Humanitext Reader

奥维德 · 哀怨集 §2.1.83-2.1.163

以阿克泰翁自况的过错申辩与慈悲祈求

第 15 段,共 60 段 · 拉丁语

内容简介

奥维德将自己的毁灭比作房屋的坍塌,并以阿克泰翁无意中目睹女神致祸的遭遇,来申诉自己无心犯下的过错。他感激凯撒在惩罚中体现出的宽大(仅称其为放逐而非流放),并凭着诸神、祖国和莉薇娅皇后的名义,恳求凯撒彻底宽恕自己。

§2.1.83cum coepit quassata domus subsidere, partes §2.1.84in proclinatas omne recumbit onus, §2.1.85cunctaque fortuna rimam faciente dehiscunt, §2.1.86inque suo cladem pondere tracta ruunt.
当摇晃的房屋开始下沉时,所有的重量都会倾泻在倾斜的部分,命运制造出裂缝,万物随之裂开,被自身的重量所拖曳,坠入毁灭之中。
§2.1.87ergo hominum quaesitum odium mihi carmine, quosque §2.1.88debuit, est vultus turba secuta tuos.
因此,我的诗歌为我招来了人们的憎恨,而众人也如其所应做的那样,顺从了你的脸色。
§2.1.89at, memini, vitamque meam moresque probabas §2.1.90illo, quem dederas, praetereuntis equo.
然而,我还记得,当我骑着你所赐予的那匹马经过时,你曾认可我的生活和品行。
§2.1.91quod si non prodest et honesti gloria nulla §2.1.92redditur, at nullum crimen adeptus eram.
即使这毫无益处,也没有带给我光荣的荣耀,但当时我并未染上任何罪名。
§2.1.93nec male commissa est nobis fortuna reorum Usque §2.1.94decem deciens inspicienda viris.
被告人的命运也未曾被不当地托付给我们,那些需要接受十乘十人(百人会)审查的命运。
§2.1.95res quoque privatas statui sine crimine iudex, §2.1.96deque mea fassa est pars quoque victa fide.
作为法官,我也毫无指摘地裁决了私人诉讼,甚至连败诉的一方也承认了我的诚信。
§2.1.97me miserum! potui, si non extrema nocerent, §2.1.98iudicio tutus non semel esse tuo.
悲惨的我啊! 如果不是最后的变故伤害了我,我本可以不止一次地在你的审判下安然无恙。
§2.1.99ultima me perdunt, imoque sub aequore mergit §2.1.100incolumem totiens una procella ratem.
最后的变故使我毁灭,而一场风暴就将那只屡次安然无恙的船只沉入了海底深处。
§2.1.101nec mihi pars nocuit de gurgite parva, sed omnes §2.1.102pressere hoc fluctus oceanusque caput,
伤害我的并不是深渊中微小的一角,而是所有的波涛和整片海洋都压在了这颗头上。
§2.1.103cur aliquid vidi? cur noxia lumina feci?
为何我看见了不该看的事? 为何我让自己的双眼蒙上有罪之名?
§2.1.104cur imprudenti cognita culpa mihi?
为何那过错会被我这个无心之人所知晓?
§2.1.105inscius Actaeon vidit sine veste Dianam: §2.1.106praeda fuit canibus non minus ille suis.
无意之中的阿克泰翁看见了未着衣衫的狄安娜,但他同样成为了自己猎犬的猎物。
§2.1.107scilicet in superis etiam fortuna luenda est, §2.1.108nec veniam laeso numine casus habet,
显然,在天神那里,哪怕是命运的偶然也必须付出代价,神灵受侵犯时,无心之失也得不到宽恕。
§2.1.109illa nostra die, qua me malus abstulit error, §2.1.110parva quidem periit, sed sine labe domus:
在我们的那一天,当邪恶的错误将我掳走时,一座虽然弱小却毫无瑕疵的家园便毁灭了。
§2.1.111sic quoque parva tamen, patrio dicatur ut aevo §2.1.112clara nec ullius nobilitate minor, §2.1.113et neque divitiis nec paupertate notanda, §2.1.114unde sit in neutrum conspiciendus eques.
然而它虽小,却在父辈的时代便被称为名门,不亚于任何人的高贵,既不因富有也不因贫穷而引人注目,因此在这两极中,作为骑士都不显眼。
§2.1.115sit quoque nostra domus vel censu parva vel ortu, §2.1.116ingenio certe non latet illa meo, §2.1.117quo videar quamvis nimium iuvenaliter usus, §2.1.118grande tamen toto nomen ab orbe fero, §2.1.119turbaque doctorum Nasonem novit et audet §2.1.120non fastiditis adnumerare viris.
就算我们的家族在财产或出身上面都很微薄,但凭借我的才华,它绝不会默默无闻,虽然我似乎过于年轻地滥用了这份才华,但我依然在整个世界承载着响亮的名声,学者之辈皆知纳索,并敢于将他列入不被轻视的人群之中。
§2.1.121corruit haec igitur Musis accepta, sub uno §2.1.122sed non exiguo crimine lapsa domus:
因此,这所曾被缪斯接纳的家园轰然倒塌,因单一但绝非微小的罪名而沦陷。
§2.1.123atque ea sic lapsa est, ut surgere, si modo laesi §2.1.124ematuruerit Caesaris ira, queat, §2.1.125cuius in eventu poenae clementia tanta est, §2.1.126venerit ut nostro lenior illa metu.
它虽然如此倒塌,但若被触犯的凯撒的愤怒得以平息,它便能够重新站立起来,在这惩罚的结果中,宽容是如此之大,以至于它的到来比我们的恐惧还要温和。
§2.1.127vita data est, citraque necem tua constitit ira, §2.1.128o princeps parce viribus use tuis!
生命得以保留,你的愤怒在死亡面前止步,噢,克制地使用自己力量的首领啊!
§2.1.129insuper accedunt, te non adimente, paternae, §2.1.130tamquam vita parum muneris esset, opes.
此外,由于你未曾剥夺,父辈的财产得以保留,仿佛生命这件礼物还不够厚重似的。
§2.1.131nec mea decreto damnasti facta senatus, §2.1.132nec mea selecto iudice iussa fuga est.
你既没有通过元老院的法令谴责我的行为,也未曾由特选的法官来判决我的流放。
§2.1.133tristibus invectus verbis—ita principe dignum— §2.1.134ultus es offensas, ut decet, ipse tuas.
你用严厉的话语进行了谴责——这正是配得上首领的做法—— 你如其所当,亲自惩治了对你造成的冒犯。
§2.1.135adde quod edictum, quamvis immite minaxque, §2.1.136attamen in poenae nomine lene fuit; §2.1.137quippe relegatus, non exul, dicor in illo, §2.1.138privaque fortunae sunt ibi verba meae.
再加上那道告示,尽管冷酷无情且带有威胁,但在惩罚的名称上却依然是温和的;因为在其中我被称为“被放逐者”,而非“亡命之徒”,那里有着针对我的境遇的专属字句。
§2.1.139nulla quidem sano gravior mentisque potenti §2.1.140poena est, quam tanto displicuisse viro; §2.1.141sed solet interdum fieri placabile numen: §2.1.142nube solet pulsa candidus ire dies.
对于一个神智清明、理智健全的人而言,确实没有比得罪了如此伟大的人物更沉重的惩罚了;但神灵有时也是可以被平息的:当乌云被驱散,晴朗的一天通常便会到来。
§2.1.143vidi ego pampineis oneratam vitibus ulmum, §2.1.144quae fuerat saevi fulmine tacta Iovis.
我曾见过一棵曾被残酷的朱庇特雷电所击中的榆树,后来却挂满了茂盛的葡萄藤。
§2.1.145ipse licet sperare vetes, sperabimus usque; §2.1.146hoc unum fieri te prohibente potest,
尽管你亲自禁止去希望,我们仍将不断地希望;这是在你禁止之下唯一能够被做成的事。
§2.1.147spes mihi magna subit, eum te, mitissime princeps, §2.1.148spes mihi, respicio cum mea facta, cadit.
最温和的首领啊,当我看着你时,巨大的希望便升腾而起;而当我回顾自己的所作所为时,希望便随之破灭。
§2.1.149ac veluti ventis agitantibus aera non est §2.1.150aequalis rabies continuusque furor, §2.1.151sed modo subsidunt intermissique silescunt, §2.1.152vimque putes illos deposuisse suam: §2.1.153sic abeunt redeuntque mei variantque timores, §2.1.154et spem placandi dantque negantque tui.
正如狂风激荡空气之时,其狂暴并非一成不变,其疯狂也并非连绵不绝,而是时而停息,中断并在静默中沉寂,让人以为它们已经放下了自己的威力:同样,我的恐惧也如此去而复返、变幻无常,而你的态度也时而给予、时而否定那安抚你的希望。
§2.1.155per superos igitur, qui dant tibi longa dabuntque §2.1.156tempora, Romanum si modo nomen amant, §2.1.157per patriam, quae te tuta et secura parente est, §2.1.158cuius, ut in populo, pars ego nuper eram, §2.1.159sic tibi, quem semper factis animoque mereris, §2.1.160reddatur gratae debitus urbis amor; §2.1.161Livia sic tecum sociales compleat annos, §2.1.162quae, nisi te, nullo coniuge digna fuit, §2.1.163quae si non esset, caelebs te vita deceret,
因此,凭着天上的诸神——如果他们还爱着罗马之名,他们已经并仍将赐予你漫长的岁月,凭着那在你这位父亲庇护下安全而无忧的祖国—— 在不久前,我还是那黎民百姓之中的一员,愿那充满感激之城的应有之爱得以回报于你,这是你始终凭着功绩与心志所应得的;愿莉薇娅与你一同度过相濡以沫的岁月,除了你,她配不上任何别的丈夫,如果没有她,独身的生活才适合你,

词汇与语法注释

  1. §2.1.83partes in proclinatas — 介词 `in` 置于其修饰的形容词 `proclinatas` 之后的倒置(anastrophe)现象。在普通散文中通常写作 `in partes proclinatas`。
  2. §2.1.93decem deciens inspicienda viris — `decem deciens`(十乘十)指的是百人法庭(centumviri)。与动形容词 `inspicienda` 连用的 `viris` 作为行为者与格,表示“需要由这百人进行审查”。
  3. §2.1.125venerit ut nostro lenior illa metu — `ut` 与前一行的 `tanta` 呼应,引导结果从句,后接虚拟式完成时 `venerit`。`nostro metu` 是修饰比较级 `lenior` 的比较夺格,译为“比我们的恐惧更为温和”。
  4. §2.1.145licet sperare vetes — 无人称动词 `licet` 在此用作让步连词(“尽管”),后接虚拟式现在时 `vetes`。

引用这一段

奥维德, 哀怨集 §2.1.83-2.1.163. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi0959.phi008.humanitext-lat2:2.1.83-2.1.163

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。