§1.4.11quaeret hoc etiam, quomodo duabus demum vocalibus in se ipsas coeundi natura sit, cum consonantium nulla nisi alteram frangat.
문법학자는 또한 어찌하여 오직 두 개의 모음만이 그 자체로 합쳐지는 본성을 지니는지, 반면에 자음은 다른 글자를 약화(또는 변형)시키지 않는 한 아무것도 합쳐지지 않는지를 탐구할 것이다.
atqui littera I sibi insidit, coniicit enim est ab illo iacit, et V, quomodo nunc scribitur uulgus et seruus.
그러나 문자 I는 자기 자신 위에 겹쳐진다. 왜냐하면 `coniicit`는 저 `iacit`에서 유래하기 때문이며, V 역시 마찬가지인데, 오늘날 `uulgus`와 `seruus`가 쓰이는 방식이 그러하다.
sciat etiam Ciceroni placuisse aiio Maiiamque geminata I scribere;
그는 또한 키케로가 `aiio`와 `Maiiam`을 I를 중복하여 쓰는 것을 좋아했음을 알아야 한다.
quod si est, etiam iungetur ut consonans.
만일 그렇다면, 그것은 자음으로서도 결합될 것이다.
§1.4.12quare discat puer, quid in litteris proprium, quid commune, quae cum quibus cognatio;
그러므로 소년은 문자에서 무엇이 고유하고 무엇이 공통된 것인지, 어떤 문자들이 서로 친연성을 지니는지 배워야 한다.
nec miretur, cur ex scamno fiat scabillum aut a pinno (quod est acutum) securis utrinque habens aciem bipennis;
또한 어찌하여 `scamnum`에서 `scabillum`이 생기고, 혹은 `pinnus`(이는 '예리한'을 뜻한다)에서 양날을 가진 도끼인 `bipennis`가 생기는지 이상하게 여겨서는 안 된다.
ne illorum sequatur errorem, qui, quia a pennis duabus hoc esse nomen existimant, pennas avium dici volunt.
이 이름이 두 개의 깃털에서 유래했다고 생각하여 새의 깃털을 의미한다고 주장하는 자들의 오류를 그가 따르지 않기 위해서이다.
§1.4.13neque has modo noverit mutationes, quas adferunt declinatio aut praepositio, ut secat secuit, cadit excidit, caedit excidit, calcat exculcat (et fit a lavando lotus et inde rursus inlutus et mille talia), sed quae rectis quoque casibus aetate transierunt.
그리고 소년은 굴절이나 전치사(접두사)가 가져오는 이러한 변화들, 예컨대 `secat`에서 `secuit`, `cadit`에서 `excidit`, `caedit`에서 `excidit`, `calcat`에서 `exculcat`(그리고 `lavando`에서 `lotus`가 되고 거기서 다시 `inlutus`가 되는 등 수천 가지의 예가 있다)뿐만 아니라, 세월의 흐름에 따라 주격에서도 변해버린 변화들도 알아야 한다.
nam ut Valesii Fusii in Valerios Furiosque venerunt: ita arbos, labos, vapos etiam et clamos ac lases fuerunt.
왜냐하면 `Valesii`와 `Fusii`가 `Valerii`와 `Furii`로 바뀐 것처럼, 옛날에는 `arbos`, `labos`, `vapos`, 그리고 심지어 `clamos`와 `lases`도 있었기 때문이다.
§1.4.14atque haec ipsa S littera ab his nominibus exclusa in quibusdam ipsa alteri successit, nam mertare atque pultare dicebant, quin fordeum faedosque pro aspiratione F velut simili littera utentes;
또한 이 S라는 문자 자체는 이들 명사에서 배제되었으나 어떤 단어들에서는 도리어 다른 문자를 대체하기도 했다. 왜냐하면 그들은 옛날에 `mertare`와 `pultare`라고 말했기 때문이며, 더 나아가 F 대신 기음으로서 유사한 문자를 사용하여 `fordeum`과 `faedos`라고 말하기도 했기 때문이다.
nam contra Graeci aspirare F ut φ solent, ut pro Fundanio Cicero testem, qui primam eius litteram dicere non possit, irridet.
이와 반대로 그리스인들은 F를 φ처럼 기음화하여 발음하는 경향이 있어서, 키케로는 푼다니우스를 대신하여 법정에 선 어떤 증인이 그 이름의 첫 글자를 발음하지 못하는 것을 조롱하고 있다.
§1.4.15sed B quoque in locum aliarum dedimus aliquando, unde Burrus et Bruges et balaena.
그러나 우리는 때로 B를 다른 문자의 자리에 두기도 하였으니, 거기서 `Burrus`와 `Bruges`, 그리고 `balaena`가 생겨났다.
nec non eadem fecit ex duello bellum, unde Duellios quidam dicere Bellios ausi.
또한 이 동일한 문자가 `duellum`에서 `bellum`을 만들었고, 이로부터 어떤 이들은 `Duellii`를 감히 `Bellii`라고 부르기도 했다.
§1.4.16quid stlocum stlitesque? quid T litterae cum D quaedam cognatio? quare minus mirum, si in vetustis operibus urbis nostrae et celebribus templis legantur Alexanter et Cassantra.
`stlocum`과 `stlites`는 어떠한가? T 문자가 D 문자와 지니는 일종의 친연성은 어떠한가? 그러므로 우리 도시의 오래된 유적과 유명한 신전에서 `Alexanter`와 `Cassantra`라고 읽힌다 하더라도 덜 이상한 일이다.
quid O atque V permutatae invicem, ut Hecoba et nutrix Culchidis et Pulixena scriberentur, ac, ne in Graecis id tantum notetur, dederont ac probaveront? sic Ὀδυσσεύς, quem Ὀλισσέα fecerant Aeolis, ad Ulixem deductus est.
O와 V가 서로 바뀌어 `Hecoba`, 콜키스의 유모, 그리고 `Pulixena`로 쓰인 것은 어떠한가? 또한 이 일이 그리스어 단어에서만 눈에 띄지 않도록 `dederont`와 `probaveront`라고 쓰인 것은 어떠한가? 이처럼 아이올리스인들이 `Ὀλισσεύς`로 만들었던 `Ὀδυσσεύς`가 `Ulixes`로 이끌어지게 된 것이다.
§1.4.17quid? non E quoque I loco fuit? Μenerva et leber et magester et Diiove Victore non Diiovi Victori? sed mihi locum signare satis est, non enim doceo, sed admoneo docturos.
어찌 E 역시 I 자리에 있지 않았겠는가? `Menerva`, `leber`, `magester`, 그리고 `Diiovi Victori` 대신 `Diiove Victore`라고 쓰인 것은 어떠한가? 그러나 나에게는 논점을 표시하는 것으로 충분하다. 나는 가르치는 것이 아니라 가르칠 이들에게 상기시키고 있을 뿐이기 때문이다.
inde in syllabas cura transibit, de quibus in orthographia pauca adnotabo.
거기서부터 관심은 음절로 넘어갈 것이며, 음절에 관해서는 정서법에서 조금 언급하겠다.
tum videbit, ad quem hoc pertinet, quot et quae partes orationis;
그때 이 일에 관련된 이는 품사가 몇 개이고 무엇인지를 알게 될 것이다.
quanquam de numero parum convenit.
비록 그 수에 대해서는 거의 합의가 없지만 말이다.
§1.4.18veteres enim, quorum fuerunt Aristoteles quoque atque Theodectes, verba modo et nomina et convinctiones tradiderunt;
왜냐하면 아리스토텔레스와 테오데크테스도 속해 있던 옛 사람들은 오직 동사와 명사와 결합사만을 전수했기 때문이다.
videlicet quod in verbis vim sermonis, in nominibus materiam (quia alterum est quod loquimur, alterum de quo loquimur), in convinctionibus autem complexus eorum esse iudicaverunt: quas coniunctiones a plerisque dici scio, sed haec videtur ex συνδέσμῳ magis propria translatio.
즉, 그들은 동사에는 언어의 힘이, 명사에는 그 소재가 있으며(왜냐하면 한쪽은 우리가 말하는 것이고, 다른 쪽은 우리가 그것에 대해 말하는 것이기 때문이다), 결합사에는 그것들의 연결이 있다고 판단했기 때문이다. 나는 이것이 대부분의 사람들에게 접속사라고 불림을 알고 있으나, 이 단어(결합사)가 그리스어 `σύνδεσμος`로부터의 더 적절한 번역으로 보인다.
§1.4.19paulatim a philosophis ac maxime Stoicis auctus est numerus, ac primum convinctionibus articuli adiecti, post praepositiones, nominibus appellatio, deinde pronomen, deinde mixtum verbo participium, ipsis verbis adverbia.
점차 철학자들, 특히 스토아학파에 의해 그 수가 늘어났으며, 먼저 결합사에 관사가 추가되었고, 뒤이어 전치사가, 명사에는 호칭이, 그다음에는 대명사가, 그다음에는 동사와 혼합된 분사가, 동사 자체에는 부사가 추가되었다.
noster sermo articulos non desiderat, ideoque in alias partes orationis sparguntur, sed accedit superioribus interiectio.
우리 언어는 관사를 필요로 하지 않으므로 다른 품사들 속에 분산되어 있으나, 위의 품사들에 감탄사가 추가된다.