§9.4.1neutra sententia accepta Herennius domum e castris est avectus; et in castris Romanis cum frustra multi conatus ad erumpendum capti essent et iam omnium rerum inopia esset, §9.4.2victi necessitate legatos mittunt, qui primum pacem aequam peterent; si pacem non inpetrarent, uti provocarent ad pugnam.
两种意见都没有被采纳,赫伦尼乌斯乘车从营地回到了家;而在罗马营地中,由于多次突围的尝试徒劳无功,且所有物资已然匮乏,他们在绝境中被迫派出使节,首先要求平等的和平;如果得不到和平,()则向敌人挑战决战。
§9.4.3tum Pontius debellatum esse respondit et, quoniam ne victi quidem ac capti fortunam fateri scirent, inermes cum singulis vestimentis sub iugum missurum; alias condiciones pacis aequas victis ac victoribus fore: §9.4.4si agro Samnitium decederetur, coloniae abducerentur, suis inde legibus Romanum ac Samnitem aequo foedere victurum; §9.4.5his condicionibus paratum se esse foedus cum consulibus ferire; si quid eorum displiceat, legatos redire ad se vetuit.
随后,庞提乌斯回答说战争已经结束,而且由于他们即使战败被俘也不懂得认清自己的命运,他将让他们卸下武装、每人仅穿一件衣服从轭下通过;其余的和平条件对战败者和战胜者都是平等的:如果他们撤离萨姆奈特人的领土,撤走殖民者,此后罗马人和萨姆奈特人将在平等的条约下,依各自的法律生活;他表示,在这些条件下,他准备与执政官缔结条约;如果其中有任何不合意之处,他禁止使节再回到他这里。
haec cum legatio renuntiaretur. §9.4.6tantus gemitus omnium subito exortus est tantaque maestitia incessit ut non gravius accepturi viderentur, si nuntiaretur omnibus eo loco mortem oppetendam esse.
当这些出使结果被汇报时,所有人顿时爆发出巨大的叹息,陷入了极大的悲哀,以至于即使向所有人宣布必须在原地受死,他们似乎也不会更沉重地接受这一消息。
§9.4.7cum diu silentium fuisset nec consules aut pro foedere tam turpi aut contra foedus tam necessarium hiscere possent, tum L. Lentulus, qui princeps legatorum virtute atque honoribus erat: §9.4.8“patrem meum” inquit, “consules, saepe audivi memorantem se in Capitolio unum non fuisse auctorem senatui redimendae auro a Gallis civitatis, quando nec fossa valloque ab ignavissimo ad opera ac muniendum hoste clausi essent et erumpere si non sine magno periculo, tamen sine certa pernicie possent.
当长久的沉默之后,执政官们既无法支持如此耻辱的条约,也无法反对如此必要的条约而开口时,当时在勇气和荣誉上皆为使节之首的L. 伦图卢斯说: “执政官们,我常听我父亲提起,在卡皮托林山时,他并不是唯一一个没有向元老院提议用黄金从高卢人手中赎回国家的人,因为当时他们并没有被在筑垒和工程上极其懦弱的敌人用战壕和土垒所封锁,且能够突围,即使并非没有巨大危险,却也绝非必死无疑。
§9.4.9quod si, ut illis decurrere ex Capitolio armatis in hostem licuit, quo saepe modo obsessi in obsidentes eruperunt, ita nobis aequo aut iniquo loco dimicandi tantummodo cum hoste copia esset, non mihi paterni animi indoles in consilio dando deesset.
但是,如果像那些人能够全副武装从卡皮托林山冲向敌人(正如被围者经常向包围者突围那样)一样,我们也仅有在有利或不利的地方与敌人战斗的机会,那么在提出建议时,我便不会缺乏我父亲那样的精神品质。
§9.4.10equidem mortem pro patria praeclaram esse fateor et me vel devovere pro populo Romano legionibusque vel in medios inmittere hostes paratus sum; §9.4.11sed hic patriam video, hic quidquid Romanarum legionum est, quae, nisi pro se ipsis ad mortem ruere volunt, quid habent, quod morte sua servent?”
我固然承认,为祖国而死是光荣的,我也准备好为罗马人民和军团献身,或是冲入敌阵之中;但在这里我看到了祖国,这里有着罗马军团的全部力量,如果他们不是为了自己而急于送死,他们又有什么可以通过自己的死来保护的呢?
§9.4.12“tecta urbis” dicat aliquis “et moenia et eam turbam, a qua urbs incolitur.
” “‘城市的房屋、’有人会说,‘城墙以及居住在城市中的那些群众。
” immo hercule produntur ea omnia deleto hoc exercitu, non servantur.
’ 恰恰相反,凭赫拉克勒斯起誓,如果这支军队被消灭,这一切都将被出卖,而不是被保护。
§9.4.13quis enim ea tuebitur? inbellis videlicet atque inermis multitudo.
” “因为谁来保卫它们? 难道是那群没有战斗力()且毫无武装的乌合之众?
tam hercule, quam a Gallorum impetu defendit.
凭赫拉克勒斯起誓,这正像他们当年抵抗高卢人的冲击时那样无力。
§9.4.14an a Veis exercitum Camillumque ducem inplorabunt? hic omnes spes opesque sunt, quas servando patriam servamus, dedendo ad necem patriam deserimus ac prodimus.
” “难道他们会从维哀呼吁军队和卡米卢斯将军的救援吗? 所有的希望和力量都在这里,通过保护它们我们保护了祖国,而将它们送往死地,我们就是抛弃并背叛了祖国。
§9.4.15“at foeda atque ignominiosa deditio est.
‘但是,降伏是丑陋且耻辱的。
” sed ea caritas patriae est, ut tam ignominia eam quam morte nostra, si opus sit, servemus.
’ 然而,对祖国的爱就是这样,如果有必要,我们要像用生命一样,用我们的耻辱来保护它。
§9.4.16subeatur ergo ista, quantacumque est, indignitas et pareatur necessitati, quam ne di quidem superant.
因此,让这屈辱——无论它有多大——被承受吧,服从这连神明也无法战胜的必然性。
ite, consules, redimite armis civitatem, quam auro maiores vestri redemerunt. ”
去吧,执政官们,用武器去赎回你们的祖先用黄金赎回的国家。 ”