Humanitext Reader

昆提利安 · 雄辩术原理 §1.4.11-1.4.19

字母的历史演变与词类划分的历史

第 12 段,共 366 段 · 拉丁语

内容简介

作者解释了拉丁语字母的历史音变、拼写演变及古风词形,并探讨了从亚里士多德到斯多亚学派关于品词分类的发展历史。

§1.4.11quaeret hoc etiam, quomodo duabus demum vocalibus in se ipsas coeundi natura sit, cum consonantium nulla nisi alteram frangat.
文法学家还将探究这一点:为何唯独两个母音具有在自身之间合并的本性,而子音若非其中一个将另一个和缓化(或改变),则无一能合并。
atqui littera I sibi insidit, coniicit enim est ab illo iacit, et V, quomodo nunc scribitur uulgus et seruus.
然而,字母 I 会重叠在自身之上,因为 `coniicit` 是由那个 `iacit` 派生而来的,而 V 也是如此,正如现在书写 `uulgus` 和 `seruus` 那样。
sciat etiam Ciceroni placuisse aiio Maiiamque geminata I scribere; quod si est, etiam iungetur ut consonans.
他还应该知道,西塞罗喜欢将 `aiio` 和 `Maiiam` 写作双写 I 的形式;如果是这样,它也将作为子音结合。
§1.4.12quare discat puer, quid in litteris proprium, quid commune, quae cum quibus cognatio; nec miretur, cur ex scamno fiat scabillum aut a pinno (quod est acutum) securis utrinque habens aciem bipennis; ne illorum sequatur errorem, qui, quia a pennis duabus hoc esse nomen existimant, pennas avium dici volunt.
因此,儿童应当学习字母中什么是固有的,什么是共有的,以及哪些字母之间存在亲缘关系;他也不必感到惊奇,为何由 `scamnum` 可以变成 `scabillum`,或者由 `pinnus`(意为“锋利的”)可以变成两面都有刃的斧头 `bipennis`;免得他追随那些人的错误——那些人因为认为这个名字来源于“两只羽翼”,便硬说它指的是鸟的羽毛。
§1.4.13neque has modo noverit mutationes, quas adferunt declinatio aut praepositio, ut secat secuit, cadit excidit, caedit excidit, calcat exculcat (et fit a lavando lotus et inde rursus inlutus et mille talia), sed quae rectis quoque casibus aetate transierunt.
他不仅应当知道词形变化或前置词带来的这些改变,例如由 `secat` 变成 `secuit`,由 `cadit` 变成 `excidit`,由 `caedit` 变成 `excidit`,由 `calcat` 变成 `exculcat`(还有由 `lavando` 变成 `lotus`,再由此变成 `inlutus` 以及成千上万个类似的例子),还应当知道那些随着时间推移甚至在主格中也发生了的变化。
nam ut Valesii Fusii in Valerios Furiosque venerunt: ita arbos, labos, vapos etiam et clamos ac lases fuerunt.
因为正如 `Valesii` 和 `Fusii` 演变为 `Valerii` 和 `Furii` 一样,过去也有过 `arbos`、`labos`、`vapos`,甚至还有 `clamos` 和 `lases`。
§1.4.14atque haec ipsa S littera ab his nominibus exclusa in quibusdam ipsa alteri successit, nam mertare atque pultare dicebant, quin fordeum faedosque pro aspiratione F velut simili littera utentes; nam contra Graeci aspirare F ut φ solent, ut pro Fundanio Cicero testem, qui primam eius litteram dicere non possit, irridet.
而且,这同一个字母 S,在被排除出这些名词之后,在某些词中它本身又取代了另一个字母,因为他们过去常说 `mertare` 和 `pultare`,甚至在需要送气音的地方使用一个相似的字母代替 F,而说 `fordeum` 和 `faedos`;因为相反地,希腊人习惯于像发 φ 那样为 F 送气,以至于西塞罗嘲笑一个为丰达尼乌斯作证的证人,因为他无法发出该名字的首字母。
§1.4.15sed B quoque in locum aliarum dedimus aliquando, unde Burrus et Bruges et balaena.
但我们也曾有时把 B 放在其他字母的位置上,由此产生了 `Burrus`、`Bruges` 和 `balaena`。
nec non eadem fecit ex duello bellum, unde Duellios quidam dicere Bellios ausi.
不仅如此,这同一个字母还把 `duellum` 变成了 `bellum`,由此某些人竟敢把 `Duellii` 称为 `Bellii`。
§1.4.16quid stlocum stlitesque? quid T litterae cum D quaedam cognatio? quare minus mirum, si in vetustis operibus urbis nostrae et celebribus templis legantur Alexanter et Cassantra.
`stlocum` 和 `stlites` 又是怎么回事? 字母 T 与 D 之间某种亲缘关系又是怎么回事? 因此,如果在我国城市的古老建筑和著名神庙中读到 `Alexanter` 和 `Cassantra`,就不必那么大惊小怪了。
quid O atque V permutatae invicem, ut Hecoba et nutrix Culchidis et Pulixena scriberentur, ac, ne in Graecis id tantum notetur, dederont ac probaveront? sic Ὀδυσσεύς, quem Ὀλισσέα fecerant Aeolis, ad Ulixem deductus est.
O 与 V 互相替换,以至于写成 `Hecoba`、科尔基斯的乳母和 `Pulixena`,又是怎么回事? 而且,为了不让这一点仅在希腊语词汇中被注意到,写成 `dederont` 和 `probaveront` 又是怎么回事? 同样地,被爱奥里斯人写作 `Ὀλισσεύς` 的 `Ὀδυσσεύς`,也被引申为了 `Ulixes`。
§1.4.17quid? non E quoque I loco fuit? Μenerva et leber et magester et Diiove Victore non Diiovi Victori? sed mihi locum signare satis est, non enim doceo, sed admoneo docturos.
难道 E 不也曾代替过 I 的位置吗? 比如 `Menerva`、`leber`、`magester`,以及写成 `Diiove Victore` 而非 `Diiovi Victori`? 但对我而言,指出这些论点就足够了,因为我不是在教学,而是在提醒那些将要教学的人。
inde in syllabas cura transibit, de quibus in orthographia pauca adnotabo.
此后,注意力将转移到音节上,关于音节,我将在正写法部分做简要注解。
tum videbit, ad quem hoc pertinet, quot et quae partes orationis; quanquam de numero parum convenit.
届时,与此相关的人将会看出品词有多少个、是哪些;尽管关于其数量几乎没有达成一致。
§1.4.18veteres enim, quorum fuerunt Aristoteles quoque atque Theodectes, verba modo et nomina et convinctiones tradiderunt; videlicet quod in verbis vim sermonis, in nominibus materiam (quia alterum est quod loquimur, alterum de quo loquimur), in convinctionibus autem complexus eorum esse iudicaverunt: quas coniunctiones a plerisque dici scio, sed haec videtur ex συνδέσμῳ magis propria translatio.
因为古人——其中包括亚里士多德和狄奥德克特斯——仅传授了动词、名词和结合辞;这显然是因为他们判定:动词中蕴含着言语的力量,名词中蕴含着材料(因为一者是我们所说的,另一者是我们所谈论的),而结合辞中则是它们的联结。 我知道这些结合辞被大多数人称为连接词,但这一个词似乎是从希腊语 `σύνδεσμος` 更为妥贴的翻译。
§1.4.19paulatim a philosophis ac maxime Stoicis auctus est numerus, ac primum convinctionibus articuli adiecti, post praepositiones, nominibus appellatio, deinde pronomen, deinde mixtum verbo participium, ipsis verbis adverbia.
逐渐地,品词的数量被哲学家们——尤其是斯多亚派——增加了。 首先在结合辞中加入了冠词,随后加入了前置词,在名词中加入了呼称,接着是代名词,再接着是与动词混合的分词,以及针对动词本身的副词。
noster sermo articulos non desiderat, ideoque in alias partes orationis sparguntur, sed accedit superioribus interiectio.
我们的语言不需要冠词,因此它们被分散在其他品词中,但前述品词中又加入了感叹词。

词汇与语法注释

  1. §1.4.11consonantium nulla nisi alteram frangat — 由 `cum`(而、相反)引导的让步从句中的动词。`frangat` 意为“打破、减弱、缓和”,在此指音韵学特征,即除非一个子音缓和或改变另一个子音的读音,否则子音自身之间无法直接合并(构成音节)。
  2. §1.4.11quod si est, etiam iungetur ut consonans — 条件句 `quod si est` 中的 `quod` 是关系代词的连接用法,指代前文“西塞罗喜欢双写 I”这一事实。`iungetur`(将被结合)的主语是字母 I,意味着通过双写,I 可以作为子音发挥作用并与其他字母结合。
  3. §1.4.12discat puer — 表示三人称单数劝告或命令的现在时虚拟语气。以学习文法的“儿童(puer)”为主语,指示其应当习得的态度和知识。接下来的 `nec miretur` 和 `ne...sequatur` 同样是并列的三人称单数现在时虚拟语气。
  4. §1.4.13sed quae rectis quoque casibus aetate transierunt — 前文 `neque has modo noverit mutationes...` 中的动词 `noverit`(应当知道)在此被省略,需补全为 `sed [noverit] quae...`。短语 `rectis casibus` 指“主格(直格)”,引入的例子说明不仅是斜格的词尾变化,连主格本身也随着时代(aetate)发生了音变(特别是由于旋转音化导致的 s 向 r 的过渡)。
  5. §1.4.14quin fordeum faedosque pro aspiratione F velut simili littera utentes — 语气词 `quin` 引导强调性的递进(“甚至”、“实际上”)。分词 `utentes`(使用)的逻辑主语是根据上下文推断出的“古人(veteres)”,以此解释他们用 H 代替 F 发音或书写(如 fordeum, faedos)的古老习惯。
  6. §1.4.18convinctiones — 昆体良论证道,通常被称为 `coniunctiones`(连接词)的品词,作为希腊语 `σύνδεσμος`(结合物)的直译,使用意为“紧密结合、联结”的拉字 `convinctio` 更为贴切(propria)。因此,翻译时最好将其与普通的“连接词”区分开,译作“结合辞”等。

引用这一段

昆提利安, 雄辩术原理 §1.4.11-1.4.19. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi1002.phi001.humanitext-lat2:1.4.11-1.4.19

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。