Humanitext Reader

クインティリアヌス · 弁論家の教育 §11.3.131-11.3.140

弁論中の不作法と法廷での姿勢およびトガの着こなし

333 / 366 箇所 · ラテン語

要旨

弁論中の不適切な動作(内緒話、頻繁な座席移動、飲食など)の弊害と、法廷におけるふさわしい姿勢、およびトガなどの服装の具体的な着用方法について論じている。

§11.3.131illud non ferendum, quod quidam, reiecta in humerum toga, cum dextra sinum usque ad lumbos reduxerunt, sinistra gestum facientes spatiantur et fabulantur, cum etiam laevam restringere prolata longius dextra sit odiosum.
耐え難いのは、ある人々がトガを肩に投げかけ、右手でひだを腰まで引き戻し、左手で身振りをしながら歩き回り、おしゃべりをすることである。 右手をより遠くに突き出しているときに、左手を縮めることさえ不快なことであるのに。
under moneor, (ut ne id quidem transeam) ineptissime fieri, cum inter moras laudationum aut in aurem alicuius loquuntur aut cum sodalibus iocantur aut nonnunquam ad librarios suos ita respiciunt, ut sportulam dictare videantur.
このことから私は(このことも見過ごさないために)思い出させられるが、称賛の合間に誰かの耳に囁きかけたり、仲間と冗談を言ったり、時には自分の書記たちを振り返って、まるで日当の給付を指図しているかのように見えるのは、極めて不見識なことである。
§11.3.132inclinari ad iudicem, cum doceas, utique si id de quo loquaris sit obscurius, decet.
説明するときに、とりわけ話している内容がやや難解である場合、裁判官の方に身を傾けることはふさわしい。
incumbere advocato adversis subselliis sedenti contumeliosum.
対面の席に座っている相手方の弁護士に身を乗り出すことは、無礼である。
reclinari etiam ad suos et manibus sustineri, nisi plane iusta fatigatio est, delicatum, sicut palam moneri excidentis aut legere.
自分の側の者たちに寄りかかり、手で支えられることは、明らかに正当な疲労によるのでなければ、甘えであり、言葉に詰まった者が公然と教えを受けたり、原稿を読んだりするのと同様である。
§11.3.133namque in his omnibus et vis illa dicendi solvitur et frigescit adfectus et iudex parum sibi praestari reverentiae credit.
というのも、これらすべてにおいて、あの弁論の力強さは失われ、情熱は冷め、裁判官は自分に対して敬意が十分に払われていないと信じるからである。
transire in diversa subsellia parum verecundum est.
別の席へと移動することは、慎みに欠ける。
nam et Cassius Severus urbane adversus hoc facientem lineas poposcit.
実際、カッシウス・セウェルスは、これを行っている者に対して、風刺を込めて「(席を区切る)線を引いてくれ」と要求した。
et si aliquando concitate itur, nunquam non frigide reditur.
また、時には激しくあちらへ行ったとしても、必ず冷ややかに戻ってくることになる。
§11.3.134multum ex iis, quae praecepimus, mutari necesse est ab iis, qui dicunt apud tribunalia.
私たちが指示したことの多くは、演壇で語る人々によって変更される必要がある。
nam et vultus erectior, ut eum, apud quem dicitur, spectet; et gestus ut ad eundem tendens elatior sit, necesse est;
なぜなら、語る相手を直視するために顔をより高く上げ、また身振りもその人に向かって差し伸ばされるようにより高く上げられることが必要だからである。
et alia, quae occurrere etiam me tacente omnibus possunt.
また、私が沈黙していても誰もが思い浮かべることができる他のことも同様である。
itemque ab iis, qui sedentes agent.
同様に、座って弁論を行う人々によっても(変更される必要がある)。
nam et fere fit hoc in rebus minoribus, et iidem impetus actionis esse non possunt, et quaedam vitia fiunt necessaria.
というのも、これは通常、より小さな事件で起こることであり、弁論の同じ勢いはあり得ず、いくつかの欠点が不可避となるからである。
§11.3.135nam et dexter pes a laeva iudicis sedenti proferendus est, et ex altera parte multi gestus necesse est in sinistrum eant, ut ad iudicem spectent.
実際、裁判官の左側に座る者にとっては右足を前に出すべきであり、もう一方の側からは、裁判官を直視するために多くの身ぶりが必然的に左へ向かうべきだからである。
equidem plerosque et ad singulas clausulas sententiarum video adsurgentes et nonnullos subinde aliquid etiam spatiantes, quod an deceat, ipsi viderint;
もっとも、私は多くの者が文の個々の締めくくりごとに立ち上がり、中にはその都度いくらか歩き回る者さえ見かけるが、それがふさわしいかどうかは彼ら自身が考えるべきことである。
cum id faciunt, non sedentes agunt.
彼らがそれを行うとき、彼らは座って弁論を行っているのではない。
§11.3.136bibere aut etiam esse inter agendum, quod multis moris fuit et est quibusdam, ab oratore meo procul absit.
弁論の最中に飲むこと、あるいは食べることさえ(これは多くの人にとって習慣であり、今でも一部の人々にとってそうであるが)、私の弁論家からは遠く離れているべきである。
nam si quis aliter dicendi onera perferre non possit, non ita miserum est non agere potiusque multo quam et operis et hominum contemptum fateri.
というのも、もし誰かがそれなしには弁論の重荷に耐えられないのであれば、弁論を行わないことはそれほど惨めなことではなく、むしろ仕事と人々への侮辱を認めることよりもはるかに好ましいからである。
§11.3.137cultus non est proprius oratoris aliquis sed magis in oratore conspicitur.
服装は、弁論家特有の何かがあるわけではないが、弁論家においてより注目される。
quare sit, ut in omnibus honestis debet esse, splendidus et virilis.
したがって、すべての身分の高い人々にふさわしいように、華麗で男らしいものであるべきだ。
nam et toga et calceus et capillus tam nimia cura quam negligentia sunt reprehendenda.
というのも、トガも靴も髪も、過度のこだわりも怠慢も同様に非難されるべきだからである。
est aliquid in amictu, quod ipsum aliquatenus temporum condicione mutatum est.
まとい方にも何かがあり、それ自体、時代の状況によってある程度変化してきた。
nam veteribus nulli sinus, perquam breves post illos fuerunt.
というのも、古人にはトガのひだはなく、彼らの後は極めて短いものであったからである。
§11.3.138itaque etiam gestu necesse est usos esse in principiis eos alio, quorum brachium, sicut Graecorum, veste continebatur.
したがって、ギリシア人のように衣服によって腕が包まれていた人々は、導入部において別の身振りを用いたに違いない。
sed nos de praesentibus loquimur.
しかし私たちは現在の状況について語っている。
cui lati clavi ius non erit, ita cingatur, ut tunicae prioribus oris infra genua paulum, posterioribus ad medios poplites usque perveniant.
幅広の紫の帯をつける権利を持たない者は、次のように帯を締めるべきである。 すなわち、チュニカの前方の裾は膝の少し下に、後方の裾は膝窩の真ん中までに達するようにである。
nam infra mulierum est, supra centurionum.
なぜなら、これより下は女性のものであり、上は百人隊長のものだからである。
§11.3.139ut purpura recte descendat, levis cura est; notatur interim negligentia.
紫の帯がまっすぐに下りるようにすることは、些細な配慮であるが、時には怠慢が気づかれる。
latum habentium clavum modus est, ut sit paulum cinctis summissior.
幅広の帯を持つ人々の基準は、帯を締めたときに少し低くなることである。
ipsam togam rotundam esse et apte caesam velim, aliter enim multis modis fiet enormis.
トガ自体は丸く、適切に裁断されていることを私は望む。 さもなければ、多くの点で不格好になってしまうからだ。
pars eius prior mediis cruribus optime terminatur, posterior eadem portione altius qua cinctura.
その前部は、すねの中ほどで終わるのが最適であり、後部は、帯の位置よりも同じ割合だけ高くなるのがよい。
§11.3.140sinus decentissimus, si aliquanto supra imam tunicam fuerit;
ひだは、チュニカの一番下の裾よりもいくらか上にあるのが最も端正である。
nunquam certe sit inferior.
決してそれより低くなってはならない。
ille, qui sub humero dextro ad sinistrum oblique ducitur velut balteus, nec strangulet nec fluat.
右肩の下から左肩へ斜めに渡される、あのベルトのような部分は、首を絞めるようであってもならず、だらしなく垂れていてもならない。
pars togae, quae postea imponitur, sit inferior;
後から載せられるトガの部分は、より低くあるべきである。
nam ita et sedet melius et continetur.
なぜなら、そうすれば座りもよく、固定されるからだ。
subducenda etiam pars aliqua tunicae, ne ad lacertum in actu redeat;
チュニカの一部分も、動作中に上腕に戻ってしまわないように引き上げておくべきである。
tum sinus iniciendus humero, cuius extremam oram reiecisse non dedecet.
その上で、ひだを肩にかけるべきであり、その端の裾を後ろに投げ返すことは見苦しくない。

語釈・文法注

  1. §11.3.131under moneor — 写本の "under moneor" は、一般に "unde moneor"(「これにより私は警告される/思い出させられる」)の誤記として解釈される。
  2. §11.3.132excidentis — 動詞 `excido`(記憶から抜け落ちる、忘れる)の現在分詞単数属格(または複数対格 `excidentes` の異体字)。ここでは「記憶を失った者、言葉に詰まった者」を指す名詞として機能している。
  3. §11.3.136esse — 存在動詞 `esse`(〜である)と同形であるが、ここでは動詞 `edo`(食べる)の不定詞。直前の `bibere`(飲むこと)と並列されている。
  4. §11.3.138cui lati clavi ius non erit — 関係代名詞の与格 `cui` で始まる関係節。続く非人称受動文 `ita cingatur` に対する「〜という人にとっては」という行為者の与格(または論理的主語)として先行詞なしで用いられている。

この箇所を引用する

クインティリアヌス, 弁論家の教育 §11.3.131-11.3.140. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1002.phi001.humanitext-lat2:11.3.131-11.3.140

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。