Humanitext Reader

昆提利安 · 雄辩术原理 §10.7.12-10.7.22

心像的作用与即兴演讲中准备的必要性

第 305 段,共 366 段 · 拉丁语

内容简介

昆体良阐明基于艺术的即兴训练之重要性,指出生动的心理心像(phantasiai)能激发雄辩。同时,他强调即使是即兴也需短暂的准备,并惩戒了某些练习者急于登台的虚荣作风。

§10.7.12sed hic usus ita proderit, si ea de qua locuti sumus ars antecesserit, ut ipsum illud, quod in se rationem non habet, in ratione versetur.
但是,只有当我们所说的技术先行时,这种习惯才会产生如此的作用,使得那件本身不包含理性的事情被置于理性之中。
nam mihi ne dicere quidem videtur nisi qui disposite, ornate, copiose dicit, sed tumultuari.
因为在我看来,一个人如果不以条理分明、华美且丰富的方式说话,他就甚至算不上是在演说,而只是在胡乱喧闹。
§10.7.13nec fortuiti sermonis contextum mirabor unquam, quem iurgantibus etiam mulierculis superfluere video, cum eo quod, si calor ac spiritus tulit, frequenter accidit ut successum extemporalem consequi cura non possit.
我也绝不会赞美偶然言语的串联,我看到即使是争吵的长舌妇,这种话也会溢出来,然而,确实有这样的情况:如果热情和精神驱使着人,审慎的推敲往往无法追赶上即兴发挥的成功。
§10.7.14deum tunc adfuisse, cum id evenisset, veteres oratores, ut Cicero, dictitabant.
古代的演说家如西塞罗,常说当那种情况发生时,是有神在相助。
sed ratio manifesta est.
但原因是很明显的。
nam bene concepti adfectus et recentes rerum imagines continuo impetu feruntur, quae nonnumquam mora stili refrigescunt et dilatae non revertuntur.
因为,充分酝酿的感情和新鲜的事物心像是在持续的冲动下流露出来的,而它们往往会因为动笔的迟延而降温,一旦搁置就无法复原。
utique vero, cum infelix illa verborum cavillatio accessit et cursus ad singula vestigia restitit, non potest ferri contorta vis, sed, ut optime vocum singularum cedat electio, non continua, sed composita est.
特别是,当那种不幸的措词钻研介入,且前进的步伐在每一步都停顿下来时,那股迸发出的力量就无法向前推进,而是,即便单个词汇的选择结果极佳,演说也不是连贯的,而是拼凑起来的。
§10.7.15quare capiendae sunt illae, de quibus dixi, rerum imagines, quas vocari φαντασίας indicavimus, omniaque, de quibus dicturi erimus, personae, quaestiones, spes, metus habenda in oculis, in adfectus recipienda.
因此,必须捕捉我所说过的那些事物的心像(我们已指出它们被称为 phantasiai),并且,我们将要谈论的一切——人物、论题、希望、恐惧——都必须呈现在眼前,融入到情感之中。
pectus est enim, quod disertos facit, et vis mentis.
因为,正是胸怀与心灵的力量使人能言善辩。
ideoque imperitis quoque, si modo sint aliquo adfectu concitati, verba non desunt.
因此,即使是没有经验的人,只要被某种情感所激发,也绝不会缺乏辞令。
§10.7.16tum intendendus animus, non in aliquam rem unam, sed in plures simul continuas; ut, si per aliquam rectam viam mittamus oculos, simul omnia quae sunt in ea circaque intuemur, non ultimum tantum videmus sed usque ad ultimum.
此时,心灵必须集中,不是在某一个单一的事物上,而是在同时连续的多个事物上;正如如果我们沿着某条笔直的道路放眼望去,我们会同时看到其中的和周围的一切,我们不仅看到了终点,而且看到了通往终点的全程。
addit ad dicendum etiam pudor stimulos, mirumque videri potest, quod, cum stilus secreto gaudeat atque omnes arbitros reformidet, extemporalis actio auditorium frequentia, ut miles congestu signorum, excitatur.
羞怯之心也为演说增添了鞭策,这可能显得很奇妙:因为,虽然动笔写作喜爱隐秘并畏惧所有的旁观者,但即兴的发挥却会被听众的聚集所激发,就像士兵被军旗的集结所鼓舞一样。
§10.7.17namque et difficiliorem cogitationem exprimit et expellit dicendi necessitas, et secundos impetus auget placendi cupido.
因为演说的必要性既挤压又排遣出更为困难的思考,而取悦他人的愿望则增加了后继的冲动。
adeo pretium omnia spectant, ut eloquentia quoque, quanquam plurimum habeat in se voluptatis, maxime tamen praesenti fructu laudis opinionisque ducatur.
万物都在如此程度上指望着回报,以至于雄辩术虽然自身含有极大的乐趣,但最受引导的,依然是赞誉和名望的眼前果实。
§10.7.18nec quisquam tantum fidat ingenio, ut id sibi speret incipienti statim posse contingere, sed, sicut in cogitatione praecipimus, ita facilitatem quoque extemporalem a parvis initiis paulatim perducemus ad summam, quae neque perfici neque contineri nisi usu potest.
谁也不应如此自信于天资,以至于指望自己在刚开始时就能立刻获得这种能力;相反,正如我们在构思中所指导的那样,我们也应当将即兴的流畅度从微小的起点逐渐引导到顶峰,而这非经实践既不能完成也不能保持。
§10.7.19ceterum pervenire eo debet, ut cogitatio non utique melior sit ea sed tutior, cum hanc facilitatem non prosa modo multi sint consecuti, sed etiam carmine, ut Antipater Sidonius et Licinius Archias (credendum enim Ciceroni est), non quia nostris quoque temporibus non et fecerint quidam hoc et faciant.
然而,必须达到这一境地,以至于事前构思不一定比即兴演说更好,而只是更安全,因为许多人不仅在散文方面,甚至在诗歌方面都获得了这种流畅,如西顿的安提帕特和利基尼乌斯·阿尔基亚斯(因为我们必须相信西塞罗),这倒不是因为在我们的时代里就没有某些人曾做过且正在做这件事。
quod tamen non ipsum tam probabile puto, (neque enim habet aut usum res aut necessitatem) quam exhortandis in hanc spem, qui foro praeparantur, utile exemplum.
然而,我认为这件事本身并不那么值得赞许(因为这件事既无用处也非必要),而主要是作为一个有益的榜样,用以激励那些正为法庭做准备的人抱持这种希望。
§10.7.20neque vero tanta esse unquam debet fiducia facilitatis, ut non breve saltem tempus, quod nusquam fere deerit, ad ea quae dicturi simus dispicienda sumamus, quod quidem in iudiciis ac foro datur semper.
不过,对即兴流畅的信心绝不能膨胀到这种程度,以至于我们甚至不花至少一小段时间——这几乎在任何地方都不会缺少——来审视我们所要说的话,而这在审判和法庭中确实总是被给予的。
neque enim quisquam est, qui causam quam non didicerit agat.
因为没有一个人会去辩护一桩自己还未了解的案子。
§10.7.21declamatores quosdam perversa ducit ambitio, ut exposita controversia protinus dicere velint; quin etiam, quod est in primis frivolum ac scenicum, verbum petant, quo incipiant.
一种扭曲的虚荣心引导着某些拟演说练习者,使他们想在辩题一经公布后就立刻开讲;甚至,最轻浮和富有戏剧性的是,他们还要索求一个开头的词。
sed tam contumeliosos in se ridet invicem eloquentia, et qui stultis videri eruditi volunt, stulti eruditis videntur.
但是,雄辩术反过来嘲笑那些对她如此无礼的人,而在愚人眼中想要显得博学的人,在博学的人眼中却显得愚蠢。
§10.7.22si qua tamen fortuna tam subitam fecerit agendi necessitatem, mobiliore quodam opus erit ingenio, et vis omnis intendenda rebus, et in praesentia remittendum aliquid ex cura verborum, si consequi utrumque non dabitur.
然而,如果某种命运造成了如此突然的辩护必要,就需要一种更为敏捷的才能,而且所有的力量都必须集中在事实本身上,眼下,如果无法两者兼顾,就必须在字斟句酌上稍作放松。
tum et tardior pronuntiatio moras habet et suspensa ac velut dubitans oratio, ut tamen deliberate, non haesitare videamur.
此时,更缓慢的发音起到了缓冲延时的作用,停顿和仿佛犹疑的演说也是如此,不过,这要使我们显得是在深思熟虑,而不是在结结巴巴。

词汇与语法注释

  1. 10.7.12sed hic usus ita proderit, si ... ut ... — 指副词“ita”与条件从句“si...”相呼应(表示“只有在……的条件下”),并由此引出结果从句“ut...” (带虚拟式)。
  2. 10.7.13cum eo quod — 意为“伴随着……的事实”或“尽管有……的限制”,引入一个对主句陈述的保留或限制条件。
  3. 10.7.13ut successum extemporalem consequi cura non possit — 不定式“consequi”的主语是“cura”(审慎、推敲),宾语是“successum extemporalem”(即兴的成功)。整句意为“细致的推敲无法追赶上即兴发挥的成功”,指即兴的灵感超越了刻意雕琢。
  4. 10.7.14ut optime vocum singularum cedat electio — 此处引导虚拟式“cedat”的“ut”具有让步语气(“即便”、“虽然”),与主句中演说变得“不连贯,而是拼凑的”形成对比。
  5. 10.7.19non quia ... fecerint ... et faciant — 使用“non quia + 虚拟式”结构来否定某个原因(“并不是因为……”)。完成时虚拟式“fecerint”和现在时虚拟式“faciant”表示被否定的关于过去和现在的理由。

引用这一段

昆提利安, 雄辩术原理 §10.7.12-10.7.22. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi1002.phi001.humanitext-lat2:10.7.12-10.7.22

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。