Humanitext Reader

奥维德 · 哀怨集 §4.1.1-4.1.106

流放地的艰辛与作为唯一慰藉的诗歌创作

第 36 段,共 60 段 · 拉丁语

内容简介

奥维德解释了为什么他在托米的艰难流放生活中仍坚持写诗。诗歌是他唯一的慰藉,分散了他对痛苦的注意力,尽管他的艺术曾毁灭了他,但他依然热爱并依赖它来表达他的悲伤与恐惧。

§4.1.1Siqua meis fuerint, ut erunt, vitiosa libellis, §4.1.2excusata suo tempore, lector, habe.
如果我的小书里有任何缺陷,正如一定会有的那样,读者啊,请因其写作的时间而予以宽恕。
§4.1.3exul eram, requiesque mihi, non fama petita est, §4.1.4mens intenta suis ne foret usque malis.
我曾是一个流亡者,我所寻求的是心境的安宁,而非名声,免得我的心灵始终专注于自身的痛苦。
§4.1.5hoc est cur cantet vinctus quoque compede fossor, §4.1.6indocili numero cum grave mollit opus.
这就是为什么连戴着脚镣的掘土工也会歌唱,用粗砺的节奏来缓解沉重的劳作。
§4.1.7cantat et innitens limosae pronus harenae, §4.1.8adverso tardam qui trahit amne ratem; §4.1.9quique refert pariter lentos ad pectora remos, §4.1.10in numerum pulsa brachia pulsat aqua.
俯身在泥泞的沙滩上,在逆流中拖曳着缓慢木船的人也在歌唱;还有那将柔韧的浆均匀地拉回胸前,随着拍击的水声律动着手臂的人。
§4.1.11fessus ubi incubuit baculo saxove resedit §4.1.12pastor, harundineo carmine mulcet oves.
当疲惫的牧人倚在牧杖上或坐在岩石上时,他用芦笛之歌抚慰着羊群。
§4.1.13cantantis pariter, pariter data pensa trahentis, §4.1.14fallitur ancillae decipiturque labor.
女仆在歌唱的同时纺织着分内的羊毛,她的劳苦便被排遣和消解。
§4.1.15fertur et abducta Lyrneside tristis Achilles §4.1.16Haemonia curas attenuasse lyra.
据说,当里耳涅索斯的女儿被夺走时,悲伤的阿基琉斯也曾用海摩尼亚的竖琴来减轻忧虑。
§4.1.17cum traheret silvas Orpheus et dura canendo §4.1.18saxa, bis amissa coniuge maestus erat.
当奥尔甫斯用歌声吸引森林和坚石时,他正为两次失去的妻子而悲痛。
§4.1.19me quoque Musa levat Ponti loca iussa petentem.
当我前往被命令的本都之地时,缪斯也在抚慰着我。
§4.1.20sola comes nostrae perstitit illa fugae; §4.1.21sola nec insidias, Sinti nec militis ensem, §4.1.22nec mare nec ventos barbariamque timet.
唯有她作为我流亡的伴侣坚持了下来;唯有她既不惧怕阴谋,也不惧怕辛提兵士的剑,既不惧怕海洋,也不惧怕风暴和蛮荒之地。
§4.1.23scit quoque, cum perii, quis me deceperit error, §4.1.24et culpam in facto, non scelus, esse meo, §4.1.25scilicet hoc ipso nunc aequa, quod obfuit ante, §4.1.26cum mecum iuncti criminis acta rea est.
她也知道,当我毁灭时,是什么错误蒙蔽了我,并且知道我的行为中只有过失,而无罪孽,显然正因为先前伤害了我,她如今才是公正的,当时她与我一同作为共同指控的被告而受审。
§4.1.27non equidem vellem, quoniam nocitura fuerunt, §4.1.28Pieridum sacris inposuisse manum,
的确,既然它们注定会伤害我,我本希望自己从未插手过皮埃里得斯女神们的圣仪,但现在我该怎么办?
§4.1.29sed nunc quid faciam? vis me tenet ipsa sacrorum, §4.1.30et carmen demens carmine laesus amo.
圣仪本身的力量裹挟着我,我这疯狂的人,虽被诗歌所伤,却依然爱着诗歌。
§4.1.31sic nova Dulichio lotos gustata palato §4.1.32illo, quo nocuit, grata sapore fuit.
就像杜里基翁人的口品尝到新鲜的莲花,因其造成伤害的同一滋味而变得讨人喜欢。
§4.1.33sentit amans sua damna fere, tamen haeret in illis, §4.1.34materiam culpae persequiturque suae.
恋爱中的人大多能感受到自己的损失,却依然执迷其中,追求着自己过错的温床。
§4.1.35nos quoque delectant, quamvis nocuere, libelli, §4.1.36quodque mihi telum vulnera fecit, amo.
对我来说,尽管小书伤害了我,它们依然取悦我,我爱那伤害了我的武器。
§4.1.37forsitan hoc studium possit furor esse videri, §4.1.38sed quiddam furor hic utilitatis habet, §4.1.39semper in obtutu mentem vetat esse malorum, §4.1.40praesentis casus inmemoremque facit, §4.1.41utque suum Bacche non sentit saucia vulnus, §4.1.42dum stupet Idaeis exululata modis, §4.1.43sic ubi mota calent viridi mea pectora thyrso, §4.1.44altior humano spiritus ille malo est.
或许这种热忱会被看作是一种疯狂,但这种疯狂也有某种益处,它阻止心灵始终注视着痛苦,并使之遗忘眼前的灾难,就像受伤的巴克科斯信女感受不到自己的伤口,当她在伊达山的节奏中疯狂呼喊时,同样,当我的胸怀被绿色的酒神杖摇撼而炽热时,那种精神便超越了人世的灾难。
§4.1.45ille nec exilium, Scythici nec litora ponti, §4.1.46ille nec iratos sentit habere deos.
它既感受不到流亡,也感受不到斯基泰海的海岸,亦感受不到神灵的愤怒。
§4.1.47utque soporiferae biberem si pocula Lethes, §4.1.48temporis adversi sic mihi sensus abest.
仿佛我饮下了令人昏睡的莱忒河之水,逆境的感觉便如此从我身上消退。
§4.1.49iure deas igitur veneror mala nostra levantes, §4.1.50sollicitae comites ex Helicone fugae, §4.1.51et partim pelago partim vestigia terra §4.1.52vel rate dignatas vel pede nostra sequi,
因此,我理所当然地崇敬那些减轻我们痛苦的女神们,她们是我从赫利孔山出发的焦虑流亡路上的伴侣,她们屈尊在海上和陆地上追随我的足迹,或乘舟楫,或凭双足。
§4.1.53sint, precor, haec saltem faciles mihi! namque deorum
我祈求,愿她们至少对我宽厚!
§4.1.54cetera cum magno Caesare turba facit, §4.1.55meque tot adversis cumulant, quot litus harenas, §4.1.56quotque fretum pisces, ovaque piscis habet, §4.1.57vere prius flores, aestu numerabis aristas, §4.1.58poma per autumnum frigoribusque nives, §4.1.59quam mala, quae toto patior iactatus in orbe, §4.1.60dum miser Euxini litora laeva peto.
因为其余的神灵群体都站在伟大的恺撒一边,他们把灾难堆积在我身上,多如沙滩上的沙粒,多如海里的鱼,多如鱼腹中的卵,你会先数清春天的花朵、夏天的麦穗、秋天的果实和冬天的积雪,然后才能数清我在全世界漂泊所承受的灾难,当我这可怜的人前往尤克辛海的左岸时。
§4.1.61nec tamen, ut veni, levior fortuna malorum est: §4.1.62huc quoque sunt nostras fata secuta vias.
然而,尽管我已到达,灾难的命运并未减轻:命运也追随我们的道路来到了这里。
§4.1.63hic quoque cognosco natalis stamina nostri, §4.1.64stamina de nigro vellere facta mihi.
在这里我也认出了我诞生的纺线,那是用黑色的羊毛为我纺成的线。
§4.1.65utque neque insidias capitisque pericula narrem, §4.1.66vera quidem, veri sed graviora fide, §4.1.67vivere quam miserum est inter Bessosque Getasque §4.1.68illum, qui populi semper in ore ruit.
且不说针对我性命的阴谋和危险,它们固然真实,但比真实更难令人置信,在贝西人和盖塔人之间生活是多么痛苦,对于那个曾始终活跃在人们口中的人。
§4.1.69quam miserum est, porta vitam muroque tueri, §4.1.70vixque sui tutum viribus esse loci!
用大门和城壁来保全生命是多么痛苦,且仅能凭此地的防卫勉强获得安全!
§4.1.71aspera militiae iuvenis certamina fugi, §4.1.72nec nisi lusura movimus arma manu; §4.1.73nunc senior gladioque latus scutoque sinistram, §4.1.74canitiem galeae subicioque meam.
我年轻时避开了军旅的残酷争斗,除了嬉戏的手之外从未动用过武器;如今我已年迈,腰佩利剑,左手持盾,将我的白发屈尊于头盔之下。
§4.1.75nam dedit e specula custos ubi signa tumultus, §4.1.76induimus trepida protinus arma manu.
因为每当守卫从瞭望台发出骚乱的信号,我们便立刻用颤抖的手穿戴起武器。
§4.1.77hostis, habens arcus imbutaque tela venenis, §4.1.78saevus anhelanti moenia lustrat equo, §4.1.79utque rapax pecudem, quae se non texit ovili, §4.1.80per sata, per silvas fertque trahitque lupus, §4.1.81sic, siquem nondum portarum saepe receptum §4.1.82barbarus in campis repperit hostis, habet: §4.1.83aut sequitur captus coniectaque vincula collo §4.1.84accipit, aut telo virus habente perit.
敌人手持弓箭和浸毒的兵器,残暴地骑着气喘吁吁的战马在城墙外巡视,就像贪婪的狼掠走并拖曳着那没有在羊圈中藏身的牲畜,穿过庄稼,穿过森林,同样,如果野蛮的敌人在原野上发现任何尚未被城门接纳保护的人,他就将其捕获:他要么作为俘虏跟随并接受套在脖子上的锁链,要么因浸毒的兵器而丧命。
§4.1.85hic ego sollicitae lateo novus incola sedis.
在这里,我作为一个新居民潜伏在焦虑的居所中。
§4.1.86heu nimium fati tempora longa mei!
哀哉,我命运的时日太长了!
§4.1.87et tamen ad numeros antiquaque sacra reverti §4.1.88sustinet in tantis hospita Musa malis, §4.1.89sed neque cui recitem quisquam est mea carmina, nec qui §4.1.90auribus accipiat verba Latina suis.
然而,在如此巨大的灾难中,寄居的缪斯依然忍受着回归诗律和古老圣仪的辛劳,但这里既没有一个我可以向其朗诵诗歌的人,也没有一个能用耳朵接纳拉丁语词汇的人。
§4.1.91ipse mihi—quid enim faciam?—scriboque legoque,
我自己——因为我还能做什么呢?
§4.1.92tutaque iudicio littera nostra suo est.
——既写作又阅读给自己,我的文字在自己的审判下是安全的。
§4.1.93saepe tamen dixi cui nunc haec cura laborat?
然而我经常说:‘如今这心血是为谁而作?
§4.1.94an mea Sauromatae scripta Getaeque legent?
萨乌罗马泰人和盖塔人会读我的作品吗?
§4.1.95saepe etiam lacrimae me sunt scribente profusae, §4.1.96umidaque est fletu littera facta meo, §4.1.97corque vetusta meum, tamquam nova, vulnera novit, §4.1.98inque sinum maestae labitur imber aquae, §4.1.99cum vice mutata, qui sim fuerimque, recordor, §4.1.100et, tulerit quo me casus et unde, subit,
’ 甚至经常在写作时眼泪夺眶而出,文字因我的哭泣而变得湿润,我的心感受到了古老的伤口,仿佛是新的一样,悲伤之水的雨淋落在我的怀中,当境遇改变,我回想起我是谁,曾是谁,并且我的命运把我从何处带到了何处浮现在脑海。
§4.1.101saepe manus demens, studiis irata sibique, §4.1.102misit in arsuros carmina nostra focos, §4.1.103atque ita de multis quoniam non multa supersunt, §4.1.104cum venia facito, quisquis es, ista legas.
我那疯狂的手,常常对诗作和自己感到愤怒,将我们的诗歌投入注定要烧毁它们的炉火中,既然在众多的诗歌中没有多少幸存下来,无论你是谁,请带着宽恕阅读这些诗作。
§4.1.105tu quoque non melius, quam sunt mea tempora, carmen, §4.1.106interdicta mihi, consule. Roma, boni.
你也请好意体谅这首并不比我的境遇更好的诗歌吧,对我而言已被禁止的罗马啊。

词汇与语法注释

  1. 4.1.2excusata — 完成时被动分词。与命令式 `habe` 一起构成 `habe excusata`(“视其为已被宽恕/容忍”)的句式。其宾语指代第1行的中性复数 `vitiosa` 或暗指的书简。
  2. 4.1.25hoc ipso... quod — 指示代词的夺格,带关系代词 `quod` 引导原因从句,意为“正因为……这一事实”。与 `obfuit ante` 形成对比,构成一个悖论逻辑:正是因为缪斯先前伤害了他,所以现在才是公正的(`aequa`)。
  3. 4.1.26acta rea est — 动词 `ago` 与形容词 `reus/rea`(被告的)构成的完成时被动式。短语 `reum/ream agere` 是法庭术语,意为“作为被告起诉/控告”,在此指缪斯与奥维德一同被控告。
  4. 4.1.106consule ... boni — 由针对呼格 `Roma` 的命令式 `consule` 和属格 `boni` 组成的习惯表达。短语 `boni consulere` 意为“善意解释”、“好意接受”,表达了诗人恳求罗马对他的诗作予以宽容。

引用这一段

奥维德, 哀怨集 §4.1.1-4.1.106. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi0959.phi008.humanitext-lat2:4.1.1-4.1.106

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。