§11.3.131illud non ferendum, quod quidam, reiecta in humerum toga, cum dextra sinum usque ad lumbos reduxerunt, sinistra gestum facientes spatiantur et fabulantur, cum etiam laevam restringere prolata longius dextra sit odiosum.
不可容忍的是,有些人将托加折回扔在肩上,用右手将衣褶往回拉到腰部,左手做着手势走动并聊天,虽然在右手伸得较远时,甚至约束左手都是令人反感的。
under moneor, (ut ne id quidem transeam) ineptissime fieri, cum inter moras laudationum aut in aurem alicuius loquuntur aut cum sodalibus iocantur aut nonnunquam ad librarios suos ita respiciunt, ut sportulam dictare videantur.
由此我被提醒(以便我也不漏掉这一点),在赞誉的间歇,他们要么在某人耳边说话,要么与同伴开玩笑,或者有时回头看他们的书吏,以至于看起来像是在口授日薪的配给,这是极不体面的。
§11.3.132inclinari ad iudicem, cum doceas, utique si id de quo loquaris sit obscurius, decet.
在阐述时向法官倾斜,特别是如果你所说的内容有些晦涩,是得体的。
incumbere advocato adversis subselliis sedenti contumeliosum.
伏在坐在对面席位上的辩护人身上是无礼的。
reclinari etiam ad suos et manibus sustineri, nisi plane iusta fatigatio est, delicatum, sicut palam moneri excidentis aut legere.
甚至靠在自己人身上并由他们的手扶着,除非是由于完全正当的疲倦,否则是娇气的,正如在忘词时公开接受指点或阅读原稿一样。
§11.3.133namque in his omnibus et vis illa dicendi solvitur et frigescit adfectus et iudex parum sibi praestari reverentiae credit.
因为在所有这些情况下,那种辩论的力量就会涣散,热情就会冷却,法官也会认为对自己没有给予足够的尊重。
transire in diversa subsellia parum verecundum est.
走到对面的席位是缺乏体统的。
nam et Cassius Severus urbane adversus hoc facientem lineas poposcit.
因为卡西乌斯·塞维鲁也曾风趣地对这样做的人要求“画出界线”。
et si aliquando concitate itur, nunquam non frigide reditur.
而且即使有时兴奋地走到那里,也决不会不冷落地回来。
§11.3.134multum ex iis, quae praecepimus, mutari necesse est ab iis, qui dicunt apud tribunalia.
我们所规定的许多内容,必须由在法庭上发言的人予以改变。
nam et vultus erectior, ut eum, apud quem dicitur, spectet; et gestus ut ad eundem tendens elatior sit, necesse est; et alia, quae occurrere etiam me tacente omnibus possunt.
因为脸部需要更挺直,以便注视发言对象;手势也需要更高,就像伸向同一个人一样;还有其他一些事情,即使我保持沉默,大家也能想到。
itemque ab iis, qui sedentes agent.
对于那些坐着辩论的人来说也是如此。
nam et fere fit hoc in rebus minoribus, et iidem impetus actionis esse non possunt, et quaedam vitia fiunt necessaria.
因为这通常发生在较小的事件中,辩论的同样势头是无法存在的,而且某些缺点也变得不可避免。
§11.3.135nam et dexter pes a laeva iudicis sedenti proferendus est, et ex altera parte multi gestus necesse est in sinistrum eant, ut ad iudicem spectent.
因为对于坐在法官左侧的人来说,右脚必须向前迈出,而在另一侧,许多手势必然要向左去,以便注视法官。
equidem plerosque et ad singulas clausulas sententiarum video adsurgentes et nonnullos subinde aliquid etiam spatiantes, quod an deceat, ipsi viderint; cum id faciunt, non sedentes agunt.
至于我,我看到大多数人甚至在句子的每个结语处都站起来,有些人甚至不时地走动一下,这是否得体,让他们自己看着办吧;当他们这样做时,他们就不是坐着辩论了。
§11.3.136bibere aut etiam esse inter agendum, quod multis moris fuit et est quibusdam, ab oratore meo procul absit.
在辩论过程中饮水甚至吃东西(这在许多人曾是习惯,在某些人现在仍是),应当远离我的演说家。
nam si quis aliter dicendi onera perferre non possit, non ita miserum est non agere potiusque multo quam et operis et hominum contemptum fateri.
因为如果有人不能以其他方式承受辩论的重担,那么不进行辩论并不那么悲惨,而且比承认对工作和人的蔑视要好得多。
§11.3.137cultus non est proprius oratoris aliquis sed magis in oratore conspicitur.
服饰并不是演说家所特有的某种东西,但在演说家身上更受瞩目。
quare sit, ut in omnibus honestis debet esse, splendidus et virilis.
因此,正如在所有体面的人身上应当的那样,它应该是华丽而男性的。
nam et toga et calceus et capillus tam nimia cura quam negligentia sunt reprehendenda.
因为托加、鞋子和头发,过度用心和懈怠都同样应该受到指责。
est aliquid in amictu, quod ipsum aliquatenus temporum condicione mutatum est.
披戴托加的方式也有讲究,这本身在一定程度上随着时代的变化而改变。
nam veteribus nulli sinus, perquam breves post illos fuerunt.
因为古人没有衣褶,他们之后的衣褶极短。
§11.3.138itaque etiam gestu necesse est usos esse in principiis eos alio, quorum brachium, sicut Graecorum, veste continebatur.
因此,那些手臂像希腊人一样被衣服包裹着的人,在开篇时必然使用了另一种手势。
sed nos de praesentibus loquimur.
但我们谈论的是现在的事情。
cui lati clavi ius non erit, ita cingatur, ut tunicae prioribus oris infra genua paulum, posterioribus ad medios poplites usque perveniant.
没有权利穿戴宽紫条纹的人,应该这样束腰:使长衫的前边缘在膝盖以下一点,后边缘一直延伸到膝窝中部。
nam infra mulierum est, supra centurionum.
因为再往下是女人的,再往上是百人队长的。
§11.3.139ut purpura recte descendat, levis cura est; notatur interim negligentia.
使紫色条纹笔直下垂是微不足道的关心;然而有时疏忽也会被注意到。
latum habentium clavum modus est, ut sit paulum cinctis summissior.
拥有宽条纹的人的标准是,在束腰时使其稍微低一些。
ipsam togam rotundam esse et apte caesam velim, aliter enim multis modis fiet enormis.
我希望托加本身是圆的并裁剪得当,否则在许多方面都会变得不合规格。
pars eius prior mediis cruribus optime terminatur, posterior eadem portione altius qua cinctura.
它的前部最好止于小腿中部,后部则在与束腰相同的比例上更高一些。
§11.3.140sinus decentissimus, si aliquanto supra imam tunicam fuerit; nunquam certe sit inferior.
衣褶如果高出长衫最下摆一些,是最得体的;当然决不能更低。
ille, qui sub humero dextro ad sinistrum oblique ducitur velut balteus, nec strangulet nec fluat.
那条从右肩下方斜拉到左肩、像皮带一样的部分,既不要勒人,也不要松垮垂下。
pars togae, quae postea imponitur, sit inferior; nam ita et sedet melius et continetur.
后来覆上去的那部分托加应该更低;因为这样既坐得更好,又被固定住。
subducenda etiam pars aliqua tunicae, ne ad lacertum in actu redeat; tum sinus iniciendus humero, cuius extremam oram reiecisse non dedecet.
长衫的某些部分也必须拉上去,以免在活动中滑落到上臂;然后应该将衣褶搭在肩上,把其最外侧的边缘翻在后面并不失体面。