Humanitext Reader

昆提利安 · 雄辩术原理 §10.7.1-10.7.11

即兴演说能力的重要性及其训练方法

第 304 段,共 366 段 · 拉丁语

内容简介

论述了即兴演讲能力的重要性及其具体的培养方法。指出必须熟知演讲的路线、通过大量写作打下基础,并培养一种让思想走在声音前方的“无理性惯熟”(ἄλογον τριβή)。

§10.7.1Maximus vero studiorum fructus est et velut primus quoddam amplissimum longi laboris ex tempore dicendi facultas, quam qui non erit consecutus, mea quidem sententia civilibus officiis renuntiabit et solam scribendi facultatem potius ad alia opera convertet.
然而,学习的最大果实,以及长久劳作的可以说是最初、最丰厚的奖赏,乃是即兴演讲的能力。 在我看来,谁若未能获得这种能力,他就应当放弃公民的职责,而宁可将仅有的写作能力转向其他的活动。
vix enim bonae fidei viro convenit auxilium in publicum polliceri, quod praesentissimis quibusque periculis desit, intrare portum ad quem navis accedere nisi lenibus ventis vecta non possit,
因为,向公众承诺提供帮助,却在最紧迫的危险面前缺席,或者进入一个除非乘着微风否则船只便无法靠近的港口,这几乎不符合一个讲求信用的人的体统。
§10.7.2siquidem innumerabiles accidunt subitae necessitates vel apud magistratus vel repraesentatis iudiciis continuo agendi.
因为无数突然出现的前往长官面前辩护、或在立即开庭的审判中立刻进行辩论的迫切需要都会发生。
quarum si qua, non dico cuicunque innocentium civium sed amicorum ac propinquorum alicui evenerit, stabitne mutus et salutarem petentibus uocem statimque, si non succurratur, perituris, moras et secessum et silentium quaeret, dum illa verba fabricentur et memoriae insidant et vox ac latus praeparetur?
如果在这些人中——我不说是任何无辜的公民,而是朋友或近亲中的某人——遇到了这种情况,难道他要默默站立,在那些寻求救命之声、若不立刻救助就将毁灭的人面前,去寻求拖延、退隐和沉默,直到那些词句被炮制出来、嵌入记忆、且声音和肺合量都准备就绪吗?
§10.7.3quae vero patitur hoc ratio, ut quisquam possit orator omittere aliquando casus Quid, cum adversario respondendum erit, fiet? nam saepe ea, quae opinati sumus et contra quae scripsimus, fallunt, ac tota subito causa mutatur; atque ut gubernatori ad incursus tempestatum, sic agenti ad varietatem causarum ratio mutando est.
究竟有什么道理能允许任何演说家忽略突发的变故呢? 当必须对对手做出反驳时,又该怎么办呢? 因为我们所预料的、并针对其写下辩词的事物往往会落空,而整个案情也会突然发生改变;正如舵手在面对风暴袭击时必须改变航向,辩护人在面对多变的案情时也必须改变计划。
§10.7.4quid porro multus stilus et adsidua lectio et longa studiorum aetas facit, si manet eadem quae fuit incipientibus difficultas? perisse profecto confitendum est praeteritum laborem, cui semper idem laborandum est.
此外,如果当初开始学习时的那种困难依然存在,那么大量的动笔、持久的阅读和长期的研究生涯又有什么用呢? 确实必须承认,对于一个必须永远承受同样劳苦的人来说,过去的努力已经付诸东流。
neque ego hoc ago ut ex tempore dicere malit, sed ut possit.
我努力的目的并不是要让他更喜欢即兴演说,而是要让他能够做到这一点。
id autem maxime hoc modo consequemur.
而我们主要将通过以下方式来达到这一目的。
§10.7.5nota sit primum dicendi via.
首先,演说的路线必须为人熟知。
neque enim prius contingere cursus potest quam scierimus, quo sit et qua perveniendum.
因为在我们知道目的地在哪里以及应该通过哪条路到达之前,是不可能起步奔跑的。
nec satis est non ignorare quae sunt causarum iudicialium partes, aut quaestionum ordinem recte disponere, quanquam ista sunt praecipua, sed quid quoque loco primum sit ac secundum et deinceps; quae ita sunt natura copulata, ut mutari aut intervelli sine confusione non possint.
仅仅不忽视司法案件的各个部分,或者正确地安排问题的顺序,这还是不够的(尽管这些是首要的事项),还必须知道在每个地方什么应当是第一位、第二位,以及接下来的顺序;这些内容在自然上是如此紧密相连,以至于如果不引起混乱,就无法被改变或拆散。
§10.7.6quisquis autem via dicet, ducetur ante omnia rerum ipsa serie velut duce; propter quod homines etiam modice exercitati facillime tenorem in narrationibus servant.
凡是循着路线演说的人,首先都会被事物本身的顺序像导游一样引导着;正因如此,即使是训练有限的人,也极容易在叙事中保持连贯。
deinde, quid quoque loco quaerant, scient.
其次,他们会知道在每个地方自己该寻找什么。
nec circumspectabunt nec offerentibus se aliunde sensibus turbabuntur nec confundent ex diversis orationem velut salientes huc illuc nec usquam insistentes.
他们既不会向四周张望,也不会被别处涌现的想法所扰乱,更不会像那些到处乱跳、无处驻足的人一样,用各种杂乱的要素来混乱自己的演说。
§10.7.7postremo habebunt modum et fine, qui esse citra divisionem nullus potest.
最后,他们将获得适度和界限,而如果没有划分,界限是根本不可能存在的。
expletis pro facultate omnibus quae proposuerint, pervenisse se ad ultimum sentient.
在根据自己的能力完成了所有他们提议的事项后,他们就会感到自己已经到达了终点。
et haec quidem ex arte, illa vero ex studio: ut copiam sermonis optimi, quemadmodum praeceptum est, comparemus: multo ac fideli stilo sic formetur oratio, ut scriptorum colorem etiam quae subito effusa sint reddant, ut, cum multa scripserimus, etiam multa dicamus.
这些内容固然源于艺术,而以下的内容则源于学习:正如所教导的那样,去获得最优美言辞的充裕;通过大量且忠实的动笔让演说如此成型,以至于即便是突然倾泻而出的言辞也能呈现出书写作品的色彩,从而使我们在写下很多之后,也能说出很多。
§10.7.8nam consuetudo et exercitatio facilitatem maxime parit; quae si paulum intermissa fuerit, non velocitas illa modo tardatur, sed ipsum os coit atque concurrit.
因为习惯和训练最能产生流畅度;这如果中断片刻,不仅速度会慢下来,甚至嘴巴本身也会僵住不听使唤。
quanquam enim opus est naturali quadam mobilitate animi ut, dum proxima dicimus, struere ulteriora possimus semperque nostram vocem provisa et formata cogitatio excipiat, §10.7.9vix tamen aut natura aut ratio in tam multiplex officium diducere animum queat, ut inventioni, dispositioni, elocutioni, ordini rerum verborumque, tum iis, quae dicit, quae subiuncturus est, quae ultra spectanda sunt, adhibita vocis, pronuntiationis, gestus observatione, una sufficiat.
因为,虽然需要心灵某种天生的灵活性,以便在说出眼前的词句时能构建更远的内容,使经过预见并成型的思想总能接住我们的声音,然而,自然或理性几乎无法把心灵拆分到如此多样化的任务中,使它能同时胜任于构思、布局、措辞、事物与词汇的顺序,以及正在说的话、接下来要接续的话、更长远要注视的话,同时还要运用对声音、发音和手势的观察。
§10.7.10longe enim praecedat oportet intentio ac prae se res agat, quantumque dicendo consumitur, tantum ex ultimo prorogetur; ut, donec perveniamus ad finem, non minus prospectu procedamus quam gradu, si non intersistentes offensantesque brevia illa atque concisa singultantium modo eiecturi sumus.
因为注意力必须远远走在前面并牵引着内容,演说消耗了多少,就必须从末尾延伸出多少;这样,直到我们到达终点,我们才不至于像呜咽的人那样,停顿着、磕磕绊绊地吐出那些简短局促的话,而是能不仅凭着脚步、更凭着视野向前推进。
§10.7.11est igitur usus quidam irrationalis, quem Graeci ἄλογον τριβήν vocant, qua manus in scribendo decurrit, qua oculi totos simul in lectione versus flexusque eorum et transitus intuentur, et ante sequentia vident quam priora dixerunt.
因此,存在着某种无理性的惯性实践,希腊人称之为 ἄλογον τριβήν,通过它,书写时手在奔驰,阅读时眼睛能同时注视整行字句及其转折与过渡,并在说出前边的词句之前就已经看到了后边的词句。
quo constant miracula illa in scenis pilariorum ac ventilatorum, ut ea quae emiserint ultro venire in manus credas et qua iubentur decurrere.
杂耍艺人和抛球艺人在舞台上展现的那些令人惊叹的奇迹也赖此成立,以至于你会相信他们抛出的东西是自动回到手中,并按照指令运行的。

词汇与语法注释

  1. 10.7.1quam qui non erit consecutus — 关系代词 `quam` 以 `ex tempore dicendi facultas` 为先行词,作关系从句中 `consecutus` 的宾语;`qui` 是该从句的主语。
  2. 10.7.2vel apud magistratus vel repraesentatis iudiciis — `repraesentatis iudiciis` 是夺格绝对结构,意为“在立即进行的审判中”或“在紧迫的审判下”。
  3. 10.7.3ratio mutando est — `ratio mutando est` 在此表达必要性(有些抄本读作动形容词 `mutanda`),指“计划必须改变”。
  4. 10.7.5nota sit primum dicendi via — `nota sit` 是祈使语气虚拟语气现在时(单数第三人称),意为“首先让演说的路线被熟知”。
  5. 10.7.8ut, dum proxima dicimus, struere ulteriora possimus — `ut` 从句是结果从句或同位语从句,用以解释和限定前文的 `naturali quadam mobilitate animi`(心灵天生的某种灵活性)。
  6. 10.7.10quantumque dicendo consumitur, tantum ex ultimo prorogetur — 含有相关结构 `quantum... tantum` 的句式。主句动词 `prorogetur` 是命令语气虚拟语气,表示“口头表达消耗了多少,就必须从末尾延伸出多少”。

引用这一段

昆提利安, 雄辩术原理 §10.7.1-10.7.11. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi1002.phi001.humanitext-lat2:10.7.1-10.7.11

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。