも前に、観客はここを見るのである。
hoc quosdam amamus, hoc odimus, hoc plurima intelligimus, hic est saepe pro omnibus verbis.
これによって私たちはある人々を愛し、これによって憎み、これによって極めて多くのことを理解する。 これはしばしば、すべての言葉の代わりとなる。
§11.3.73itaque in iis, quae ad scenam componuntur, fabulis artifices pronuntiandi a personis quoque adfectus mutuantur, ut sit Aerope in tragoedia tristis, atrox Medea, attonitus Aiax, truculentus Hercules.
それゆえ、舞台のために作られる劇においては、実演の専門家たちは仮面からも感情を借り受ける。 その結果、悲劇においてアエロペーは悲しげであり、メーデイアは激しく、アイアースは呆然としており、ヘラクレスは凶暴に見えるのである。
§11.3.74in comoediis vero praeter aliam observationem, qua servi, lenones, parasiti, rustici, milites, meretriculae, ancillae, senes austeri ac mites, iuvenes severi ac luxuriosi, matronae, puellae inter se discernuntur, pater ille, cuius praecipuae partes sunt, quia interim concitatus, interim lenis est, altero erecto, altero composito est supercilio;
これに対して喜劇においては、奴隷、女衒、食客、田舎者、兵士、売春婦、女中、厳格な老人と温和な老人、厳格な若者と放蕩な若者、既婚女性、若い娘たちが互いに区別されるという他の観察に加えて、主要な役割を持つあの父親は、時には激しやすく、時には穏やかであるため、一方の眉をつり上げ、他方の眉を穏やかにしている。
atque id ostendere maxime latus actoribus moris est, quod cum iis, quas agunt, partibus congruat.
そして、役者たちにとっては、自分が演じている役割に適合する側の横顔を最も見せることが慣習となっている。