Humanitext Reader

昆提利安 · 雄辩术原理 §10.5.1-10.5.12

翻译与改写练习及基础论题的训练

第 301 段,共 366 段 · 拉丁语

内容简介

作者阐述了将希腊语翻译为拉丁语以及对拉丁语著作进行同语改写的巨大益处。同时,他还推荐通过简单素材、普遍性问题(命题)以及对格言的反驳与确立来进行演说训练。

§10.5.1proximum est, ut dicamus, quae praecipue scribenda sint ἕξιν parantibus.
接下来,我们需要谈谈对于那些正在培养流利表达能力的人来说,最应该写些什么。
non est huius quidem operis, ut explicemus quae sint materiae, quae prima aut secunda aut deinceps tractanda sint (nam id factum est etiam primo libro, quo puerorum, et secundo, quo iam robustorum studiis ordinem dedimus) sed de quo nunc agitur, unde copia ac facilitas maxime veniat.
解释哪些素材应当最先处理、哪些第二处理或者依次处理,确实不是本著作的任务(因为这在第一册针对儿童学业的规划中,以及在第二册针对已成长青年的学业规划中,均已完成),但目前所探讨的是:丰富的词汇与流利的表达最主要源自何处。
§10.5.2vertere Graeca in Latinum veteres nostri oratores optimum iudicabant.
我们的前辈演说家认为,将希腊语翻译成拉丁语是最好的训练。
id se L. Crassus in illis Ciceronis de Oratore libris dicit factitasse.
卢基乌斯·克拉苏在西塞罗的那部《论演说家》中说他经常这样做。
id Cicero sua ipse persona frequentissime praecipit, quin etiam libros Platonis atque Xenophontis edidit hoc genere translatos.
西塞罗本人也以其自身的身份极其频繁地极力推荐此法,甚至还出版了用这种方法翻译出来的柏拉图和色诺芬的著作。
id Messalae placuit, multaeque sunt ab eo scriptae ad hunc modum orationes, adeo ut etiam cum illa Hyperidis pro Phryne difficillima Romanis subtilitate contenderet.
梅萨拉也赞同这一点,并且他以这种方式写了许多演说辞,以至于他甚至能与海佩里德斯那篇为芙丽涅辩护的、对罗马人而言极其难以企及的精妙辩词相抗衡。
§10.5.3et manifesta est exercitationis huiusce ratio.
这种训练的理由是显而易见的。
nam et rerum copia Graeci auctores abundant et plurimum artis in eloquentiam intulerunt, et hos transferentibus verbis uti optimis licet, omnibus enim utimur nostris.
因为希腊作家不仅在内容素材上极其丰富,而且为雄辩术引入了极多的技巧,而翻译他们的人可以使用最优秀的词汇,因为我们使用的是我们自己所有的词汇。
figuras vero, quibus maxime ornatur oratio, multas ac varias excogitandi etiam necessitas quaedam est, quia plerumque a Graecis Romana dissentiunt.
确实,为了将演说装饰得最为华美,我们甚至有某种必要去构思许多且多样的修辞格,因为罗马人的表达方式多半与希腊人不同。
§10.5.4sed et illa ex Latinis conversio multum et ipsa contulerit.
不过,对拉丁语著作进行同语改写本身也会有很大帮助。
ac de carminibus quidem neminem credo dubitare, quo solo genere exercitationis dicitur usus esse Sulpicius.
至于诗歌,我相信没有人会怀疑,据说苏尔皮基乌斯曾唯一使用过这种训练方式。
nam et sublimis spiritus attollere orationem potest, et verba poetica libertate audaciora non praesumunt eadem proprie dicendi facultatem.
因为,高亢的激情既能提升演说的格调,而因诗歌自由而显得更大胆的词汇,也不会预先剥夺用恰当词汇表达相同内容的能力。
sed et ipsis sententiis adiicere licet oratorium robur et omissa supplere, effusa substringere.
而且,我们还可以为这些思想本身增加演说家的力量,补充遗漏的内容,收紧冗长松散的表述。
§10.5.5neque ego paraphrasim esse interpretationem tantum volo, sed circa eosdem sensus certamen atque aemulationem.
我不希望同语改写仅仅是翻译,而是围绕相同意思的竞争与效仿。
ideoque ab illis dissentio, qui vertere orationes Latinas vetant, quia optimis occupatis, quidquid aliter dixerimus, necesse sit esse deterius.
因此,我不同意那些禁止改写拉丁语演说的人,他们的理由是:由于最完美的表达已被占用,我们任何不同的说法都必然会显得更糟。
nam neque semper est desperandum, aliquid illis, quae dicta sunt, melius posse reperiri; neque adeo ieiunam ac pauperem natura eloquentiam fecit, ut una de re bene dici nisi semel non possit.
因为,我们绝不应该对能够找到比已说过的更好的表达方式感到绝望;大自然也并未把雄辩术造得如此贫瘠与贫乏,以至于对于同一件事,好的说法只能有一次。
§10.5.6nisi forte histrionum multa circa voces easdem variare gestus potest, orandi minor vis, ut dicatur aliquid, post quod in eadem materia nihil dicendum sit.
除非,演员的才华尚能围绕相同的台词变换出多种手势,而演说的力量却如此微弱,以至于一旦有人说过,在同一题材上就再无话可说。
sed esto neque melius quod invenimus esse neque par: §10.5.7est certe proximis locus.
但即使假定我们发现的既非更好也非对等:确实,次好的表达依然有其容身之所。
an vero ipsi non bis ac saepius de eadem re dicimus et quidem continuas nonnunquam sententias? nisi forte contendere nobiscum possumus, cum aliis non possumus.
难道我们自己不也是对同一件事说上两遍甚至更多次,并且有时甚至是连续的句子吗? 除非,我们能够与自己竞争,却不能与他人竞争。
nam si uno genere bene diceretur, fas erat existimari praeclusam nobis a prioribus viam; nunc vero innumerabiles sunt modi plurimaeque eodem viae ducunt.
因为,如果只有一种好的说话方式,那么认为前人已经对我们封锁了道路便是合理的;但实际上,方法是数不胜数的,并且有极多的道路通往同一个终点。
§10.5.8sua brevitati gratia, sua copiae, alia translatis virtus alia propriis, hoc oratio recta illud figura declinata commendat.
简练有其自身的魅力,丰富亦有其魅力;比喻词有其美德,固有词有其优点;直截了当的言辞推崇前者,而由修辞格变化的言辞则推崇后者。
ipsa denique utilissima est exercitationi difficultas.
最后,这种困难本身对于训练就是极其有益的。
quid, quod auctores maximi sic diligentius cognoscuntur? non enim scripta lectione secura transcurrimus, sed tractamus singula et necessario introspicimus et, quantum virtutis habeant, vel hoc ipso cognoscimus, quod imitari non possumus.
更何况,最伟大的作家们由此得以被更细致地理解? 因为我们并非以漫不经心的阅读匆匆掠过他们的文字,而是处理每一个细节并必须深入洞察,甚至正是通过我们无法模仿这一事实本身,我们了解了他们具有何等高超的价值。
§10.5.9nec aliena tantum transferre sed etiam nostra pluribus modis tractare proderit, ut ex industria sumamus sententias quasdam easque versemus quam numerosissime, velut eadem cera aliae aliaeque formae duci solent.
不仅翻译他人的作品,而且以多种方式处理我们自己的文字也会大有裨益。 这样,我们就可以有意地选取某些句子,并尽可能多地变换它们的形式,就像从同一块蜡中通常可以塑造出各种不同的形状一样。
§10.5.10plurimum autem parari facultatis existimo ex simplicissima quaque materia.
不过,我认为最强大的能力是从每一个最简单的素材中培养出来的。
nam illa multiplici personarum, causarum, temporum, locorum, dictorum, factorum diversitate facile delitescet infirmitas, tot se undique rebus, ex quibus aliquam apprehendas, offerentibus.
因为在人物、起因、时间、地点、言论和行为的重重多样性中,劣势很容易被隐蔽起来,因为四面八方都有如此多的事物呈现,供你抓住其中之一。
§10.5.11illud virtutis indicium est fundere quae natura contracta sunt, augere parva, varietatem similibus, voluptatem expositis dare et bene dicere multa de paucis.
展开自然收缩的事物、放大微小的事物、赋予相似事物以多样性、赋予寻常事物以愉悦,并就极少的内容发表精彩的长篇大论,这才是实力的体现。
in hoc optime facient infinitae quaestiones, quas vocari θέσεις diximus, quibus Cicero iam princeps in re publica exerceri solebat.
在这方面,我们在上文说过的被称为“命题”(theses)的无定论问题将起到最好的效果,西塞罗即使在身为国家领袖时也常以此来进行训练。
§10.5.12his confinis est destructio et confirmatio sententiarum.
与这些相近的是对格言的反驳与确立。
nam cum sit sententia decretum quoddam atque praeceptum, quod de re idem de iudicio rei quaeri potest.
因为格言是某种决定和训诫,所以对于事物的判断,可以像对事物本身一样提出相同的问题。
tum loci communes, quos etiam scriptos ab oratoribus scimus.
此外还有“共同论题”,我们知道这些论题甚至被演说家们写了下来。
nam qui haec recta tantum et in nullos flexus recedentia copiose tractaverit, utique in illis plures excursus recipientibus magis abundabit eritque in omnes causas paratus.
因为,凡是能丰富地处理这些直截了当且毫无弯曲的事物的人,在那些容纳更多延伸的实际诉讼中,必定会更加得心应手,并对所有的案件做好准备。
omnes enim generalibus quaestionibus constant.
因为所有的案件都是由普遍性问题构成的。

词汇与语法注释

  1. 10.5.1non est huius quidem operis, ut explicemus — 特征属格 `huius operis` 与无人称动词 `est` 连用,表示“这并非本著作的任务”,实际的主语是由 `ut` 引导的从句(`ut explicemus`)。
  2. 10.5.3omnibus enim utimur nostris — 形容词 `nostris` 需补出 `nostris verbis`(我们自己的词汇,即拉丁语词汇)来理解。意为在翻译希腊语时,我们需要动用我们自己语言的一切词汇资源。
  3. 10.5.4non praesumunt — 动词 `praesumo` 在此处意为“预先夺取、损害、妨碍”。该句表示,即使是因诗歌自由而显得大胆的词汇,也不会预先剥夺(损害)用恰当散文词汇表达相同内容的能力。
  4. 10.5.8hoc oratio recta illud figura declinata commendat — 在指示代词的对比中,`hoc` 指代较近的 `propriis`(固有词/本义词),`illud` 指代较远的 `translatis`(比喻词/转义词)。主语 `oratio recta`(直截了当的言辞)推崇 `hoc`,而 `figura declinata`(修辞格变化的言辞)推崇 `illud`,具有交错配列的结构。
  5. 10.5.12quod de re idem de iudicio rei quaeri potest — 关系代词 `quod`(关于事物[可以被问及]的内容)与指示代词 `idem`(同样的事物)相呼应。句意为:对事物(`res`)本身所能提出的问题,同样也可以对该事物的判断(`iudicium rei`,指格言或判决)作为问题提出(`quaeri potest`)。

引用这一段

昆提利安, 雄辩术原理 §10.5.1-10.5.12. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi1002.phi001.humanitext-lat2:10.5.1-10.5.12

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。