Humanitext Reader

奥维德 · 哀怨集 §2.1.1-2.1.82

因诗致祸的哀叹与向奥古斯都的求赦

第 14 段,共 60 段 · 拉丁语

内容简介

诗人叹息自己因诗才而遭流放的悲惨境遇,但仍向皇帝奥古斯都表明忠贞,乞求如朱庇特般宽大的赦免。同时,他声称自己过去的作及未完成的《变形记》中都充满了对皇帝家族的崇敬。

§2.1.1Quid mihi vobiscum est, infelix cura, libelli, §2.1.2ingenio perii qui miser ipse meo?
我和你们之间有什么关系呢,我那不幸的忧虑啊,我的小书们,连我自己也悲惨地毁灭于我自己的才华之中?
§2.1.3cur modo damnatas repeto, mea crimina, Musas?
为何我又要重新寻求那刚刚被谴责的缪斯——我自己的罪证?
§2.1.4an semel est poenam commeruisse parum?
难道一次配受惩罚还不够吗?
§2.1.5carmina fecerunt, ut me cognoscere vellet §2.1.6omine non fausto femina virque meo: §2.1.7carmina fecerunt, ut me moresque notaret §2.1.8iam demi iussa Caesar ab Arte mea.
是诗歌促成了这一切,使得女人和男人都渴望了解我,在对我而言不祥的预兆之中:是诗歌促成了这一切,使得凯撒谴责了我以及我的德行,因为我的那部如今已被下令从书架上撤下的《恋爱的艺术》。
§2.1.9deme mihi studium, vitae quoque crimina demes; §2.1.10acceptum refero versibus esse nocens.
拿走我的追求,你也将拿走我生命中的罪名;我将自己的罪过归咎于诗歌。
§2.1.11hoc pretium curae vigilatorumque laborum §2.1.12cepimus. ingenio est poena reperta meo.
这就是我们作为对操劳和彻夜劳作的酬报所得到的:惩罚是为我的才华而准备的。
§2.1.13si saperem, doctas odissem iure sorores, §2.1.14numina cultori perniciosa suo.
如果我有智慧,我理应憎恨那些博学的姐妹们,那些对她们的崇拜者带来毁灭的神祇。
§2.1.15at nunc—tanta meo comes est insania morbo— §2.1.16saxa malum refero rursus ad ista pedem: §2.1.17scilicet ut victus repetit gladiator harenam, §2.1.18et redit in tumidas naufraga puppis aquas,
但如今——伴随我病痛的疯狂竟如此巨大—— 我再次将我那带来祸害的双脚迈向那些岩石:正如被击败的角斗士重返沙场,触礁的船只回到汹涌的波涛之中。
§2.1.19forsitan ut quondam Teuthrantia regna tenenti, §2.1.20sic mihi res eadem vulnus opemque feret, §2.1.21Musaque, quam movit, motam quoque leniet iram; §2.1.22exorant magnos carmina saepe deos.
或许,正如曾经对于特乌特拉尼亚王国的统治者那样,同样的事物也会给我带来伤害与救助,缪斯也会平息那她所激起的、如今已被激起的愤怒;诗歌常常能说服伟大的神明。
§2.1.23ipse quoque Ausonias Caesar matresque nurusque §2.1.24carmina turrigerae dicere iussit Opi.
凯撒自己也曾命令奥索尼亚的母亲和少妇们,向头戴城冠的奥普斯女神唱赞歌。
§2.1.25iusserat et Phoebo dici, quo tempore ludos §2.1.26fecit, quos aetas aspicit una semel.
他也曾下令向福玻斯献唱赞歌,在那个时候他举办了一代人只能目睹一次的节日。
§2.1.27his precor exemplis tua nunc, mitissime Caesar, §2.1.28fiat ab ingenio mollior ira meo.
最仁慈的凯撒啊,我借这些先例祈求你,愿你因我的才华而起的愤怒如今能变得更加温和。
§2.1.29illa quidem iusta est, nec me meruisse negabo— §2.1.30non adeo nostro fugit ab ore pudor— §2.1.31sed nisi peccassem, quid tu concedere posses?
那愤怒确实是正义的,我也不否认我罪有应得—— 羞耻心并没有完全从我的脸上溜走—— 但如果我不曾犯错,你又有什么可以宽恕的呢?
§2.1.32materiam veniae sors tibi nostra dedit, §2.1.33si, quotiens peccant homines, sua fulmina mittat §2.1.34Iuppiter, exiguo tempore inermis erit; §2.1.35nunc ubi detonuit strepituque exterruit orbem, §2.1.36purum discussis aera reddit aquis,
我们的命运为你提供了宽恕的素材,如果每当人类犯错时,朱庇特都投下他的雷电,那么在极短的时间里,他将无御敌之兵;如今,当他雷霆大作,用轰鸣惊吓了世界之后,他驱散了雨云,让纯净的空气重新复归。
§2.1.37iure igitur genitorque deum rectorque vocatur, §2.1.38iure capax mundus nil Iove maius habet.
因此,他理所当然地被称为诸神之父和统治者,广阔的世界里,理所当然没有任何事物比朱庇特更伟大。
§2.1.39tu quoque, cum patriae rector dicare paterque, §2.1.40utere more dei nomen habentis idem.
你也一样,既然你被称为祖国的统治者和父亲,请遵循那拥有相同名字的神的习俗。
§2.1.41idque facis, nec te quisquam moderatius umquam §2.1.42imperii potuit frena tenere sui.
而你确实是这样做的,也从未有人能比你更温和地掌控自己帝国的缰绳。
§2.1.43tu veniam parti superatae saepe dedisti, §2.1.44non concessurus quam tibi victor erat.
你常常向被征服的派系给予宽恕,如果他们是胜者,他们是绝不会给你这种宽恕的。
§2.1.45divitiis etiam multos et honoribus auctos §2.1.46vidi, qui tulerant in caput arma tuum; §2.1.47quaeque dies bellum, belli tibi sustulit iram, §2.1.48parsque simul templis utraque dona tulit; §2.1.49utque tuus gaudet miles, quod vicerit hostem, §2.1.50sic victum cur se gaudeat, hostis habet,
我甚至看到许多人获得了财富和荣耀的提升,而他们曾经是针对你的性命拿起武器的人;结束战争的日子,同时也消除了你对战争的愤怒,双方阵营同时向神庙呈献了礼物;正如你的士兵因击败了敌人而感到高兴,被征服的敌人也同样有理由为自己的战败而感到高兴。
§2.1.51causa mea est melior, qui nec contraria dicor §2.1.52arma nec hostiles esse secutus opes.
我的处境要好得多,我既不曾被指控拿起反对你的武器,也未曾追随过敌对的势力。
§2.1.53per mare, per terras, per tertia numina iuro, §2.1.54per te praesentem conspicuumque deum, §2.1.55hunc animum favisse tibi, vir maxime, meque, §2.1.56qua sola potui, mente fuisse tuum.
我凭着海洋、凭着大地、凭着第三世界的诸神发誓,凭着你——这位当下显现且可见的神明发誓,这颗心曾是支持你的,最伟大的人啊,而我在心底里——这是我唯一能做的方式——也是属于你的。
§2.1.57optavi, peteres caelestia sidera tarde, §2.1.58parsque fui turbae parva precantis idem, §2.1.59et pia tura dedi pro te, cumque omnibus unus §2.1.60ipse quoque adiuvi publica vota meis.
我曾祈愿你迟迟才步入天上的星空,我也是那祈求同一愿望的渺小人群中的一员,我为你献上了虔诚的香火,与所有人一起,我自己也用我的祈愿协助了公众的誓愿。
§2.1.61quid referam libros, illos quoque, crimina nostra, §2.1.62mille locis plenos nominis esse tui?
我又何必提及那些书呢,它们也是我的罪证,它们在成千上万个地方都充满了你的名字。
§2.1.63inspice maius opus, quod adhuc sine fine tenetur, §2.1.64in non credendos corpora versa modos: §2.1.65invenies vestri praeconia nominis illic, §2.1.66invenies animi pignora multa mei.
请看看我那更宏大的作品吧,它至今尚未完成,那是关于肉体以令人难以置信的方式变形的作品:你将在那里发现对你们一族名字的赞美,你将发现我内心深处的诸多证据。
§2.1.67non tua carminibus maior fit gloria, nec quo, §2.1.68ut maior fiat, crescere possit, habet,
你的荣耀并不会因诗歌而变得更伟大,它也没有可以继续增长以变得更伟大的余地。
§2.1.69fama Iovi superest: tamen hunc sua facta referri §2.1.70et se materiam carminis esse iuvat, §2.1.71cumque Gigantei memorantur proelia belli, §2.1.72credibile est laetum laudibus esse suis.
朱庇特拥有溢出的名声,然而他乐于看到自己的功绩被记载,乐于让自己成为诗歌的题材,当巨人战争的战役被提起时,可以相信,他因听到自己的赞美而感到喜悦。
§2.1.73te celebrant alii, quanto decet ore, tuasque §2.1.74ingenio laudes uberiore canunt: §2.1.75sed tamen, ut fuso taurorum sanguine centum, §2.1.76sic capitur minimo turis honore deus.
他人以相配的声音赞美你,并用更丰富的才华歌唱你的赞歌:然而,就像通过倾倒百头公牛之血一样,神明也同样被最微薄的香火敬意所打动。
§2.1.77a! ferus et nobis crudelior omnibus hostis,
啊!
§2.1.78delicias legit qui tibi cumque meas, §2.1.79carmina ne nostris quae te venerantia libris §2.1.80iudicio possint candidiore legi.
那个野蛮且对我而言比所有人更残酷的敌人,无论是谁向你宣读了我的风流诗作,都是为了不让我的书信中那些崇敬你的诗句,能够以更公正的态度被阅读。
§2.1.81esse sed irato quis te mihi posset amicus?
但当你愤怒之时,又有谁能做我的朋友?
§2.1.82vix tunc ipse mihi non inimicus eram.
在那时,甚至我自己都很难不成为我自己的敌人。

词汇与语法注释

  1. §2.1.2ingenio perii qui miser ipse meo? — `qui` 是关系代名词,其先行词是主句中 `mihi`(第一人称单数)里隐含的主格代名词 `ego`。即使先行词未明确写为主格代名词而仅隐含在与格中,关系从句的动词(`perii`)也与该先行词的人称(第一人称)保持一致。
  2. §2.1.8iam demi iussa Caesar ab Arte mea — `Ars` 指奥维德本人的著作《恋爱艺术》(Ars Amatoria)。`demi` 是被动现在不定式,作为被动分词 `iussa`(“被下令撤销的”)的补足语,修饰 `Arte`。
  3. §2.1.10acceptum refero versibus esse nocens. — `acceptum refero` 这一习惯用语源自商业簿记中的“记入收款账目”,与与格 `versibus` 连用,表示“归功于”或“归咎于”。其后接带对格的不定式句 `me ... esse nocens`(省略了 `me`),其中 `nocens` 意为“有害的”或“有罪的”。
  4. §2.1.44non concessurus quam tibi victor erat. — `concessurus` 是主动未来分词,在此处起到过去归结从句(相当于条件句中的主句)的作用,意为“(如果对方是胜者)他们本不打算给予你的[宽恕]”。先行词 `veniam` 由关系代词 `quam` 所承接。
  5. §2.1.55hunc animum favisse tibi — 这是由第53行的动词 `iuro`(我发誓)所引导的带对格的不定式从句。`hunc animum` 是不定式 `favisse`(曾支持)在语义上的对格主语,客观化地表达了诗人自己的内心(即他自己)。

引用这一段

奥维德, 哀怨集 §2.1.1-2.1.82. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/zh/text/urn:cts:latinLit:phi0959.phi008.humanitext-lat2:2.1.1-2.1.82

请注明译文为AI草稿以及访问日期。

译文、注释与简介为AI生成的草稿,并根据读者反馈持续修订。